రామాయణం – Part 63: సుగ్రీవుని వాలి కథ – వాలి పరాక్రమ భయం, రాముని బలంపై సందేహం మరియు దుందుభి ఎముక, సాలవృక్షాల ద్వారా శక్తి నిరూపణ

రామసుగ్రీవ మైత్రి అగ్నిసాక్షిగా స్థిరపడిన తరువాత ఋశ్యమూక పర్వతంపై ఒక కొత్త ఆశా వాతావరణం ఏర్పడింది. సుగ్రీవుడి భయంతో కూడిన జీవితం ఇప్పటివరకు ఒక మూసుకుపోయిన గుహలాంటిది. వాలి పేరు వినగానే అతని హృదయం వణికేది. తన రాజ్యం కోల్పోయాడు, తన భార్యను కోల్పోయాడు, తన గౌరవం కోల్పోయాడు. వాలి తనను ఎప్పుడు కనుగొని చంపేస్తాడో అన్న భయం అతనిని ఎప్పుడూ వెంటాడేది. ఇప్పుడు రాముడు అతనికి మిత్రుడిగా నిలిచాడు. “నీ దుఃఖం నా దుఃఖం” అని చెప్పాడు. అగ్నిని సాక్షిగా ప్రమాణం చేశాడు. ఇది సుగ్రీవునికి గొప్ప ధైర్యం ఇచ్చింది. కానీ ఆ ధైర్యంతో పాటు అతని హృదయంలో ఇంకా ఒక సందేహం మిగిలి ఉంది. వాలి సాధారణ శత్రువు కాదు. అతని పరాక్రమం అపారమైనది. అతన్ని ఎదిరించగలరా? రాముడు మహావీరుడని హనుమంతుడు చెప్పాడు, రాముని రూపంలో తేజస్సు కనిపిస్తోంది, కానీ వాలి బలం సుగ్రీవుని జీవితానుభవంలో ముద్రైపోయిన భయం. ఆ భయం వెంటనే తొలగిపోదు.

సుగ్రీవుడు రాముని పక్కన కూర్చుని తన కథను మరింత వివరంగా చెప్పడం ప్రారంభించాడు. అతని మాటల్లో దుఃఖం ఉంది, పశ్చాత్తాపం ఉంది, అవమానం ఉంది, ముఖ్యంగా భయం ఉంది. “రామా, వాలి నా అన్న. ఒకప్పుడు అతనిపై నాకు గౌరవం, ప్రేమ ఉన్నాయి. అతడు కిష్కింధ రాజు. మహాబలవంతుడు. వానరులందరూ అతని శౌర్యాన్ని గౌరవించేవారు. నేనూ అతనికి విధేయుడిని. కానీ ఒక సంఘటన మా జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చింది. మాయావి అనే రాక్షసుడు ఒక రోజు వచ్చి వాలిని యుద్ధానికి పిలిచాడు. వాలి కోపంతో అతన్ని వెంటాడాడు. ఆ రాక్షసుడు ఒక గుహలోకి దూరాడు. వాలి నాకు గుహద్వారం వద్ద ఉండమని చెప్పి లోపలికి వెళ్లాడు. నేను బయట చాలా కాలం ఎదురు చూశాను. లోపల నుండి భయంకర గర్జనలు వినిపించాయి. తరువాత రక్తం బయటికి వచ్చింది. వాలి చనిపోయాడని నేను అనుకున్నాను. రాక్షసుడు బయటకు వచ్చి రాజ్యానికి హాని చేయకూడదనే భయంతో గుహద్వారాన్ని ఒక పెద్ద రాయితో మూసివేశాను. బాధతో కిష్కింధకు తిరిగి వచ్చాను. ప్రజలు వాలి మరణించాడని భావించి, రాజ్యం అనాథ కాకూడదని నన్ను రాజ్యానికి నిలబెట్టారు. నేను స్వార్థంతో ఆ పని చేయలేదు. కానీ కొంతకాలం తరువాత వాలి బ్రతికి తిరిగి వచ్చాడు. అతనికి నేను ద్రోహం చేశానని అనిపించింది. నా మాట వినలేదు. నన్ను రాజ్యం నుండి తరిమేశాడు. నా భార్య రుమాను తన ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాడు. అప్పటి నుండి నేను భయంతో తిరుగుతున్నాను.”

రాముడు ఈ కథను శ్రద్ధగా విన్నాడు. సుగ్రీవుని మాటల్లో అబద్ధం కనిపించలేదు. అతని బాధ నిజమైనది. ఒక అపార్థం ఎలా అన్నదమ్ముల మధ్య ఘోర విభేదానికి దారి తీస్తుందో ఇది చూపిస్తుంది. వాలి తన తమ్ముడి మాట వినలేదు. తన కోపాన్ని నియంత్రించలేదు. రాజధర్మం ప్రకారం విచారణ చేయలేదు. తమ్ముడి భార్యను స్వాధీనం చేసుకోవడం మరింత ఘోరమైన అధర్మం. రాముడు దీనిని లోతుగా గ్రహించాడు. సుగ్రీవుడు వాలి పరాక్రమాన్ని చెప్పేటప్పుడు అతని స్వరం వణికింది. “రామా, వాలి బలం సాధారణం కాదు. అతను శత్రువుతో యుద్ధం చేస్తే, ఎదుటి వాడి బలం సగం అతనికి చేరుతుంది అనే వరప్రభావం ఉందని ప్రసిద్ధి. అతని ముందు నిలబడటం చాలా కష్టం. అతని వేగం మెరుపులాంటిది. అతని దెబ్బ పర్వతాన్ని కంపిస్తుంది. ఎన్నో రాక్షసులను అతడు జయించాడు. నేను అతనికి ఎదురుగా నిలబడలేను. అతనితో యుద్ధం చేయాలంటే మీ బలం నాకు తెలుసుకోవాలి. మీరు నన్ను తప్పుగా అర్థం చేసుకోకండి. నేను మీపై అనుమానం పెట్టడం కాదు; వాలి బలం చూసిన నా భయం ఇంకా పూర్తిగా తగ్గలేదు” అని అన్నాడు. సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పడం కొంచెం సంకోచంతో కూడినది. కానీ రాముడు అతని మనస్థితిని అర్థం చేసుకున్నాడు.

మిత్రత్వం అంటే సందేహం లేకుండా అంధంగా నమ్మడం మాత్రమే కాదు; భయం ఉన్నప్పుడు దానిని నిజాయితీగా చెప్పగలగడం కూడా. సుగ్రీవుడు రాముని ముందు తన భయాన్ని దాచలేదు. రాముడు దానిని అవమానంగా తీసుకోలేదు. మహనీయుడు తన శక్తిని గురించి గర్వపడడు; అవసరమైనప్పుడు ధైర్యం ఇవ్వడానికి చూపిస్తాడు. రాముడు మృదువుగా చిరునవ్వు నవ్వాడు. “సుగ్రీవా, నీ భయం సహజం. వాలి నీకు చేసిన అన్యాయం, అతని బలం, నీ అనుభవం నీ మనస్సులో ముద్రగా ఉన్నాయి. నేను ఇచ్చిన మాటను నిలబెడతాను. నీ సందేహం తొలగేలా నా శక్తిని చూపిస్తాను” అని అన్నాడు. రాముని ఈ సమాధానం స్నేహంలో సహనానికి ఉదాహరణ. సుగ్రీవుడు ఒకసారి మాటిచ్చిన తరువాత “నన్ను నమ్ము” అని మాత్రమే చెప్పి ఉంటే, అతని భయం మిగిలి ఉండేది. కానీ రాముడు అతని హృదయాన్ని ధైర్యపరచడానికి సిద్ధపడ్డాడు.

సుగ్రీవుడు ముందుగా దుందుభి అనే మహాబలమైన రాక్షసుని కథను చెప్పాడు. దుందుభి ఒకప్పుడు మహిషరూపం ధరించిన భయంకర దానవుడు. అతని బలం పర్వతంలా ఉండేది. అతను సముద్రాన్ని సవాలు చేశాడు, పర్వతాలను సవాలు చేశాడు, చివరికి వాలితో యుద్ధానికి వచ్చాడు. వాలి అతనితో ఘోరంగా యుద్ధం చేసి, అతన్ని సంహరించాడు. దుందుభి శరీరాన్ని చాలా దూరం విసిరేశాడు. దాని ఎముకలు ఇంకా అక్కడే ఉన్నాయి. “రామా, ఇదిగో ఆ దుందుభి ఎముకలు. వాలి దానిని చంపి చాలా దూరం విసిరాడు. మీరు కూడా దానిని కదిలించగలిగితే నాకు మీ బలం కొంత అర్థమవుతుంది” అని సుగ్రీవుడు అన్నాడు. దుందుభి ఎముకలు కాలంతో ఎండిపోయినా, అవి పెద్దవి, భారమైనవి. సుగ్రీవుడికి అవి వాలి పరాక్రమానికి సాక్ష్యం. అతను వాటిని చూసినప్పుడల్లా వాలి బలం గుర్తుకొచ్చేది. ఇప్పుడు అదే ఎముక రామబలం నిరూపణకు సాధనమవుతోంది.

రాముడు ఆ దుందుభి ఎముకను శాంతంగా చూశాడు. అతనికి ఆ ఎముకను కదిలించడం పెద్ద కార్యం కాదు. కానీ సుగ్రీవుని భయం తొలగాలి. రాముడు తన పాదంతోనే ఆ ఎముకను తట్టి, లేదా పాదాంగుళితో కొంచెం తోసి, దాన్ని ఎంతో దూరం విసిరేశాడు అని కథలో వర్ణన. ఎముక గాల్లోకి ఎగిరి దూరంగా పడింది. ఇది చూసి సుగ్రీవుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. అతని కళ్లలో నమ్మకం మెరుస్తోంది. కానీ వెంటనే అతని భయం మరో ఆలోచన తెచ్చింది. “దుందుభి ఎముక ఇప్పుడు ఎండిపోయింది. వాలి విసిరినప్పుడు అది రక్తమాంసాలతో నిండి ఉండేది, మరింత భారంగా ఉండేది. మీరు దీనిని విసిరారు, అది గొప్పది. కానీ వాలి బలం ఇంకా అపారం. నాకు పూర్తిగా నమ్మకం రావాలంటే మరో నిరూపణ కావాలి” అని అతని మనస్సు చెప్పింది. భయపడినవాడు ఒక సంకేతంతోనే పూర్తిగా ధైర్యం పొందడు. రాముడు దీనినీ సహనంగా అర్థం చేసుకున్నాడు.

అప్పుడు సుగ్రీవుడు సాలవృక్షాలను చూపించాడు. అక్కడ బలమైన ఏడు సాలవృక్షాలు ఉన్నాయి. అవి భూమిలో గాఢంగా వేర్లు పాతుకుని, ఆకాశాన్ని తాకేలా నిలిచాయి. వాలి బలం గురించి మరో కథ ఉంది — అతను ఈ వృక్షాలను కంపింపజేయగలడని, వాటిని తన బలానికి సాక్ష్యాలుగా నిలబెట్టాడని. సుగ్రీవుడు రామునితో అన్నాడు: “రామా, వాలి ఈ సాలవృక్షాలకు సమానంగా బలవంతుడు. మీరు ఒక్క బాణంతో ఈ ఏడు వృక్షాలను ఛేదించగలిగితే, వాలిని జయించగలరని నాకు నిశ్చయమవుతుంది.” ఈ అభ్యర్థన అసాధారణమైనది. ఒక వృక్షం కాదు; ఏడు బలమైన సాలవృక్షాలు. వాటిని ఒకే బాణంతో ఛేదించడం సాధారణ యోధునికి అసంభవం. సుగ్రీవుడు రాముని బలాన్ని పరీక్షిస్తున్నాడు. కానీ రాముడు కోపపడలేదు. ఎందుకంటే ఈ పరీక్ష వెనుక అవిశ్వాసం కన్నా భయం ఎక్కువ.

రాముడు తన ధనుస్సును ఎత్తాడు. ఆ క్షణంలో ఆయన ముఖం ప్రశాంతంగా ఉంది. అగస్త్యుడు ప్రసాదించిన దివ్యాయుధశక్తి, విశ్వామిత్రుని వద్ద నేర్చుకున్న శస్త్రవిద్య, ఇక్ష్వాకువంశ క్షత్రియతేజస్సు, స్వయంగా రాముని దివ్యశక్తి — ఇవన్నీ ఆ బాణంలో నిశ్శబ్దంగా ఏకమయ్యాయి. ఆయన బాణాన్ని సంధించాడు. బాణం మెరుపులా దూసుకెళ్లింది. మొదటి సాలవృక్షాన్ని ఛేదించింది. అక్కడితో ఆగలేదు. రెండోది, మూడోది, నాలుగోది, ఐదోది, ఆరవది, ఏడోది — వరుసగా ఏడు వృక్షాలనూ ఛేదించింది. ఆ తరువాత భూమిలోకి దూసుకెళ్లి, మరల రాముని తూణీరానికి తిరిగి వచ్చిందని వర్ణన ఉంది. ఈ దృశ్యం చూసినవారు విస్మయంతో నిలిచిపోయారు. సుగ్రీవుని సందేహం ఆ క్షణంలో కరిగిపోయింది. హనుమంతుడు ఆనందంతో రాముని మహిమను మరింతగా గ్రహించాడు. లక్ష్మణునికి అన్నశౌర్యంపై గర్వం మరింత పెరిగింది.

సుగ్రీవుడు తన కళ్లను నమ్మలేకపోయాడు. వాలి బలం అతని మనస్సులో పర్వతంలా నిలిచింది. కానీ రామబాణం ఆ పర్వతభయాన్ని చీల్చింది. అతను రాముని ముందు నమస్కరించాడు. “రామా, ఇప్పుడు నాకు సందేహం లేదు. వాలి ఎంత బలవంతుడైనా, మీ ముందు నిలవలేడు. మీరు నా దుఃఖాన్ని తొలగించగలరు. మీరు ఇచ్చిన మాట నెరవేరుతుంది. నేను మీ మిత్రుణ్ణి. నా సమస్త శక్తి మీ సీతాన్వేషణకు అంకితం” అని అన్నాడు. ఈ మాటల్లో ఉపశమనం ఉంది. ఎన్నాళ్లుగానో అతన్ని వెంటాడిన భయం ఇప్పుడు కొంత విడిచిపెట్టింది. మిత్రుని బలం చూడడం అతనికి భద్రతగా అనిపించింది. రాముడు అతన్ని ప్రేమగా చూశాడు. “సుగ్రీవా, ఇప్పుడు ధైర్యంగా ఉండు. నీకు న్యాయం జరుగుతుంది” అని ఆశ్వాసించాడు.

ఈ బలనిరూపణ కేవలం శారీరక శక్తి ప్రదర్శన కాదు. ఇది సుగ్రీవుని మనస్సులో ఉన్న భయగుహను తెరిచిన క్షణం. భయపడినవాడికి కేవలం వాగ్దానం సరిపోదు. అతనికి నమ్మకం కలిగించే అనుభవం కావాలి. రాముడు అదే ఇచ్చాడు. దుందుభి ఎముకను కదిలించడం, సాలవృక్షాలను ఛేదించడం ద్వారా ఆయన “నేను మాట నిలబెట్టగల శక్తి కలవాడిని” అని చూపించాడు. ధర్మంలో మాట, శక్తి రెండూ అవసరం. మాట లేకుండా శక్తి అంధం. శక్తి లేకుండా మాట బలహీనంగా మిగిలిపోవచ్చు. రామునిలో రెండూ కలిశాయి. ఆయన ఇచ్చిన మాట ధర్మబద్ధం; ఆ మాట నెరవేర్చడానికి శక్తి అపారం.

హనుమంతుడు ఈ దృశ్యాన్ని చూసి రామునిపై మరింత భక్తితో నిండిపోయాడు. మొదట ఆయన మాటలను విని రాముని మహిమను గ్రహించాడు. ఇప్పుడు ఆయన బలాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూశాడు. కానీ హనుమంతుడికి రాముని బలం కేవలం యుద్ధబలం కాదు; అది ధర్మాన్ని నిలబెట్టే బలం. రాముడు తన శక్తిని గర్వంతో చూపలేదు. మిత్రుని భయాన్ని తొలగించడానికి చూపాడు. ఈ తేడా హనుమంతుని హృదయాన్ని గెలిచింది. బలం ఉన్నవాడు దాన్ని ప్రదర్శించడానికి కాదు, అవసరమైన హృదయానికి ధైర్యం ఇవ్వడానికి ఉపయోగిస్తే, అది దైవబలం అవుతుంది. హనుమంతుడు ఈ సత్యాన్ని రామునిలో చూశాడు.

లక్ష్మణుడు కూడా సుగ్రీవుని మార్పును గమనించాడు. మొదట భయంతో వణికిన వానరరాజు ఇప్పుడు రాముని శరణు పొందిన మిత్రుడిగా ధైర్యంగా కనిపిస్తున్నాడు. లక్ష్మణునికి ఇది ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే సీతాన్వేషణకు సుగ్రీవుని పూర్తి సహాయం కావాలి. వాలి భయం తొలగకపోతే సుగ్రీవుడు కార్యంలో నిబద్ధతగా ఉండలేడు. ఇప్పుడు అతనికి రామునిపై నమ్మకం వచ్చింది. తదుపరి పని — వాలిని యుద్ధానికి పిలవడం. సుగ్రీవుడు రాముని సహాయంతో కిష్కింధ దగ్గరకు వెళ్లి వాలిని సవాలు చేయాలి. కానీ అది కూడా సులభం కాదు. మొదటి యుద్ధంలో రాముడు సుగ్రీవుడు, వాలి ఇద్దరూ రూపంలో సమానంగా ఉండడం వల్ల బాణం సంధించలేకపోతాడు. సుగ్రీవుడు గాయపడి తిరిగి వస్తాడు. తరువాత గుర్తుగా మాల వేసి మళ్లీ యుద్ధానికి వెళ్తాడు. ఆ ఘట్టం ముందుంది. కానీ ఈ బలనిరూపణ ఆ యుద్ధానికి ధైర్యపునాది.

సుగ్రీవుడి సందేహాన్ని మనం తక్కువగా చూడకూడదు. అతను రాముని అవమానించాలనుకోలేదు. అతను భయంతో అడిగాడు. జీవితంలో కొన్ని గాయాలు అంత లోతుగా ఉంటాయి కాబట్టి, కొత్త మిత్రుడు వచ్చినప్పటికీ మనసు వెంటనే విశ్వసించదు. ఆ గాయానికి సహనం కావాలి. రాముడు సుగ్రీవునిపై కోపపడకుండా, అతని స్థితిని అర్థం చేసుకున్నాడు. ఇది మిత్రత్వానికి గొప్ప పాఠం. మన మిత్రుడు భయంతో సందేహం వ్యక్తం చేస్తే, దాన్ని అవమానంగా కాక, అతని గాయం మాటాడుతున్నదిగా చూడాలి. రాముడు అలా చూశాడు. అందుకే సుగ్రీవుని నమ్మకం బలంగా మారింది. బలవంతుడు తన శక్తిని చూపడంలో వినయం పాటించాలి. బలహీనుడు ధైర్యం పొందినప్పుడు కృతజ్ఞతతో నిలబడాలి. ఈ రెండూ ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.

వాలి కథ కూడా ఈ భాగంలో ధర్మసూక్ష్మాన్ని ముందుకు తెస్తుంది. వాలి గొప్ప వీరుడు. అతని పరాక్రమం అసాధారణం. కానీ పరాక్రమం ఒక్కటే మనిషిని ధర్మవంతుని చేయదు. తమ్ముడి మాట వినకపోవడం, అపార్థంతో శిక్షించడం, అతని భార్యను స్వాధీనం చేసుకోవడం, భయంతో అతన్ని తరిమేయడం — ఇవన్నీ అధర్మాలు. బలం ఉన్నవాడు వినయం లేకపోతే అధర్మానికి దారి తీస్తాడు. వాలి బలం గొప్పది; కానీ ధర్మపరిమితి దాటింది. రాముడు వాలిని సంహరించబోయే కారణం కేవలం సుగ్రీవునితో మైత్రి కాదు; వాలి చేసిన అధర్మానికి శిక్ష. ఈ విషయం తరువాతి ఘట్టంలో వాలి ప్రశ్నలకు రాముడు ఇచ్చే సమాధానంలో మరింత స్పష్టమవుతుంది.

దుందుభి ఎముక, సాలవృక్షాలు రెండూ ప్రతీకలుగా చూడవచ్చు. దుందుభి ఎముక గతంలో వాలి బలానికి సాక్ష్యం. రాముడు దాన్ని తేలికగా కదిలించడం — గతభయాన్ని తొలగించడం. ఏడు సాలవృక్షాలు సుగ్రీవుని మనస్సులో నిలిచిన ఏడు సందేహాల్లాంటివి. రామబాణం వాటిని ఛేదించడం — సందేహాలన్నిటినీ ఛేదించడం. భయం బయట శత్రువులో మాత్రమే కాదు; మనలోనూ వృక్షంలా వేర్లు వేస్తుంది. దాన్ని మాటతో కొంత తగ్గించవచ్చు. కానీ కొన్ని సార్లు కార్యనిరూపణ కావాలి. రాముడు కార్యంతో ధైర్యం ఇచ్చాడు. అందుకే సుగ్రీవుడు మళ్లీ నిలబడగలిగాడు.

ఇక్కడ రాముని బాణం మరో లోతైన అర్థం కలిగి ఉంది. అది శరీరబలానికి మాత్రమే కాదు; నిశ్చల సంకల్పానికి చిహ్నం. ఒకసారి లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించిన రామబాణం మధ్యలో ఆగదు. సీతాన్వేషణలో కూడా రాముని సంకల్పం అలాంటిదే. రావణుడు సముద్రం అవతల లంకలో దాగినా, రాముని సంకల్పం అతన్ని చేరుతుంది. ఏడు సాలవృక్షాలను ఛేదించిన బాణం భవిష్యత్తులో సముద్రాన్ని దాటే రామకార్యానికి సూచనలా అనిపిస్తుంది. సుగ్రీవుడు ఆ బాణం చూసి వాలి భయం విడిచాడు. త్వరలో ప్రపంచం రామబాణం చూసి రావణ భయాన్ని విడుస్తుంది.

సుగ్రీవుడు ఇప్పుడు కార్యానికి సిద్ధమయ్యాడు. అతను రామునితో అన్నాడు: “రామా, నాకు మీ బలం తెలిసింది. ఇప్పుడు వాలిని సవాలు చేయడానికి ధైర్యం వచ్చింది. కానీ వాలి చాలా వేగంగా వస్తాడు. యుద్ధం భయంకరంగా ఉంటుంది. మీరు సమయానికి బాణం సంధించాలి.” రాముడు అంగీకరించాడు. “నీవు ధైర్యంగా పిలువు. నీకు న్యాయం జరుగుతుంది” అని చెప్పాడు. హనుమంతుడు మరియు ఇతర వానరులు కూడా సుగ్రీవుని చుట్టూ నిలబడ్డారు. ఇప్పటివరకు అతన్ని భయం చుట్టుకుంది. ఇప్పుడు మిత్రులు, ఆశ, రామబలం చుట్టుకున్నాయి. ఇది మైత్రి ప్రభావం. సరైన మిత్రుడు లభిస్తే భయపడినవాడిలోనూ శౌర్యం మళ్లీ మేల్కొంటుంది.

ఈ భాగం మనకు అనేక పాఠాలు ఇస్తుంది. మొదట, భయం ఉన్నవారిని అవమానించకుండా, వారి భయానికి కారణం తెలుసుకోవాలి. రాముడు సుగ్రీవుని సందేహాన్ని సహనంగా స్వీకరించాడు. రెండవది, మాట ఇచ్చినవాడికి ఆ మాట నిలబెట్టే శక్తి ఉండాలి. రాముడు తన బలం చూపి సుగ్రీవునికి నమ్మకం ఇచ్చాడు. మూడవది, బలం గర్వం కోసం కాదు; మిత్రుని ధైర్యం కోసం ఉపయోగించాలి. నాలుగవది, గొప్ప పరాక్రమం ఉన్నా ధర్మం లేకపోతే పతనం తప్పదు. వాలి దీనికి ఉదాహరణ. ఐదవది, మిత్రత్వంలో నిజాయితీగా సందేహం చెప్పడం తప్పు కాదు; దాన్ని ధర్మంగా పరిష్కరించడం ముఖ్యం. సుగ్రీవుడు సందేహం చెప్పాడు, రాముడు దాన్ని తొలగించాడు. అందుకే మైత్రి మరింత బలపడింది.

ఇలా సుగ్రీవుడు వాలి కథను రామునికి మరింత వివరంగా చెప్పి, వాలి పరాక్రమం వల్ల తనకు ఉన్న భయాన్ని వెల్లడించాడు. రాముడు అతని భయాన్ని అవమానంగా కాక, సహజమైన బాధగా గ్రహించి తన శక్తిని చూపడానికి సిద్ధపడ్డాడు. సుగ్రీవుడు చూపించిన దుందుభి ఎముకను రాముడు పాదంతోనే దూరంగా విసిరి తన బలం తెలిపాడు. అయినా సుగ్రీవునికి పూర్తిగా నమ్మకం రావడానికి, రాముడు ఒక్క బాణంతో ఏడు సాలవృక్షాలను ఛేదించాడు. ఆ దృశ్యం చూసి సుగ్రీవుని సందేహం తొలగిపోయింది. రాముడు వాలిని జయించగలడని అతనికి నిశ్చయమైంది. ఇప్పుడు సుగ్రీవుడు కిష్కింధకు వెళ్లి వాలిని యుద్ధానికి పిలవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. తదుపరి భాగంలో సుగ్రీవుడు వాలిని మొదటిసారి సవాలు చేయడం, వాలి బయటకు రావడం, ఇద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం, రాముడు వారిని వేరు గుర్తించలేక బాణం సంధించకపోవడం, సుగ్రీవుని నిరాశ గురించి తెలుసుకుందాం.