హనుమంతుడు మహేంద్రపర్వతంపై నిలబడిన క్షణం రామాయణంలో భక్తి పరాక్రమంగా మారిన మహాముహూర్తం. కొద్దిసేపటి క్రితం వరకు వానరబృందం నిరాశలో ఉంది. సముద్రం ముందున్న అడ్డంకిలా కనిపించింది. సీత లంకలో ఉందని సంపాతి చెప్పిన తరువాత దారి తెలిసింది, కానీ దాటాల్సిన సముద్రం అపారంగా ఉంది. ఎవరు దాటగలరు? ఎవరు లంకకు వెళ్లి సీతను కనుగొని తిరిగి రావగలరు? అనే ప్రశ్న అందరినీ కలవరపెట్టింది. అప్పుడు జాంబవంతుడు హనుమంతునిలో దాగి ఉన్న మహాశక్తిని గుర్తుచేశాడు. వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు తన స్వరూపాన్ని మళ్లీ గుర్తుచేసుకున్నాడు. తన చేతిలో రాముని ఉంగరం ఉంది. ఆ ఉంగరం కేవలం గుర్తు కాదు; రాముని విశ్వాసం. సముద్రం అవతల సీత దుఃఖంలో ఉంది. ఆమెకు రాముని ధైర్యం చేరాలి. ఈ భావం హనుమంతుని అంతరంగాన్ని అగ్నిలా రగిలించింది. అతని శరీరం విస్తరించింది. అతని భుజాలు పర్వతాల్లా పెరిగాయి. అతని చూపు లంక దిశగా నిలిచింది. అతను తన హృదయంలో శ్రీరాముని స్మరించి మహాలంఘనానికి సిద్ధమయ్యాడు.
హనుమంతుడు దూకడానికి సిద్ధపడగా మహేంద్రపర్వతం కంపించింది. చెట్లు గాలి తాకిడితో ఊగాయి. పక్షులు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయాయి. పర్వతంలోని జంతువులు భయంతో పరుగులు తీశాయి. వానరులు ఆనందనినాదాలు చేశారు. అంగదుడు ఆశతో చూశాడు. జాంబవంతుడు మౌనంగా ఆశీర్వదించాడు. హనుమంతుడు మొదట సూర్యుడు, ఇంద్రుడు, వాయుదేవుడు, సముద్రుడు, బ్రహ్మ, ఋషులు, రామలక్ష్మణులు, సీతామాతను స్మరించాడు. “రామకార్యం విజయవంతం కావాలి” అని సంకల్పించాడు. సేవకుడి మహత్తు అతని శక్తిలో మాత్రమే కాదు; ఆ శక్తిని ఎవరి కోసం వినియోగిస్తున్నాడన్నదిలో ఉంటుంది. హనుమంతుని బలం తన గర్వం కోసం కాదు. అది రాముని బాధను తొలగించడానికి, సీతకు ఆశనివ్వడానికి, ధర్మాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి. ఈ సమర్పణ వల్ల అతని దూకుడు సాధారణ శారీరక లంఘనం కాదు; భక్తి మహోత్కర్షం.
ఒక మహాగర్జనతో హనుమంతుడు పర్వతంపై నుండి ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. అతని దూకుడుతో పర్వతశిఖరాలు కంపించాయి. చెట్లు పూలతో కలిసి గాల్లోకి లేచినట్టయ్యాయి. సముద్రం అతని నీడను చూసి అలలతో ఉప్పొంగింది. హనుమంతుడు గరుత్మంతుడిలా, మెరుపులా, వాయువులా ఆకాశంలో దూసుకుపోయాడు. అతని శరీరం విశాలంగా ఉంది. చేతులు ముందుకు సాగాయి. కాళ్లు వెనుకకు విస్తరించాయి. అతని ముఖంలో ధైర్యం. హృదయంలో రామనామం. అతని గమ్యం ఒకటే — లంక. అతను దూకుతూ ఉండగా సముద్రం క్రింద అపారంగా విస్తరించింది. అలలు గర్జించాయి. సముద్రజీవులు కదిలాయి. కొన్నిసార్లు అతని నీడ నీటిపై పడింది. కొన్నిసార్లు మేఘాలను చీల్చుకుంటూ అతను పైకి ఎగిరాడు. ఆకాశం, సముద్రం, గాలి అన్నీ హనుమంతుని రామకార్యానికి సాక్షులయ్యాయి.
హనుమంతుడు మధ్యలో ఉండగా సముద్రుడు అతని కార్యాన్ని గౌరవించాడు. సముద్రుడు ఇక్ష్వాకువంశానికి ఋణపడి ఉన్నట్లు భావం. రాముడు ఇక్ష్వాకువంశస్థుడు. అందుకే సముద్రుడు హనుమంతునికి సహాయం చేయాలని అనుకున్నాడు. అతను మైనాక పర్వతాన్ని పైకి రావాలని కోరాడు. మైనాకుడు ఒకప్పుడు రెక్కలున్న పర్వతాలలో ఒకడు. ఇంద్రుడు పర్వతాల రెక్కలను కోయడం ప్రారంభించినప్పుడు వాయుదేవుడు మైనాకుని రక్షించి సముద్రంలో దాచాడు. వాయుపుత్రుడైన హనుమంతునికి మైనాకుడు కృతజ్ఞతతో సహాయం చేయాలనుకున్నాడు. సముద్రం నుండి బంగారు శిఖరాలతో మైనాక పర్వతం పైకి లేచాడు. అతని శిఖరాలు సూర్యకాంతిలో మెరిసాయి. అతను హనుమంతుని ముందుకు వచ్చి మృదువుగా అన్నాడు: “ఓ వాయుపుత్రా, నీవు మహాకార్యానికి వెళ్తున్నావు. నీ తండ్రి వాయువు నాకు ఉపకారం చేశాడు. సముద్రుడు నీకు ఆతిథ్యం ఇవ్వమన్నాడు. కొద్దిసేపు నా శిఖరాలపై విశ్రాంతి తీసుకో. ఫలమూలాలు స్వీకరించు. తరువాత నీ ప్రయాణం కొనసాగించు.”
హనుమంతుడు మైనాకుని ప్రేమను గౌరవించాడు. అతనికి తెలుసు — ఆతిథ్యం పవిత్రం. కృతజ్ఞత పవిత్రం. కానీ తన కార్యం అత్యవసరం. సీత రాక్షసుల మధ్య ఉంది. రాముని ఉంగరం తన చేతిలో ఉంది. ఆలస్యం చేయడానికి తనకు హక్కు లేదు. అతను మైనాకుని శిఖరాన్ని మృదువుగా తాకి, గౌరవ సూచనగా నమస్కరించాడు. “మైనాక మహాశయా, నీ ఆతిథ్యం నాకు అమూల్యం. కానీ నేను రామకార్యానికి వెళ్తున్నాను. సీతామాతను చూడక ముందు నాకు విశ్రాంతి లేదు. నీ స్నేహాన్ని స్వీకరించాను; నీపై కృతజ్ఞత ఉంది. కానీ ఇప్పుడు ఆగలేను” అని చెప్పి ముందుకు దూసుకెళ్లాడు. ఈ ఘట్టం సేవలో ప్రాధాన్యతను నేర్పుతుంది. మంచి ఆహ్వానం, విశ్రాంతి, సౌకర్యం వచ్చినా, ధర్మకార్యం ముందుంటే ఆగకూడదు. హనుమంతుడు ఆతిథ్యాన్ని అవమానించలేదు; కానీ కార్యాన్ని ఆలస్యం చేయలేదు. ఇదే సమతుల్యం.
కొంతదూరం వెళ్లిన తరువాత దేవతలు హనుమంతుని శక్తి, బుద్ధి, సహనం పరీక్షించాలని అనుకున్నారు. వారు నాగమాత సురసాను పంపారు. సురసా సముద్రం మధ్యలో భయంకరమైన రూపంతో ప్రత్యక్షమైంది. ఆమె నోరు విస్తరించి, “దేవతలు నిన్ను నా ఆహారంగా నిర్ణయించారు. నా నోటిలోకి ప్రవేశించకుండా నీవు ముందుకు వెళ్లలేవు” అని చెప్పింది. హనుమంతుడు ముందుగా వినయంగా అన్నాడు: “మాతా, నేను రామకార్యానికి వెళ్తున్నాను. సీతామాతను కనుగొని తిరిగి వస్తాను. అప్పుడే నీ నోటిలోకి ప్రవేశిస్తాను. ఇప్పుడు దయచేసి దారి ఇవ్వు.” కానీ సురసా పరీక్ష కోసం నిలిచింది. “ఇప్పుడే నాలోకి ప్రవేశించాలి” అని ఆమె నోరు మరింత విస్తరించింది. హనుమంతుడు అర్థం చేసుకున్నాడు — ఇది బలపరీక్ష మాత్రమే కాదు, బుద్ధిపరీక్ష. ప్రతి అడ్డంకిని బలంతో ఛేదించాల్సిన అవసరం లేదు. కొన్ని అడ్డంకులు చాతుర్యంతో దాటాలి.
సురసా తన నోరును పది యోజనాలు విస్తరించింది. హనుమంతుడు తన శరీరాన్ని ఇరవై యోజనాలు పెంచాడు. ఆమె ముప్పైగా చేసింది. అతను నలభైగా. ఆమె నూరు యోజనాలంత నోరు విస్తరించినప్పుడు హనుమంతుడు ఒక్కసారిగా సూక్ష్మరూపం ధరించాడు. అతను మెరుపువేగంతో ఆమె నోటిలోకి ప్రవేశించి వెంటనే బయటకు వచ్చాడు. తరువాత చేతులు జోడించి అన్నాడు: “మాతా, నీ ఆజ్ఞ నెరవేరింది. నేను నీ నోటిలోకి ప్రవేశించి బయటకు వచ్చాను. ఇప్పుడు రామకార్యానికి దారి ఇవ్వు.” సురసా తన అసలురూపాన్ని తెలియజేసి ఆశీర్వదించింది. “హనుమంతా, నీవు బలం మాత్రమే కాదు, బుద్ధి కూడా కలవాడివి. రామకార్యం విజయవంతం కావాలి” అని చెప్పింది. ఈ పరీక్ష గొప్ప పాఠం ఇస్తుంది. శక్తి పెంచుకోవడం అవసరం; కానీ సరైన సమయంలో చిన్నదవ్వడం కూడా అవసరం. అహంకారం ఎప్పుడూ పెద్దదవ్వాలని చూస్తుంది. జ్ఞానం అవసరమైతే సూక్ష్మతను ఎంచుకుంటుంది. హనుమంతుడు రెండూ తెలుసుకున్నాడు.
ముందుకు సాగుతున్న హనుమంతునికి మూడవ అడ్డంకి ఎదురైంది — సింహికా. ఆమె సముద్రంలో నివసించే రాక్షసి. గాల్లో వెళ్తున్న జీవుల నీడను పట్టుకొని వారిని తనవైపు లాగేది. హనుమంతుడు వేగంగా దూసుకుపోతుండగా ఒక్కసారిగా తన వేగం తగ్గుతున్నట్లు అనిపించింది. తనను ఎవరో క్రిందికి లాగుతున్నట్లు గమనించాడు. అతను క్రింద చూసి సింహికాను గుర్తించాడు. ఆమె అతని నీడను పట్టుకుంది. హనుమంతుడు వెంటనే గ్రహించాడు — ఇది మాయ కాదు, నిజమైన ప్రమాదం. ఇది కేవలం చర్చతో దాటదగిన అడ్డంకి కాదు. సురసా పరీక్ష. మైనాకుడు ఆతిథ్యం. కానీ సింహికా హింసకర రాక్షసి. ఇక్కడ చాతుర్యంతో పాటు శిక్ష అవసరం. అతను తన శరీరాన్ని పెద్దగా చేసి ఆమె నోటిలోకి ప్రవేశించినట్టయ్యాడు. తరువాత లోపల చిన్నరూపం తీసుకొని ఆమె అంతరాంగాలను చీల్చాడు. సింహికా మరణించింది. హనుమంతుడు మళ్లీ ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. ఈ ఘట్టం చూపేది — ప్రతి అడ్డంకిని ఒకే విధంగా చూడకూడదు. ఎవరు మిత్రుడు, ఎవరు పరీక్షకుడు, ఎవరు శత్రువు అనేది గుర్తించాలి. మిత్రుడికి గౌరవం, పరీక్షకుడికి బుద్ధి, శత్రువుకు ధైర్యశిక్ష — ఇవే హనుమంతుని మూడు ప్రతిస్పందనలు.
సింహికా సంహారం తరువాత దేవతలు, ఋషులు, సిద్ధులు హనుమంతుని ప్రశంసించారు. అతను రామకార్యానికి యోగ్యుడని మరింత స్పష్టమైంది. అతని ప్రయాణం మూడు స్థాయిల పరీక్షలు దాటింది. మైనాకుడు — విశ్రాంతి ప్రలోభాన్ని గౌరవంగా దాటడం. సురసా — బుద్ధితో పరీక్షను అధిగమించడం. సింహికా — దుష్టబంధాన్ని ధైర్యంతో నాశనం చేయడం. ఈ మూడు పరీక్షలు ప్రతి సాధకుడికి వర్తిస్తాయి. ధర్మకార్యానికి బయలుదేరినవారికి సౌకర్యం ఆహ్వానిస్తుంది, పరీక్షలు ఆపుతాయి, దుష్టశక్తులు లాగుతాయి. ఎవరు లక్ష్యాన్ని మర్చిపోకుండా ముందుకు సాగుతారో వారు లంక తీరానికి చేరుతారు. హనుమంతుడు ఈ మూడు దశలను సమర్థంగా దాటాడు.
చివరకు దూరంలో లంక కనిపించింది. సముద్రం మధ్యలో ఉన్న ఆ మహానగరం బంగారు ప్రాకారాలతో, ఎత్తైన గోపురాలతో, ఘనమైన రాక్షస రక్షణతో ప్రకాశిస్తోంది. దాని చుట్టూ సముద్రం సహజ రక్షణలా ఉంది. నగరం వైభవంగా ఉంది, కానీ ఆ వైభవం అధర్మరాజు రావణుని ఆధీనంలో ఉంది. హనుమంతుడు దూరం నుండి నగరాన్ని చూసి క్షణం ఆలోచించాడు. “ఇంత పెద్ద నగరంలో సీతామాత ఎక్కడ ఉంటుంది? నేను మహాకాయరూపంలో ప్రవేశిస్తే రాక్షసులు అప్రమత్తమవుతారు. నాకు గుప్తంగా వెతకాలి. సీతను కనుగొనాలి. రాముని ఉంగరం చూపాలి. నగర రహస్యాలను తెలుసుకోవాలి. తిరిగి రావాలి. కాబట్టి ఇప్పుడు చిన్నరూపం ధరించాలి.” అతను తన శరీరాన్ని సూక్ష్మంగా మార్చుకున్నాడు. గొప్ప కార్యంలో ఎప్పుడు మహారూపం, ఎప్పుడు సూక్ష్మరూపం అనేది తెలిసినవాడే కార్యసాధకుడు. హనుమంతుడు సముద్రం దాటడానికి విస్తరించాడు; లంకలో ప్రవేశించడానికి చిన్నవాడయ్యాడు.
లంక ద్వారం దగ్గర రాత్రి సమయం. చంద్రకాంతి నగరంపై పడుతోంది. ప్రాకారాలు మెరుస్తున్నాయి. రాక్షసులు కాపలా కాస్తున్నారు. హనుమంతుడు గుప్తంగా ప్రవేశించబోతుండగా లంకిని అనే నగరరక్షక దేవత లేదా రాక్షసి అతన్ని అడ్డుకుంది. ఆమె అడిగింది: “ఎవరు నీవు? లంకలోకి దొంగచాటుగా ప్రవేశించడానికి ధైర్యం చేస్తున్నావా?” హనుమంతుడు ముందుగా దాటడానికి ప్రయత్నించాడు. ఆమె అడ్డుకుంది. చివరకు అతను తేలికగా తన ముష్టితో ఆమెను కొట్టాడు. ఆ దెబ్బతో లంకిని కిందపడింది. కానీ ఆమెకు ఒక పూర్వసూచన గుర్తొచ్చింది — ఒక రోజు వానరుడు నన్ను జయిస్తే లంక వినాశనం సమీపించినట్లు తెలుసుకో. ఆమె హనుమంతునికి దారి ఇచ్చి చెప్పింది: “వానరశ్రేష్ఠా, నీ విజయం లంక వినాశనానికి సూచన. ప్రవేశించు. నీ కార్యం నెరవేరుగాక.” హనుమంతుడు ఆమెను చంపకుండా ముందుకు వెళ్లాడు. అవసరమైనంత శిక్ష ఇచ్చి దారి తీసుకోవడం అతని నియంత్రణను చూపిస్తుంది.
లంకలోకి ప్రవేశించిన తరువాత హనుమంతుడు ఆశ్చర్యకరమైన వైభవాన్ని చూశాడు. బంగారు గృహాలు, రత్నాలతో అలంకరించిన ద్వారాలు, విశాల వీధులు, మధుర సంగీతం వినిపించే భవనాలు, మదోన్మత్త రాక్షసులు, భయంకర ఆయుధధారులు, పుష్పవాటికలు, భోగసౌఖ్యాల మధ్య నిద్రిస్తున్న రాక్షసస్త్రీలు — లంక వెలుపలికి ఒక స్వర్ణనగరం. కానీ ఆ బంగారు పొరలో అధర్మం దాగి ఉంది. రావణుడు శక్తివంతుడు, వైభవవంతుడు, భోగసంపన్నుడు. కానీ సీతను అపహరించి తన నగరానికి తెచ్చుకున్న క్షణం ఆ నగరపు పతనం నిర్ణయమైంది. హనుమంతుడు ఈ వైభవాన్ని చూసి మోహించలేదు. అతని లక్ష్యం సీత. అతను ఒక్కొక్క భవనం, ఒక్కొక్క ఉద్యానవనం, ఒక్కొక్క ప్రాంగణం పరిశీలించడం ప్రారంభించాడు. “ఇక్కడ ఉందా? అక్కడ ఉందా?” అని వెతికాడు. కానీ సీత ఇంకా కనిపించలేదు. అతనికి సహనం కావాలి. రాత్రంతా గుప్తంగా వెతకాలి.
రావణుని అంతఃపురం వైపు కూడా హనుమంతుడు వెళ్లాడు. అక్కడ అనేక రాక్షసస్త్రీలు, వైభవం, మద్యం, భోగసంపదలు కనిపించాయి. ఒక దశలో మండోదరిని చూసి ఆమె సీత కావచ్చా అని క్షణం అనుమానించినట్లు భావం. కానీ వెంటనే అతని వివేకం చెప్పింది — సీత ఇలాంటి భోగస్థితిలో ఉండదు. ఆమె రామవియోగంలో దుఃఖంతో ఉంటుంది. ఆమె అలంకారసుఖంలో కాదు, వ్రతనిష్ఠలో ఉంటుంది. ఈ ఆలోచన హనుమంతుని దృష్టిని సరిచేసింది. సీతను కనుగొనాలంటే ఆమె బాహ్యరూపాన్నే కాదు, ఆమె ధర్మస్థితిని తెలుసుకోవాలి. ఆమె రావణుని భోగాల్లో భాగం కాకుండా, రాముని స్మరణలో దుఃఖంలో ఉంటుంది. ఈ వివేకం అతన్ని చివరకు అశోకవాటిక వైపు నడిపిస్తుంది.
లంక ప్రవేశం వరకు హనుమంతుని యాత్ర ఒక మహాశిక్షణ. అతను బలం చూపించాడు, వినయం చూపించాడు, బుద్ధి చూపించాడు, నియంత్రణ చూపించాడు, లక్ష్యనిబద్ధత చూపించాడు. మైనాకుని వద్ద అతను ఆతిథ్యాన్ని గౌరవించి ఆగలేదు. సురసా వద్ద అతను బలప్రదర్శనతో పాటు సూక్ష్మబుద్ధి చూపాడు. సింహికా వద్ద శత్రువును నిర్మూలించాడు. లంకిని వద్ద దారి తీసుకున్నాడు, కానీ అవసరాన్ని మించి హింసించలేదు. లంకలో ప్రవేశించిన తరువాత మహాకాయుడి నుండి సూక్ష్మచారిగా మారాడు. ఇదే సంపూర్ణ కార్యసామర్థ్యం. ఒకే గుణం సరిపోదు. సందర్భానుసారం రూపం, మాట, బలం, బుద్ధి మారాలి. కానీ అంతరంగ లక్ష్యం మారకూడదు. హనుమంతునిలో అంతరంగ లక్ష్యం ఎప్పుడూ ఒకటే — రామకార్యం.
ఈ ఘట్టం మనకు ఎన్నో పాఠాలు ఇస్తుంది. మొదట, పెద్ద లక్ష్యానికి బయలుదేరినప్పుడు మార్గంలో మంచి ఆహ్వానాలూ వస్తాయి, పరీక్షలూ వస్తాయి, శత్రువులూ వస్తారు. వాటిని వేరు గుర్తించడం జ్ఞానం. రెండవది, మిత్రత్వాన్ని అవమానించకుండా కూడా కార్యాన్ని ఆలస్యం చేయకుండా ఉండవచ్చు. మైనాకుని వద్ద హనుమంతుడు దీనిని చూపాడు. మూడవది, ప్రతి సమస్యకు బలమే పరిష్కారం కాదు; సురసా వద్ద బుద్ధి అవసరమైంది. నాలుగవది, నిజమైన దుష్టబంధాన్ని కఠినంగా ఛేదించాలి; సింహికా వద్ద హనుమంతుడు దీనిని చేశాడు. ఐదవది, కార్యసాధనలో అవసరమైనప్పుడు మహారూపం, అవసరమైనప్పుడు సూక్ష్మరూపం ధరించగల చాతుర్యం కావాలి. సముద్రం దాటడానికి మహాకాయం, లంకలో ప్రవేశానికి సూక్ష్మకాయం — ఇదే హనుమంతుని మహిమ.
ఇంకా ఒక లోతైన పాఠం — సేవలో విశ్రాంతి కంటే కార్యం ముఖ్యం, కానీ కార్యంలో అహంకారం ఉండకూడదు. హనుమంతుడు “నేను సముద్రం దాటుతున్నాను” అని గర్వించలేదు. “రాముని కార్యం నన్ను దాటిస్తోంది” అనే భావంతో దాటాడు. అందుకే ప్రతి అడ్డంకి అతని ముందు దారి ఇచ్చింది. భక్తి ఉన్న చోట బలం వినయంగా ఉంటుంది. వినయం ఉన్న చోట బుద్ధి ప్రసన్నంగా ఉంటుంది. బుద్ధి ఉన్న చోట కార్యం విజయవంతమవుతుంది. హనుమంతుని సముద్రలంఘనం ఈ సూత్రానికి అమరమైన ఉదాహరణ.
ఇలా హనుమంతుడు మహేంద్రపర్వతంపై నుండి రామనామస్మరణతో మహాలంఘనం ప్రారంభించాడు. మధ్యలో మైనాక పర్వతం విశ్రాంతికి ఆహ్వానించగా, అతను గౌరవంతో స్వీకరించి ఆగకుండా ముందుకు సాగాడు. సురసా దేవత పరీక్షించగా, హనుమంతుడు బలం మరియు బుద్ధితో ఆమె నోటిలోకి ప్రవేశించి బయటకు వచ్చి పరీక్షను జయించాడు. సింహికా నీడ పట్టి అడ్డుకోగా, అతను ఆమెను సంహరించి ముందుకు సాగాడు. లంక దగ్గరికి చేరి సూక్ష్మరూపం ధరించాడు. లంకిని అడ్డుకోగా ఆమెను జయించి నగరంలోకి ప్రవేశించాడు. ఇప్పుడు హనుమంతుడు రాత్రి సమయంలో లంకలో గుప్తంగా సీతను వెతుకుతున్నాడు. తదుపరి భాగంలో లంకలో హనుమంతుని అన్వేషణ, రావణుని అంతఃపుర దర్శనం, అశోకవాటికలో సీతను కనుగొనడం, ఆమె దుఃఖస్థితి మరియు రావణుని బెదిరింపులు గురించి తెలుసుకుందాం.












1 thought on “రామాయణం – Part 72: హనుమంతుని సముద్రలంఘనం – మైనాక ఆతిథ్యం, సురసా పరీక్ష, సింహికా సంహారం మరియు లంకలో ప్రవేశం”