శూర్పణఖ లంకకు వచ్చి చెప్పిన మాటలు రావణుని మనస్సులో విషబీజాల్లా పడిపోయాయి. ఖరుడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు, పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు రాముని చేతిలో సంహరించబడ్డారనే వార్త అతని గర్వాన్ని గాయపరిచింది. ఒక మానవుడు తన రాక్షసబలాన్ని ఈ విధంగా నాశనం చేశాడనే ఆలోచన రావణునికి అసహనీయమైంది. కానీ అంతకంటే అతని మనస్సును ఎక్కువగా కదిలించినది సీతాసౌందర్య వర్ణన. శూర్పణఖ మాటల్లో సీత ఒక అపూర్వ సౌందర్యరాశిగా, లంకాధిపతికి తగిన స్త్రీగా చిత్రించబడింది. రావణుడు సీతను చూసి ఉండకపోయినా, శూర్పణఖ వర్ణన అతని ఊహను బంధించింది. కామం అలాంటిదే — అది వాస్తవం కన్నా ఊహలో పెద్ద చిత్రాన్ని నిర్మిస్తుంది. ఆ ఊహ మనస్సును పట్టేసినప్పుడు ధర్మం, వివేకం, ప్రమాదం అన్నీ దూరంగా కనిపిస్తాయి. రావణుడు ఇప్పుడు అదే స్థితిలోకి జారిపోతున్నాడు.
రావణుడు తనలో తాను ఆలోచించాడు. “రాముడు ఖరదూషణులను చంపాడు. అంటే అతడు సాధారణ మానవుడు కాదు. నేరుగా యుద్ధానికి వెళ్తే జాగ్రత్త అవసరం. కానీ సీతను అపహరించగలిగితే రామునికి గుండెపోటు లాంటి బాధ కలుగుతుంది. అతడు వియోగదుఃఖంలో కరిగిపోతాడు. నేను ప్రతీకారం తీర్చుకుంటాను. సీత లంకకు వస్తుంది.” ఈ ఆలోచనలో ధర్మం లేదు. ఇది క్షత్రియధైర్యం కాదు; దొంగచాటుగా ప్రియమైన భార్యను అపహరించే కుట్ర. రావణుడు బలవంతుడే అయినా, రాముని ఎదుట నిలబడి ధర్మయుద్ధం చేయడానికి ముందుకు రాలేదు. ఎందుకంటే రాముని శౌర్యం గురించి అతనికి భయం కలిగింది. కానీ ఆ భయం అతన్ని వెనక్కి తీసుకురాలేదు; మాయామార్గానికి నెట్టింది. అధర్మి శత్రువు బలాన్ని చూసి సరిదిద్దుకోడు; మరింత కపటంగా మారతాడు.
ఈ కుట్రలో రావణుడికి ముందుగా గుర్తొచ్చినవాడు మారీచుడు. మారీచుడు తాటకాసుతుడు. విశ్వామిత్ర మహర్షి యజ్ఞాన్ని భంగపరచడానికి వచ్చినప్పుడు రాముడు అతనిపై బాణం ప్రయోగించి దూరంగా సముద్రతీరాలకు విసిరిన విషయం ప్రసిద్ధం. ఆ రోజు నుండి మారీచుడు రాముని శక్తిని ఎముకల్లోనూ, శ్వాసలోనూ గుర్తుంచుకున్నాడు. రామబాణం అతన్ని చంపకపోయినా, అతని అహంకారాన్ని చీల్చింది. అతను రాముని పేరు విన్నా వణికే స్థితికి చేరాడు. తరువాత కొంతకాలం తపస్సువేషం ధరించి దూరంగా జీవించాడు. అతనిలో పూర్తిగా సాత్త్వికత వచ్చిందని చెప్పలేము, కానీ రాముని శక్తి గురించి అనుభవజ్ఞానం వచ్చింది. రావణుడికి మారీచుడి మాయాశక్తి తెలుసు. అతడు మృగరూపం ధరించగలడు. సీతను ఆకర్షించగల మాయా స్వర్ణమృగంగా మారగలడు. అందుకే రావణుడు అతని వద్దకు వెళ్లాలని నిర్ణయించాడు.
రావణుడు తన రథంలో లేదా విమానంలో మారీచుని ఆశ్రమం వైపు బయలుదేరాడు. సముద్రాలు, అరణ్యాలు, పర్వతాలు దాటి అతను వేగంగా సాగాడు. బయటకు చూస్తే రావణుడు మహారాజు; లోపల కామాగ్నితో దహిస్తున్న వాడు. రాజు ఒక నిర్ణయం తీసుకునే ముందు గురువులతో, మంత్రులతో, ధర్మజ్ఞులతో చర్చించాలి. కానీ మోహం ఉన్నవాడు రహస్యంగా కుట్ర పన్నుతాడు. రావణుడు తన సభలో ధర్మవివేచన చేయలేదు. మంత్రుల సలహా కోరలేదు. విభీషణుడి వంటి ధర్మజ్ఞుడి మాట వినలేదు. నేరుగా మారీచుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఎందుకంటే అతనికి కావలసింది నిజమైన సలహా కాదు; తన దురాలోచనకు సహాయపడే మాయాశక్తి. మనిషి మనసులో పాపసంకల్పం పుట్టినప్పుడు, తనను ఆపేవారిని దూరం పెడతాడు, తనకు తోడ్పడేవారిని వెతుకుతాడు. రావణుడు అదే చేశాడు.
మారీచుడు రావణుడిని చూసి గౌరవంతో ఆహ్వానించాడు. లంకాధిపతి రావడం సాధారణ విషయం కాదు. కానీ అతని హృదయంలో ఒక అనుమానం కలిగింది. రావణుడు ఇంత దూరం ఎందుకు వచ్చాడు? అతని ముఖంలో శాంతి లేదు; కోరిక, కోపం, ఆత్రుత కనిపిస్తున్నాయి. మారీచుడు అడిగాడు: “రాక్షసరాజా, నీ రాకకు కారణం ఏమిటి? లంకలో అన్నీ క్షేమమేనా? నీ ముఖంలో ఏదో కలత కనిపిస్తోంది. ఏ కార్యం కోసం వచ్చావు?” రావణుడు తన ఉద్దేశాన్ని దాచలేదు. అతడు చెప్పాడు: “దండకారణ్యంలో రాముడు అనే మానవుడు ఉన్నాడు. అతడు నా బంధువు ఖరుని, దూషణుని, రాక్షససేనను చంపాడు. అతని భార్య సీత అపూర్వసుందరి. నేను ఆమెను అపహరించాలనుకుంటున్నాను. నీవు స్వర్ణమృగరూపం ధరించి పంచవటికి వెళ్లాలి. సీతను ఆకర్షించాలి. రాముడు నిన్ను పట్టుకోవడానికి దూరంగా వస్తాడు. లక్ష్మణుడూ దూరమవుతాడు. అప్పుడు నేను సీతను తీసుకెళ్తాను.”
ఈ మాటలు విన్న మారీచుడు ఒక్కసారిగా వణికిపోయాడు. రాముని పేరు విన్న క్షణం అతని హృదయంలో పాత భయం మేల్కొంది. రామబాణం తనను ఎగరేసి సముద్రతీరానికి విసిరిన అనుభవం అతనికి మరచిపోలేనిది. అతను రావణుని వైపు భయంతో, కానీ సత్యంతో చూశాడు. “రావణా, నీవు ఏమి మాట్లాడుతున్నావో తెలుసా? రాముడు సాధారణ మానవుడు కాదు. అతని బాణం వజ్రంలా ఉంటుంది. అతని శౌర్యం దివ్యమైనది. నేను అతని బాణాన్ని అనుభవించాను. ఆ రోజు నేను ప్రాణాలతో బయటపడటం కూడా ఆశ్చర్యం. అతనితో వైరం పెట్టుకోవడం నీకు మంచిది కాదు. సీతను అపహరించాలనే ఆలోచన విడిచిపెట్టు. ఇది నీకు, నీ కుటుంబానికి, నీ లంకకు వినాశనం తెస్తుంది” అని హెచ్చరించాడు. మారీచుని మాటల్లో భయం ఉంది, కానీ ఆ భయమే అనుభవజ్ఞానం. కొన్నిసార్లు భయం కూడా సత్యాన్ని చెప్పిస్తుంది.
మారీచుడు మరింతగా వివరించాడు. “రాముడు దశరథుని కుమారుడు. ధర్మవంతుడు. వనవాసంలో ఉన్నా అతని తేజస్సు తగ్గలేదు. అతని పక్కన లక్ష్మణుడు ఉన్నాడు. అతను కూడా మహాశూరుడు. సీత పవిత్రురాలు. పరస్త్రీపై దృష్టి పెట్టడం మహాపాపం. నీవు ఆమెను అపహరిస్తే రాముడు నిన్ను వదలడు. నీవు దేవతలను జయించి ఉండవచ్చు, యక్షులను జయించి ఉండవచ్చు, కుబేరుని సంపదను స్వాధీనం చేసుకుని ఉండవచ్చు. కానీ రాముని కోపం వేరు. ధర్మపురుషుని బాధను తెచ్చుకోవద్దు.” ఈ మాటలు రావణునికి ప్రాణరక్షక ఔషధంలా ఉండాలి. మారీచుడు దుష్టుడే అయినా, ఈ సందర్భంలో నిజం చెప్పాడు. గతంలో అధర్మం చేసినవాడికీ కొన్నిసార్లు అనుభవం వల్ల సత్యం తెలుస్తుంది. కానీ సత్యం వింటున్నవాడి మనస్సు మూసుకుపోతే దాని ప్రయోజనం ఉండదు.
రావణుడు ఈ మాటలు విని అసహనంతో మండిపోయాడు. అతనికి మారీచుడు తనను ఆపడం నచ్చలేదు. మోహం ఉన్నవాడు హెచ్చరికను సహించలేడు. అతను అన్నాడు: “మారీచా, నీవు భయపడ్డావు. ఒక మానవుడి పేరు విని వణుకుతున్నావు. నేను రావణుణ్ణి. లోకాలు నా పేరుకు కంపించాయి. దేవతలు నన్ను ఎదుర్కొనలేకపోయారు. నీవు నాకు భయాల కథలు చెబుతున్నావా? నేను నిర్ణయించుకున్నాను. సీతను అపహరిస్తాను. నీవు నాకు సహాయం చేయాలి.” రావణుడి మాటల్లో గర్వం పెల్లుబికింది. అతను తన గతవిజయాలను ఆధారంగా తీసుకుని ప్రస్తుత ప్రమాదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాడు. ఇదే అహంకారపు మోసం. గతంలో గెలిచినవాడు ప్రతి సందర్భంలో గెలుస్తానని అనుకుంటాడు. కానీ ధర్మశక్తి ఎదుట గతవిజయాలు రక్షించవు.
మారీచుడు ఇంకా ఒకసారి ప్రయత్నించాడు. అతనికి రావణుడిపై ప్రేమ ఉందని కాదు; కానీ రావణుని వినాశనం తనకూ ప్రమాదం. ఇంకా రామునితో సంబంధం పెట్టుకోవడం తన మరణం అని అతనికి తెలుసు. అతను మృదువుగా, కానీ గంభీరంగా చెప్పాడు: “రాక్షసరాజా, నేను నీ మేలుకోసం చెబుతున్నాను. రాముడిని తక్కువ అంచనా వేయకు. నీ రాజ్యం, నీ బంధువులు, నీ భార్యలు, నీ ప్రజలు — ఇవన్నీ నీ ఒక్క దురాశ వల్ల ప్రమాదంలో పడతాయి. పరస్త్రీ అపహరణ రాజులకు తగదు. సీతను వదిలిపెట్టు. ఖరుని మరణం గురించి ప్రతీకారం కోరితే కూడా నేరుగా ధర్మంగా ఆలోచించు. కానీ సీతను దొంగచాటుగా అపహరించడం నీ పతనానికి ద్వారం.” మారీచుడు ఇంత స్పష్టంగా చెప్పినా, రావణుని మనస్సు వినలేదు. ఒకసారి దురాశ రాజసింహాసనంపై కూర్చుంటే, వివేకం ద్వారం వద్ద నిలబడి ఉన్నా లోపలికి రాలేదు.
రావణుడు ఇప్పుడు బెదిరింపుకు దిగాడు. “మారీచా, నీవు నా ఆజ్ఞను పాటించాలి. లేదంటే నా చేతిలో ఇప్పుడే చస్తావు. నా పని చేస్తే ఒక ప్రమాదం ఉంది అని నీవు అనుకుంటున్నావు. కానీ నా మాట వినకపోతే ఈ క్షణమే మరణం. నీకు రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి — నా చేతిలో మరణించు, లేక నా కార్యానికి సహాయం చేసి తర్వాత ఏమి జరుగుతుందో చూడు.” ఇది అధర్మ నాయకుడి స్వభావం. సత్యసలహాను వినడమే కాక, సలహాదారుని బెదిరిస్తాడు. రావణుడు మిత్రుడి మాటను గౌరవించలేదు. సహాయకుడిని బలవంతపరిచాడు. ఇలాంటి నాయకత్వం రాజ్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది. రాజు తనను హెచ్చరించే వారిని శత్రువులుగా భావిస్తే, అతని పతనం దగ్గరపడింది.
మారీచుడు ఈ స్థితిలో లోతుగా ఆలోచించాడు. “రావణుడి చేతిలో ఇప్పుడే చనిపోవాలా? లేక రాముని చేతిలో చనిపోవాలా? రావణుడు నన్ను చంపితే అది వ్యర్థ మరణం. రాముని చేతిలో చనిపోతే కనీసం ధర్మపురుషుని బాణం ద్వారా మరణం. రాముడి చేతిలో మరణం నాకు శాపవిముక్తిలా కావచ్చు.” ఈ ఆలోచనలో భయం ఉంది, కానీ ఒక విధమైన విచిత్ర విముక్తి భావం కూడా ఉంది. మారీచుడు రాక్షసుడే అయినా, రాముని మహిమను గుర్తించాడు. రావణుని దురహంకారాన్ని ఆపలేనని గ్రహించాడు. చివరకు అతను బలవంతంగా రావణుని యోచనకు ఒప్పుకున్నాడు. ఇది సమ్మతి కాదు; విధిలా స్వీకరించిన మరణ నిర్ణయం. అతను తెలుసుకున్నాడు — ఈ కార్యం తనను రామబాణం ముందుకు తీసుకెళ్తుంది.
మారీచుడు అన్నాడు: “రావణా, నీ మాటను నిలిపివేయలేకపోతున్నాను. నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తాను. నేను బంగారు మృగరూపం ధరించి పంచవటికి వెళ్తాను. సీతను ఆకర్షిస్తాను. రాముడు నన్ను వెంబడిస్తాడు. కానీ తెలుసుకో, ఈ కార్యం నీకు శుభం కాదు. నీవు వినాశనదారిలో నడుస్తున్నావు.” రావణుడు ఈ చివరి హెచ్చరికను కూడా పట్టించుకోలేదు. అతనికి ఇప్పుడు కావలసింది కార్యసాధనం మాత్రమే. అతను సంతోషించాడు. “సరే. నీవు నా మాట విన్నావు. ఇప్పుడు పంచవటికి బయలుదేరుదాం” అని అన్నాడు. మారీచుని హృదయంలో మాత్రం మరణపు నీడ స్పష్టంగా కనిపించింది. అతను పంచవటికి వెళ్లడం అంటే రాముని బాణాన్ని ఆహ్వానించడం అని తెలుసు. అయినా రావణుని భయంతో, విధిగతిగా ముందుకు సాగాడు.
ఇక్కడ ఒక గొప్ప నైతిక విరోధం కనిపిస్తుంది. మారీచుడు రాక్షసుడు అయినా, ఆ క్షణంలో సత్యమాట చెబుతున్నాడు. రావణుడు మహారాజు అయినా, ఆ క్షణంలో సత్యాన్ని తిరస్కరిస్తున్నాడు. జన్మ, స్థానం, బలం, వైభవం మాత్రమే ధర్మాన్ని నిర్ణయించవు. ఆ క్షణంలో ఎవరు సత్యాన్ని స్వీకరిస్తారు, ఎవరు దురాశను అనుసరిస్తారు అన్నదే నిర్ణయాత్మకం. రావణుడు సత్యాన్ని వినలేకపోయాడు. అందుకే అతను పతనం వైపు నడిచాడు. మారీచుడు సత్యాన్ని చెప్పినా, దుష్టాధీనంలో బలవంతంగా కుట్రలో భాగమయ్యాడు. అందువల్ల అతని మరణం కూడా తప్పలేదు. తప్పు నాయకుడికి సేవ చేయడం, చివరికి తనను కూడా నాశనం చేస్తుంది.
రావణుడు మరియు మారీచుడు పంచవటి దిశగా బయలుదేరారు. దారిలో రావణుని మనస్సు సీతపై మోహంలో ఉంది. మారీచుని మనస్సు రామభయంలో ఉంది. ఒకే ప్రయాణంలో ఇద్దరి అంతరంగాలు ఎంత భిన్నం! రావణుడు అపహరణ విజయం గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు. మారీచుడు తన మరణాన్ని ఊహిస్తున్నాడు. రావణుడు సీతను పొందుతానని భావిస్తున్నాడు. మారీచుడు రామబాణం తప్పదని తెలుసుకున్నాడు. ఒకడు కామంతో అంధుడు. మరొకడు భయంతో జ్ఞానం పొందినవాడు. కానీ విధి వారిని ఒకే దారిలో నడిపిస్తోంది. ఆ దారి పంచవటి వైపు. అక్కడ సీత పర్ణశాలలో ప్రశాంతంగా ఉంది. రాముడు, లక్ష్మణుడు తమ నియమజీవితంలో ఉన్నారు. దూరంలో మాయామృగం రాబోతోంది.
మారీచుడు బంగారు మృగరూపం ధరించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అది సాధారణ మృగరూపం కాదు. సీతను ఆకర్షించగల అద్భుతమైన మాయారూపం. శరీరం బంగారు కాంతితో మెరుస్తుంది. చర్మంపై రత్నాల్లాంటి రంగులు. కొమ్ములు మణుల్లా ప్రకాశిస్తాయి. కాళ్లు మృదువుగా, వేగంగా. కళ్ళు అమాయకమృగంలా, కానీ లోపల రాక్షసమాయ. అడవిలో అలాంటి మృగం సహజంగా ఉండదు. కానీ సౌందర్యం కొన్నిసార్లు మాయకు ముసుగు అవుతుంది. బాహ్య ప్రకాశం అంతరంగ సత్యాన్ని దాచగలదు. మారీచుని స్వర్ణమృగరూపం దీనికి గొప్ప ప్రతీక. అది అందంగా కనిపిస్తుంది; కానీ దాని వెనుక రావణుని దురాలోచన ఉంది. అది సీతను ఆనందింపజేసేలా కనిపిస్తుంది; కానీ దాని ఫలితం సీతాపహరణం.
ఈ కుట్రలో ప్రతి పాత్ర తన స్వభావాన్ని చూపిస్తుంది. శూర్పణఖ — నియంత్రణలేని వాంఛ, అసూయ, ప్రతీకారం. రావణుడు — గర్వం, కామం, సత్యహెచ్చరికను తిరస్కరించడం. మారీచుడు — భయంతో కూడిన జ్ఞానం, కానీ దుష్టశక్తికి లోబడిన బలహీనత. సీత — ఇంకా తెలియని అమాయక ఆశ్చర్యం. రాముడు — త్వరలో మాయను ఛేదించబోయే ధర్మశౌర్యం. లక్ష్మణుడు — అప్రమత్త సేవ, కానీ మారీచుని మాయాస్వరంతో పరీక్షించబడబోయే విధేయత. ఈ అన్నీ కలిసి రామాయణంలోని అత్యంత హృదయవిదారక ఘట్టానికి వేదిక సిద్ధం చేస్తున్నాయి. ఒక బంగారు మృగం రూపంలో విధి పంచవటి ద్వారం తట్టబోతోంది.
ఈ ఘట్టం మనకు చాలా లోతైన పాఠాలు ఇస్తుంది. మొదట, తప్పు కోరిక పుట్టినప్పుడు దానిని మొదట్లోనే ఆపాలి. రావణుడు సీతాసౌందర్య వర్ణన విన్న క్షణంలో తన మనస్సును నియంత్రించి ఉంటే లంక రక్షితమయ్యేది. రెండవది, మంచి సలహా కొన్నిసార్లు శత్రువులా అనిపించవచ్చు; కానీ అది ప్రాణరక్షకమవుతుంది. మారీచుడు రావణుని నిజంగా హెచ్చరించాడు. మూడవది, అహంకారవంతుడైన నాయకుడు హెచ్చరికను వినకపోతే అతను తన రాజ్యాన్నే ప్రమాదంలో పెడతాడు. నాలుగవది, మాయ ఎప్పుడూ ఆకర్షణీయంగా వస్తుంది. బంగారు మృగం దీని ప్రతీక. ఐదవది, దుష్టుని ఆజ్ఞకు లోబడినవాడు “నాకు మార్గం లేదు” అని అనుకున్నా, అతను వినాశనంలో భాగమవుతాడు. మారీచుని పరిస్థితి దీనికి ఉదాహరణ.
రావణుడు ఈ దశలో తన వినాశనానికి తానే సంకల్పం చేశాడు. ఇంకా రామబాణం అతన్ని తాకలేదు. ఇంకా వానరసేన లంకకు రాలేదు. ఇంకా సేతు నిర్మాణం కాలేదు. ఇంకా యుద్ధం ప్రారంభం కాలేదు. కానీ అతని పతనం ఇప్పటికే మొదలైంది. పతనం ఎప్పుడూ బాహ్య యుద్ధంతో మొదలవదు; అంతరంగ అధర్మంతో మొదలవుతుంది. పరస్త్రీపై దురాశ, సత్యసలహాను తిరస్కరించడం, దొంగచాటు మార్గాన్ని ఎంచుకోవడం — ఇవే రావణుడి మొదటి ఓటములు. లంక యుద్ధం తరువాతి రూపం మాత్రమే. రామాయణం మనకు చెబుతుంది — మనిషి ముందు తనలోనే ఓడిపోతాడు; తరువాత ప్రపంచంలో ఓడిపోతాడు.
ఇలా రావణుడు శూర్పణఖ మాటలతో సీతపై మోహించి, మారీచుని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు. మారీచుడు రాముని మహాశక్తిని గుర్తుచేసి, సీతాపహరణం మహావినాశానికి దారి తీస్తుందని బలంగా హెచ్చరించాడు. రామబాణం తనకు కలిగించిన భయాన్ని వివరించి, రామునితో వైరం పెట్టుకోవద్దని చెప్పాడు. కానీ రావణుడు గర్వంతో, కామంతో, దురహంకారంతో ఆ సలహాను తిరస్కరించాడు. తన ఆజ్ఞను పాటించకపోతే చంపుతానని మారీచుని బెదిరించాడు. చివరకు మారీచుడు రాముని చేతిలో మరణమే శ్రేయస్కరమని భావించి బంగారు మృగరూపం ధరించడానికి ఒప్పుకున్నాడు. ఇప్పుడు రావణుడు, మారీచుడు పంచవటి వైపు సాగుతున్నారు. తదుపరి భాగంలో బంగారు మృగం పంచవటిలో ప్రత్యక్షమవడం, సీత ఆశ్చర్యం, రాముని అనుమానం, సీత కోరిక, రాముడు మృగాన్ని వెంబడించడానికి బయలుదేరడం గురించి తెలుసుకుందాం.
