రామాయణం – Part 74: సీతకు హనుమంతుని ధైర్యప్రదానం – రామఉంగరం, సీతా సందేశం, చూడామణి ప్రసాదం మరియు లంకలో హనుమంతుని తదుపరి కార్యం

అశోకవాటికలో శింశుపా వృక్షం మీద దాగి కూర్చున్న హనుమంతుడు సీత దుఃఖాన్ని, రావణుని దురహంకారాన్ని, రాక్షసస్త్రీల బెదిరింపులను అన్నిటినీ గమనించాడు. అతని హృదయం కరుణతో నిండిపోయింది. సముద్రం దాటి వచ్చిన ప్రయాణం శారీరకంగా మహాప్రయత్నం అయినా, ఇప్పుడు అతని ముందున్న పని మరింత సూక్ష్మమైనది. సీతను కనుగొనడం ఒక ఘట్టం. ఆమెకు తాను రామదూతనని నమ్మించడం మరో ఘట్టం. రాక్షసమాయలతో నిండిన లంకలో, రావణుడు ఎన్నో వేషాలు ధరించగలడని తెలిసిన సీత, అకస్మాత్తుగా ఒక వానరుడు కనిపించి “నేను రాముని దూతను” అంటే వెంటనే నమ్ముతుందా? ఆమెను భయపెట్టకుండా, అనుమానం రాకుండా, ఆమె హృదయంలో ఆశను మెల్లగా మేల్కొల్పాలి. హనుమంతుడు ఈ విషయాన్ని లోతుగా ఆలోచించాడు. శక్తి ఉన్నవాడు ఎప్పుడు ఎలా మాట్లాడాలో తెలియకపోతే కార్యం చెడిపోవచ్చు. హనుమంతుని మహిమ ఇక్కడే — అతను బలవంతుడు మాత్రమే కాదు, మనోవిజ్ఞానం తెలిసిన దూత.

రావణుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత రాక్షసస్త్రీలు కొంతసేపు సీతను భయపెట్టాయి. కొందరు ఆమెను రావణుని అంగీకరించమని ఒత్తిడి చేశాయి. కొందరు భయంకరమైన మాటలు చెప్పాయి. కానీ సీత కదలలేదు. ఆమె రాముని పేరులోనే నిలిచింది. కొంతసేపటి తరువాత ఆ రాక్షసస్త్రీలు అలసిపోయి కొందరు దూరంగా నిలిచాయి, కొందరు నిద్రలోకి జారాయి. సీత ఒంటరిగా కన్నీళ్లతో కూర్చుంది. తన చేతులను హృదయంపై ఉంచుకుని, “రామా, లక్ష్మణా” అని మృదువుగా స్మరించింది. ఆ సమయం హనుమంతునికి అనుకూలంగా అనిపించింది. కానీ అతను వెంటనే దిగలేదు. ముందుగా చెట్టు మీద నుంచే మృదువుగా రామకథను పలకడం ప్రారంభించాడు. అతని స్వరం చిన్నగా, సీత చెవికి మాత్రమే వినిపించేలా, భయంకరంగా కాక, ఓదార్పుగా ఉంది.

హనుమంతుడు దశరథుని వంశాన్ని, అయోధ్య మహిమను, రాముని జన్మను, రాముని సత్యనిష్ఠను, వనవాసాన్ని, సీతారామలక్ష్మణుల అరణ్యజీవితాన్ని, బంగారు మృగ మాయను, సీతాపహరణాన్ని, జటాయువు త్యాగాన్ని, సుగ్రీవసంధిని, వాలి వధను, వానరసేన సమాహారాన్ని, తన సముద్రలంఘనాన్ని సంక్షిప్తంగా కానీ స్పష్టంగా చెప్పాడు. సీత మొదట ఆశ్చర్యపోయింది. ఈ లంకలో, అశోకవాటికలో, రాక్షసుల మధ్య, ఎవరు రాముని కథను ఇంత మధురంగా చెబుతున్నారు? ఆమె పైకి చూసింది. చెట్టు ఆకుల మధ్య ఒక చిన్న వానరరూపం కనిపించింది. మొదట ఆమె హృదయంలో ఆనందం కాక భయం కలిగింది. “ఇది రావణుని మరొక మాయా? అతను రాముని కథ వినిపించి నన్ను మోసం చేయాలనుకుంటున్నాడా? ఇది నిజమైన దూతా, లేక రాక్షసుడు వానరరూపం ధరించాడా?” అని ఆలోచించింది. ఈ అనుమానం సహజమే. ఎన్నో బాధలు చూసినవాడు అకస్మాత్తుగా వచ్చిన ఆశను కూడా జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తాడు.

హనుమంతుడు ఆమె అనుమానాన్ని గ్రహించాడు. అతను మెల్లగా చెట్టు నుండి దిగాడు. చాలా చిన్నరూపంలో, వినయంతో, చేతులు జోడించి, కొంత దూరంలో నిలబడి నమస్కరించాడు. “అమ్మా, నేను రాముని దూతను. వానరులలో హనుమంతుడిని. సుగ్రీవుని మంత్రి. రాముడు, లక్ష్మణుడు క్షేమంగా ఉన్నారు. వారు మీ వియోగంతో అత్యంత దుఃఖిస్తున్నారు. రాముడు మీ కోసం అరణ్యాలు, పర్వతాలు, నదులు దాటాడు. సుగ్రీవునితో మైత్రి చేశాడు. వానరులను అన్ని దిశలకు పంపించాడు. నేను దక్షిణదిశగా పంపబడిన బృందంలో వచ్చాను. సంపాతి ద్వారా మీరిలంకలో ఉన్నారని తెలుసుకుని సముద్రం దాటి ఇక్కడికి చేరాను” అని చెప్పాడు. అతని మాటల్లో అహంకారం లేదు. అతను తన దూకుడు గురించి గొప్పగా చెప్పుకోలేదు. రామకార్యాన్ని ముందుకు ఉంచి తనను దూతగా మాత్రమే పరిచయం చేసుకున్నాడు.

సీత ఇంకా జాగ్రత్తగా ఉంది. ఆమె ప్రశ్నించింది: “నీవు నిజంగా రాముని దూతవైతే, రాముని లక్షణాలు చెప్పు. లక్ష్మణుడు ఎలా ఉన్నాడు? వారు నన్ను ఎలా స్మరిస్తున్నారు? నీవు వారిని ఎలా కలిశావు?” సీతకు ధైర్యం కావాలి, కానీ నిర్ధారణ కూడా కావాలి. హనుమంతుడు ఎంతో మధురంగా సమాధానం చెప్పాడు. రాముని శరీరలక్షణాలు, ఆయన కమలనేత్రాలు, విశాల ఛాతి, దీర్ఘబాహువులు, ధర్మనిష్ఠ, మృదుత్వం, శత్రువుపై కఠినత, మిత్రునిపై ప్రేమ, సత్యవాక్యత — ఇవన్నీ వివరించాడు. లక్ష్మణుని సేవాభావం, అన్నపట్ల అతని భక్తి, సీతాపట్ల అతని తల్లిగౌరవం కూడా చెప్పాడు. రాముడు సీతవియోగంలో ఎలా దుఃఖిస్తున్నాడో, ఆమె ఆభరణాలు చూసి ఎలా కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడో వివరించాడు. ఈ మాటలు సీత హృదయంలోని అనుమానాన్ని క్రమంగా తొలగించాయి. ఎందుకంటే ఇవి మాయగా చెప్పే ఖాళీ మాటలు కావు; రాముని అంతరంగాన్ని తెలిసినవాడు మాత్రమే చెప్పగల మాటలు.

అప్పుడు హనుమంతుడు తన దగ్గర భద్రంగా ఉంచుకున్న రాముని ఉంగరాన్ని బయటకు తీసి రెండు చేతులతో గౌరవంగా సీతకు సమర్పించాడు. “అమ్మా, స్వామి రాముడు ఈ ఉంగరాన్ని మీకు గుర్తుగా ఇచ్చారు. దీన్ని చూసి నేను ఆయన దూతనని మీరు నమ్మగలరని అన్నారు” అని చెప్పాడు. సీత ఆ ఉంగరాన్ని చూసిన క్షణం ఆమె హృదయం వణికిపోయింది. అది రాముని ఉంగరం. ఆమెకు తెలిసిన గుర్తు. అది కేవలం బంగారు ఆభరణం కాదు; రాముని స్పర్శ, రాముని నమ్మకం, రాముని ప్రేమ, రాముని అన్వేషణకు సాక్ష్యం. ఆమె ఉంగరాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకొని కన్నీళ్లతో చూసింది. ఎన్నాళ్లుగానో చీకటిలో ఉన్న ఆమె హృదయానికి ఆ ఉంగరం సూర్యకిరణంలా అనిపించింది. “రాముడు నన్ను మర్చిపోలేదు. ఆయన నన్ను వెతుకుతున్నారు. ఆయన దూత నా ముందున్నాడు” అనే ధైర్యం ఆమె అంతరంగంలో పుట్టింది.

సీత హనుమంతునిపై విశ్వాసం పెట్టింది. ఆమె కళ్లలో కన్నీళ్లు ఉన్నా, ఇప్పుడు ఆ కన్నీళ్లలో ఆశ ఉంది. ఆమె అన్నది: “హనుమంతా, నీవు నాకు ప్రాణధైర్యం ఇచ్చావు. రాముని ఉంగరం చూసిన తరువాత నా హృదయం మళ్లీ నిలబడింది. రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడని, లక్ష్మణుడు ఆయనతో ఉన్నాడని వినడం నాకు అమృతం. కానీ నా పరిస్థితి తీవ్రమైనది. రావణుడు నన్ను బెదిరిస్తున్నాడు. నాకు గడువు పెట్టాడు. నేను రాముని తప్ప మరెవ్వరినీ మనసులోకి రానీయను. నా ప్రాణం రాముని పేరులోనే నిలిచివుంది. ఆయన త్వరగా రావాలి.” ఆమె మాటలు వియోగవేదనతో నిండాయి. ఆమె తన బాధను దాచలేదు. కానీ తన నిష్ఠను మరింత స్పష్టంగా తెలిపింది. “రాముడు ఆలస్యం చేయకూడదు” అనే వేడుకోలు ఆమె ప్రతి మాటలో వినిపించింది.

హనుమంతుడు ఆమెకు ధైర్యం చెప్పాడు: “అమ్మా, రాముడు త్వరలోనే వస్తాడు. లక్ష్మణుడు ఆయనతో ఉంటాడు. సుగ్రీవుడు అపారమైన వానరసేనను సిద్ధం చేశాడు. నలుడు, నీలుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు, అనేక మహాబలవంతులు రామకార్యానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. నేను ఒక్కడినే సముద్రం దాటి వచ్చాను. రాముడు, లక్ష్మణుడు మరియు వానరసేన వస్తే లంక నిలవదు. రావణుడు తన పాపానికి ఫలితం పొందుతాడు. మీరు ధైర్యంగా ఉండండి.” హనుమంతుని మాటలు సీతకు ఓదార్పు ఇచ్చాయి. కానీ హనుమంతుడి హృదయంలో ఆమెను వెంటనే విడిపించాలని కోరిక కూడా మేల్కొంది. అతను అన్నాడు: “అమ్మా, మీరు అనుమతిస్తే ఇప్పుడే నేను మిమ్మల్ని నా వీపుపై కూర్చోబెట్టి సముద్రం దాటి రాముని దగ్గరకు తీసుకెళ్తాను. నాకు శక్తి ఉంది. నేను రావణుని రాక్షసులను దాటి మిమ్మల్ని తీసుకెళ్లగలను.”

సీత ఈ ప్రతిపాదనను శ్రద్ధగా విన్నది. కానీ ఆమె ధర్మవివేకం వెంటనే స్పందించింది. ఆమె మృదువుగా కానీ దృఢంగా చెప్పింది: “హనుమంతా, నీ బలం నాకు తెలుస్తోంది. నీవు సముద్రం దాటి వచ్చావు. నీవు మహాపరాక్రమి. కానీ నేను నీతో ఇప్పుడే వెళ్లడం సరైనది కాదు. మొదట, నేను పరపురుషుడి శరీరాన్ని తాకి రావడం నా పతివ్రతధర్మానికి తగదు, ఎంత పవిత్ర ఉద్దేశంతోనైనా. రెండవది, నీ వేగం భయంకరం; నేను బలహీనురాలిని. దారిలో నేను పడిపోతానేమో. మూడవది, రాక్షసులు వెంటపడితే యుద్ధంలో నాకు ప్రమాదం. నాలుగవది, ముఖ్యంగా రాముని కీర్తి ఏమవుతుంది? రాముడు స్వయంగా రావాలి. రావణుడిని జయించి, నన్ను సమస్త లోకానికి ముందు రక్షించాలి. అది రాముని శౌర్యానికి, ధర్మానికి తగినది. నేను ఆయన చేతే విముక్తి పొందాలి.” ఈ సమాధానం సీత మహిమను మళ్లీ చూపిస్తుంది. ఆమె తన రక్షణకోసం త్వరపడలేదు. ధర్మం, రామకీర్తి, పతివ్రతమర్యాద అన్నీ ఆలోచించింది.

హనుమంతుడు సీతా జ్ఞానాన్ని నమస్కరించాడు. “అమ్మా, మీ మాటలు సముచితం. మీ ధర్మనిష్ఠ ప్రపంచానికి ఆదర్శం. నేను రాముని దగ్గరకు వెళ్లి మీ సందేశాన్ని అందిస్తాను. ఆయన తప్పకుండా సేనతో వస్తారు” అని అన్నాడు. సీత అప్పుడతనికి రామునికి చెప్పాల్సిన సందేశం ఇచ్చింది. ఆమె గతంలోని ఒక సంఘటనను గుర్తుగా చెప్పింది — చిత్రకూటంలో కాకాసురుడు ఆమెను బాధించగా, రాముడు దర్భతో బ్రహ్మాస్త్రసమాన శక్తి చూపి అతనిని శిక్షించిన ఘట్టం. “ఆ సంఘటన రామునికి చెప్పు. అది నా మాట నిజమని ఆయన తెలుసుకుంటారు. నేను ఇప్పటికీ ఆయనను స్మరిస్తున్నాను. ఆయన నాపై చూపిన ప్రేమ, రక్షణ నాకు గుర్తుంది” అని చెప్పింది. ఈ గుర్తు వ్యక్తిగతమైనది. రామసీతల మధ్య ఉన్న స్మృతిని మాత్రమే తెలిసినవాడు ఇది చెప్పగలడు. దూతకు ఇలాంటి గుర్తు అవసరం. అది సందేశానికి విశ్వసనీయత ఇస్తుంది.

తరువాత సీత తన చూడామణిని హనుమంతునికి ఇచ్చింది. అది ఆమె తలలో ధరించే అమూల్యమైన ఆభరణం. “దీనిని రామునికి చూపించు. ఇది నా గుర్తు. దీనిని చూసి ఆయన నన్ను స్మరిస్తారు. ఆయనకు చెప్పు — నేను రావణుని చెరలో ఉన్నాను. నా ప్రాణం కొంతకాలమే నిలుస్తుంది. ఆయన త్వరగా రావాలి. లక్ష్మణునికి నా ఆశీర్వాదం చెప్పు. అతను అన్నసేవలో అపూర్వుడు. సుగ్రీవునికి, వానరులకు కూడా ధన్యవాదం చెప్పు. కానీ రాముడు ఆలస్యం చేయకూడదు.” సీత చూడామణి హనుమంతుని చేతిలోకి వచ్చింది. రాముని ఉంగరం సీతకు ఆశ ఇచ్చినట్లే, సీత చూడామణి రామునికి ధైర్యసాక్ష్యంగా వెళ్లబోతోంది. రెండు చిహ్నాలు రెండు దిశల్లో ప్రయాణించాయి — ఉంగరం రాముని నుండి సీతకు, చూడామణి సీత నుండి రామునికి. ఇవి ప్రేమ, విశ్వాసం, సందేశం, పునర్మిళన ఆశల పవిత్ర వంతెనలు.

హనుమంతుడు చూడామణిని గౌరవంగా స్వీకరించాడు. అతను సీతకు మరలా ధైర్యం చెప్పాడు: “అమ్మా, మీరు క్షణం కూడా నిరాశ చెందకండి. నేను వెంటనే తిరిగి వెళ్తాను. రామునికి అన్నీ చెబుతాను. ఆయన మీ దుఃఖం విని క్షణం ఆలస్యం చేయరు. లంకలో రాక్షసులు ఎంత ఉన్నా, రావణుడు ఎంత బలవంతుడైనా, రామబాణాలకు ఎదురులేదు.” సీత అతన్ని ఆశీర్వదించింది. “హనుమంతా, నీ ప్రయాణం విజయవంతం కావాలి. రామునికి నా నమస్కారములు చెప్పు. ఆయనను చూడాలని నా ప్రాణం ఎదురు చూస్తోంది” అని అన్నది. హనుమంతుడు ఆమె పాదాలకు మనసులో నమస్కరించాడు. అతనికి తన కార్యం మొదటి భాగం పూర్తయింది — సీతను కనుగొన్నాడు, ఉంగరం అందించాడు, సందేశం పొందాడు. కానీ అతని మనస్సులో మరో ఆలోచన వచ్చింది. “రామునికి తిరిగి వెళ్తే సీత స్థానం చెప్పగలను. కానీ లంక బలం, రాక్షసుల శక్తి, రావణుని ప్రతిస్పందన గురించి మరింత సమాచారం తీసుకెళ్తే కార్యానికి ఉపయోగపడుతుంది. నేను ఇక్కడ కొంత కలకలం రేపి శత్రు బలం పరీక్షించాలి.”

ఇది హనుమంతుని వ్యూహబుద్ధి. అతను కేవలం సీతను చూసి వెళ్లిపోతే కూడా కార్యం పూర్తైనట్లే. కానీ మంచి దూత శత్రునగరం గురించి సాధ్యమైనంత సమాచారం సేకరిస్తాడు. లంకసేన ఎంత బలంగా ఉంది? రాక్షసులు ఎలా స్పందిస్తారు? రావణుని సభలో తన ప్రవేశం జరిగితే అతని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? రాముని సందేశాన్ని ప్రత్యక్షంగా ప్రకటించడానికి అవకాశం కలుగుతుందా? ఇవన్నీ ఆలోచించాడు. కానీ సీతను ప్రమాదంలో పడేయకూడదు. ఆమెతో మాట్లాడిన విషయం వెంటనే రాక్షసులకు తెలియకూడదు. అందుకే ఆమెకు వీడ్కోలు చెప్పి, కొంత దూరం వెళ్లి అశోకవాటికలో విధ్వంసం చేయాలని నిర్ణయించాడు. ఇది నిర్లక్ష్యకోపం కాదు; యుద్ధానికి ముందు శత్రువును పరీక్షించే యుక్తి.

హనుమంతుడు తన సూక్ష్మరూపాన్ని విడిచి క్రమంగా పెద్దరూపం ధరించాడు. అశోకవాటికలోని చెట్లను విరిచాడు, మంటపాలను కూల్చాడు, పుష్పవనాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. ఈ విధ్వంసం చూసి రాక్షసులు పరుగెత్తుకొచ్చారు. వారిలో కొందరు హనుమంతునిపై దాడి చేశారు. హనుమంతుడు వారిని సులభంగా జయించాడు. రావణునికి వార్త చేరింది — ఒక భయంకర వానరుడు అశోకవాటికను ధ్వంసం చేస్తున్నాడు, అనేక రాక్షసులను సంహరిస్తున్నాడు. రావణుడు మొదట సాధారణ సైనికులను పంపాడు. వారు పడిపోయారు. తరువాత మరింత బలమైన రాక్షసులు వచ్చారు. హనుమంతుడు తన బలం చూపించాడు. అతని ఉద్దేశం లంకకు భయం చూపడం మాత్రమే కాదు; రామసేన రాబోతే ఏమవుతుందో ముందస్తు సూచన ఇవ్వడం. ఒక వానరుడు ఇంత చేస్తే, రామలక్ష్మణులు మరియు వానరసేన వస్తే లంక పరిస్థితి ఏమవుతుంది? ఇదే అతని సందేశం.

రావణుని కుమారులలో అక్షకుమారుడు హనుమంతునితో యుద్ధానికి వచ్చాడు. యువరాజు, శూరుడు, రథసంపన్నుడు. అతను హనుమంతునిపై ఘోరంగా దాడి చేశాడు. హనుమంతుడు అతని శౌర్యాన్ని గమనించినా, చివరకు అతన్ని సంహరించాడు. లంకలో కలకలం పెరిగింది. తరువాత ఇంద్రజిత్ వచ్చాడు. అతను మాయాశస్త్రజ్ఞుడు, యుద్ధంలో ప్రావీణ్యం కలవాడు. అతను బ్రహ్మాస్త్రసంబంధమైన బంధనాన్ని ఉపయోగించాడు. హనుమంతుడు ఆ బంధనానికి గౌరవంతో తాత్కాలికంగా లొంగినట్లు వర్ణించబడుతుంది. అతనికి బ్రహ్మాస్త్రాన్ని చెదరగొట్టే శక్తి ఉన్నా, బ్రహ్మశక్తికి గౌరవం చూపడం, అలాగే రావణుని సభలోకి వెళ్లి రామసందేశాన్ని ప్రకటించే అవకాశం పొందడం — ఈ రెండింటి కోసం అతను బంధింపబడటాన్ని అంగీకరించాడు. ఇది హనుమంతుని అత్యంత సూక్ష్మ వ్యూహం. కొన్నిసార్లు స్వచ్ఛందంగా బంధనంలోకి వెళ్లడం కూడా కార్యసిద్ధికి మార్గం అవుతుంది, స్వార్థబలహీనత వల్ల కాదు, ధర్మయుక్తి వల్ల అయితే.

రాక్షసులు హనుమంతుణ్ణి కట్టేసి రావణుని సభకు తీసుకెళ్లారు. రావణుడు ఆ మహావానరుణ్ణి చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. హనుమంతుడు బంధింపబడి ఉన్నా, అతని ముఖంలో భయం లేదు. అతను దూతగా నిలిచాడు. రావణుడు అతనిని ప్రశ్నించాడు. హనుమంతుడు ధైర్యంగా తనను రాముని దూతగా పరిచయం చేశాడు. “రావణా, నీవు జనకనందినీ సీతను అపహరించి మహాపాపం చేశావు. రాముడు ధర్మాత్ముడు, కానీ శత్రువులపై వజ్రంలా ఉంటాడు. ఇప్పటికైనా సీతను గౌరవంగా ఆయనకు తిరిగి అప్పగించు. లేకపోతే రామబాణాలు లంకను నాశనం చేస్తాయి. నీ బలం, నీ సంపద, నీ రాక్షససేన ఏదీ నిన్ను రక్షించలేవు” అని స్పష్టంగా చెప్పాడు. రాముని దూత మాటల్లో భయం ఉండదు. హనుమంతుడు రావణుని సభలో ఒంటరిగా ఉన్నాడు. కానీ అతని వెనుక రామనామం ఉంది. అందుకే అతని వాక్యం అజేయంగా నిలిచింది.

రావణుడు కోపంతో మండిపోయాడు. హనుమంతుణ్ణి చంపాలని అనుకున్నాడు. కానీ విభీషణుడు మధ్యలో వచ్చి దూతను చంపడం రాజధర్మానికి విరుద్ధమని చెప్పాడు. దూత తప్పు చేసినా, శిక్ష ఇవ్వవచ్చు కానీ చంపకూడదు. రావణుడు దూతధర్మాన్ని పూర్తిగా గౌరవించకపోయినా, విభీషణుని మాటతో హనుమంతుని చంపకుండా వేరే శిక్ష నిర్ణయించాడు. వానరులకు తోక ప్రియమైనది కాబట్టి, అతని తోకకు నిప్పంటించమని ఆజ్ఞాపించాడు. రాక్షసులు అతని తోకకు వస్త్రాలు కట్టి నూనె పోసి అగ్ని పెట్టారు. కానీ ఇది లంకకు వినాశనసూచనగా మారింది. హనుమంతుడు తన రూపాన్ని పెంచుకుంటూ తోకను పొడిగించాడు. తరువాత చిన్నరూపం తీసుకొని బంధనాలనుండి తప్పించుకొని, మండుతున్న తోకతో లంకలోని భవనాలపైకి దూకాడు. ఒక్కొక్క భవనం అగ్నికి ఆహుతి అయ్యింది. బంగారు నగరం మంటల్లో కదిలింది. రావణుని గర్వనగరం ఒక వానరుని తోక అగ్నితో దహించబడింది. ఇది రామాయణంలో గొప్ప ప్రతీక — అధర్మవైభవం ఒక భక్తుని అగ్నితో కదలిపోతుంది.

అయితే హనుమంతుని హృదయంలో ఒక క్షణం ఆందోళన వచ్చింది. “నేను లంకను దహించాను. అశోకవాటికలో సీతామాత ఉన్నారు. ఆమెకు ఏమైనా హాని జరిగిందా?” అని కలవరపడ్డాడు. వెంటనే అతను తిరిగి అశోకవాటిక వైపు వెళ్లి సీత క్షేమంగా ఉన్నారని తెలుసుకున్నాడు. అగ్ని ఆమెను తాకలేదు. ఆమె పవిత్రతకు, రామకార్యానికి అగ్నికూడా హాని చేయలేదు. హనుమంతుడు ఉపశమనం పొందాడు. అతను సీతకు మౌనంగా నమస్కరించి, “ఇప్పుడు నేను రాముని వద్దకు తిరిగి వెళ్లాలి” అని నిర్ణయించాడు. అతని కార్యం సంపూర్ణమైంది — సీత దర్శనం, రామఉంగర ప్రదానం, సీతా సందేశం, చూడామణి స్వీకారం, లంక బలం పరీక్ష, రావణుని సభలో రామసందేశం, లంకదహనం. ఇప్పుడు తిరుగు ప్రయాణం.

ఈ ఘట్టం మనకు అనేక పాఠాలు ఇస్తుంది. మొదట, దుఃఖంలో ఉన్నవారికి ఆశను ఇవ్వాలంటే మాటలు మృదువుగా, నిజాయితీగా, గుర్తులతో కూడినవిగా ఉండాలి. హనుమంతుడు రామకథను చెప్పి, ఉంగరం చూపి సీతకు విశ్వాసం కలిగించాడు. రెండవది, ధర్మనిష్ఠ కష్టకాలంలోనే పరీక్షించబడుతుంది. సీత హనుమంతుడితో వెంటనే రావడాన్ని కూడా ధర్మదృష్టితో తిరస్కరించింది. మూడవది, దూత కార్యం సమాచారం తీసుకెళ్లడం మాత్రమే కాదు; పరిస్థితిని అర్థం చేసుకుని, శత్రు బలం కూడా తెలుసుకోవాలి. హనుమంతుడు లంకలో అదే చేశాడు. నాలుగవది, నిజమైన దూత రాజసభలో కూడా సత్యాన్ని భయపడకుండా చెప్పాలి. రావణుని ముందు హనుమంతుడు రామసందేశాన్ని ప్రకటించాడు. ఐదవది, అధర్మం నిర్మించిన వైభవం నిలకడలేనిది. లంకదహనం దీనికి సూచన.

మరొక లోతైన పాఠం — భక్తుడు స్వామి కార్యంలో తనను పూర్తిగా మరిచిపోతాడు, కానీ వివేకాన్ని మాత్రం మరిచిపోడు. హనుమంతుడు సీతను చూసి భావోద్వేగంతో వెంటనే ఆమెను తీసుకెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు. సీత ధర్మసూక్ష్మం చెప్పిన వెంటనే అతను అంగీకరించాడు. తరువాత లంకను దహించేటప్పుడు కూడా సీత క్షేమం గుర్తొచ్చి వెంటనే తిరిగి చూసాడు. అంటే అతని ధైర్యం ఉత్సాహంతో కలిసినా, బాధ్యతను మర్చిపోలేదు. సేవలో పరాక్రమం, వినయం, వ్యూహం, కరుణ — ఇవన్నీ కలిసి ఉండాలి. హనుమంతుడు ఈ నాలుగు గుణాల సమగ్రరూపం.

ఇలా హనుమంతుడు అశోకవాటికలో సీతకు రామకథను వినిపించి, రాముని ఉంగరం చూపి ఆమెకు విశ్వాసం కలిగించాడు. సీత తన దుఃఖాన్ని, రామునిపై అచంచల నిష్ఠను తెలిపి, రామునికి గుర్తుగా చూడామణి ఇచ్చింది. హనుమంతుడు ఆమెను వెంటనే తీసుకెళ్లాలని సూచించగా, సీత ధర్మకారణాలతో తిరస్కరించి రాముడే రావణుని జయించి తనను రక్షించాలన్న సంకల్పాన్ని ప్రకటించింది. తరువాత హనుమంతుడు లంక బలాన్ని పరీక్షించేందుకు అశోకవాటికను ధ్వంసం చేసి రాక్షసులను సంహరించాడు. ఇంద్రజిత్ చేత బంధింపబడి రావణుని సభలోకి వెళ్లి రామసందేశాన్ని ధైర్యంగా తెలిపాడు. తోకకు నిప్పంటించగా, దానినే ఆయుధంగా మార్చి లంకను దహించాడు. సీత క్షేమంగా ఉన్నదని చూసి, చూడామణితో రాముని వద్దకు తిరిగి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు. తదుపరి భాగంలో హనుమంతుని తిరుగు ప్రయాణం, వానరుల ఆనందం, రాముని వద్ద సీతా వార్త, చూడామణి దర్శనం, రాముని భావోద్వేగం మరియు లంకయాత్రకు సిద్ధత గురించి తెలుసుకుందాం.

Next: రామాయణం – Part 75: హనుమంతుని తిరుగు ప్రయాణం — సీతా వార్తతో రాముని ప్రాణధైర్యం, చూడామణి దర్శనం, సముద్రతీర యాత్ర మరియు లంకవిజయ సిద్ధత