మిథిలా నుండి తిరుగు ప్రయాణంలో పరశురాముని ఘట్టం ముగిసిన తరువాత దశరథ మహారాజు రాజవాహిని మళ్లీ ప్రశాంతంగా అయోధ్య వైపు సాగింది. కొద్దిసేపటి క్రితం పరశురాముని కోపం, వైష్ణవధనుస్సు సవాలు, రాముని అద్భుతమైన ధైర్యం చూసినవారందరి హృదయాల్లో ఇంకా ఆ దృశ్యం నిలిచే ఉంది. కానీ ఇప్పుడు భయం తొలగిపోయింది. ఆ భయస్థానంలో మరింత గర్వం, మరింత విశ్వాసం, మరింత మంగళభావం ఏర్పడింది. రాముడు శివధనుస్సును విరిచిన వాడు మాత్రమే కాదు; పరశురాముని వంటి మహాతపస్వి, మహావీరుడి గర్వాన్ని కూడా శాంతింపజేసిన మహాపురుషుడు. దశరథుడు తన కుమారుడిని చూసినప్పుడు హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది. రాముని పుట్టిన రోజు, బాల్యంలోని చిరునవ్వులు, గురువుల వద్ద విద్యాభ్యాసం, విశ్వామిత్రునితో పంపినప్పుడు తనకు వచ్చిన భయం, ఇప్పుడు అతని మహిమ — ఇవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయి దశరథుని మనస్సును తృప్తితో నింపాయి.
అయోధ్యకు చేరువవుతున్నారని వార్త ముందుగానే రాజధానికి చేరింది. దశరథ మహారాజు నలుగురు కుమారులు వివాహం చేసుకొని వస్తున్నారు. రాముడు సీతాదేవితో వస్తున్నాడు. లక్ష్మణుడు ఊర్మిళతో, భరతుడు మాండవితో, శత్రుఘ్నుడు శ్రుతకీర్తితో వస్తున్నారు. ఈ వార్త అయోధ్య అంతటా ఆనందాన్ని కలిగించింది. నగర ప్రజలు ఎంతో ఆసక్తిగా ఎదురుచూశారు. రాముడు విశ్వామిత్రునితో వెళ్లిన రోజు వారు ఆందోళనతో చూశారు. ఇప్పుడు అదే రాముడు మహాకార్యాలు చేసి, మిథిలా రాజకుమార్తె సీతను వధువుగా తీసుకొని తిరిగి వస్తున్నాడు. ప్రజలకు ఇది రాజకుమారుడి వివాహవార్త మాత్రమే కాదు; తమ కుటుంబంలో జరిగే మహోత్సవంలా అనిపించింది. ఎందుకంటే రాముడు ప్రజల మనసుల్లో ప్రియపాత్రుడు. ఆయన సౌమ్యత, వినయం, మధురభాషణం, పెద్దల పట్ల గౌరవం, చిన్నవారిపై కరుణ — ఇవన్నీ ప్రజల హృదయాల్లో అతని పట్ల అపారమైన ప్రేమను కలిగించాయి.
అయోధ్య నగరం ఆహ్లాదకరంగా అలంకరించబడింది. వీధులు శుభ్రపరచబడ్డాయి. ఇళ్ల ముందు రంగవల్లులు వేశారు. తలుపులకు మామిడి తోరణాలు, పూలమాలలు కట్టారు. రాజమార్గాల్లో సువాసనగల నీరు చల్లారు. గజాలు, అశ్వాలు అలంకరించబడ్డాయి. మంగళవాద్యాలు నగరమంతా వినిపించాయి. బ్రాహ్మణులు వేదమంత్రాలతో మంగళాశీస్సులు పలికారు. స్త్రీలు తమ ఇళ్ల పైకప్పులపై, బాల్కనీలపై నిలబడి వధూవరులను చూడడానికి సిద్ధమయ్యారు. పిల్లలు ఆనందంతో పరుగులు తీశారు. వృద్ధులు “రాముడు తిరిగి వస్తున్నాడు” అని సంతోషంతో చెప్పుకున్నారు. ఒక మంచి రాజకుమారుడు తిరిగి వస్తే ప్రజలు ఎలా ఆనందిస్తారో అయోధ్యలో ఆ రోజు స్పష్టంగా కనిపించింది.
రాజవాహిని అయోధ్యలోకి ప్రవేశించినప్పుడు మంగళధ్వనులు మార్మోగాయి. ముందుగా రాజదూతలు, తరువాత మంత్రులు, గురువులు, పురోహితులు, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, సేవకులు, దానకానుకలు, చివరకు రాజకుమారులు వధువులతో కలిసి నగరంలోకి ప్రవేశించారు. రాముడు సీతతో కనిపించిన క్షణం ప్రజల హృదయాల్లో అపారమైన ఆనందం కలిగింది. సీతాదేవి ముఖంలో సహజమైన వినయం, మంగళసిగ్గు, శాంతి కనిపించాయి. ఆమె అయోధ్యను మొదటిసారి చూస్తోంది. ఇది ఇక ఆమెకు కొత్త గృహం. మిథిలా పుట్టింటి జ్ఞాపకం హృదయంలో ఉన్నా, రాముని పక్కన నిలబడటం ఆమెకు ధర్మస్థిరత్వాన్ని ఇచ్చింది. అయోధ్య ప్రజలు ఆమెను చూసి “ఇదే మన రామునికి తగిన మహిషి” అని భావించారు. ఆమె ముఖకాంతి, వినయమూర్తి స్వభావం, దైవసౌందర్యం వారిని ఆకర్షించింది.
రాజభవనంలో కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్రలు నూతన వధువుల స్వాగతానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. కౌసల్యాదేవి హృదయంలో మాతృఆనందం ఉప్పొంగింది. తన రాముడు తిరిగి వచ్చాడు. అతనితో పాటు భూమిదేవి ప్రసాదమైన సీత వచ్చుతోంది. కౌసల్యకు సీత కేవలం కోడలు కాదు; తన కుమారుడి సహధర్మచారిణి, తన కుటుంబానికి మంగళదీపం. కైకేయి కూడా ఆనందంతో ఉన్నది. ఆ సమయంలో ఆమె మనస్సులో రాముడిపై ప్రేమ ఉంది; తరువాత మంత్ర ప్రభావంతో కలిగే మార్పులకు ముందు కైకేయి రాముణ్ణి ప్రేమించేది. సుమిత్ర తన లక్ష్మణుడిని చూసి పరమసంతోషం పొందింది. అతను రామునితో పాటు మహాకార్యాలు చేసి వచ్చాడు. ఇప్పుడు ఊర్మిళను తన కోడలిగా స్వీకరించబోతోంది. ముగ్గురు రాణుల హృదయాల్లో ఆనందం, ఆశీర్వాదం, గౌరవం నిండాయి.
గృహప్రవేశం శాస్త్రోక్తంగా జరిగింది. నూతన వధువులు మంగళకలశాలు, దీపాలు, వేదమంత్రాలు, స్త్రీల మంగళగీతాల మధ్య రాజభవనంలోకి ప్రవేశించారు. ముందుగా సీతాదేవి రామునితో కలిసి గృహప్రవేశం చేసింది. ఆమె అడుగులు అయోధ్య రాజమందిరంలో మంగళాన్ని నింపుతున్నట్లుగా అందరికీ అనిపించింది. ఆమె తరువాత ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి కూడా తమ తమ భర్తలతో ప్రవేశించారు. పెద్దలు వారిని ఆశీర్వదించారు. కౌసల్య సీతను ప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకుంది. సీత వినయంగా అత్తమామల పాదాలకు నమస్కరించింది. ఆమె ప్రవర్తనలో రాజకుమార్తె గౌరవం ఉన్నా, కోడలిగా వినయం మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది. పెద్దలను గౌరవించడం, కుటుంబమర్యాదను పాటించడం, మౌనంగా శాంతంగా ఉండడం ఆమె సహజగుణాలు.
రాముడు కూడా తల్లుల పాదాలకు నమస్కరించాడు. కౌసల్య తన కుమారుడిని ఆశీర్వదించింది. అతని నుదుటిని ముద్దాడి, అతని క్షేమం కోసం దేవతలకు కృతజ్ఞత తెలిపి ఉండవచ్చు. లక్ష్మణుడు సుమిత్ర పాదాలకు నమస్కరించాడు. సుమిత్ర తన కుమారుని చూసి గర్వించింది. “అన్నను అనుసరించి నీ ధర్మాన్ని నిలబెట్టావు” అనే మౌనప్రశంస ఆమె హృదయంలో ఉండి ఉంటుంది. భరతుడు కైకేయికి నమస్కరించాడు. శత్రుఘ్నుడు కూడా పెద్దలందరికీ నమస్కరించాడు. ఈ కుటుంబసందర్భంలో ప్రేమ, గౌరవం, మంగళం అన్నీ కలిశాయి. రాజభవనంలో ఎన్నాళ్లుగానో ఉన్న ఆనందం ఇప్పుడు సంపూర్ణంగా కనిపించింది.
దశరథుడు తన నలుగురు కుమారులు, నాలుగు కోడళ్లను చూసి పరమానందం పొందాడు. ఒకప్పుడు సంతానం కోసం చేసిన పుత్రకామేష్టి యాగం అతని మనస్సులో మళ్లీ గుర్తుకు వచ్చి ఉండవచ్చు. అప్పుడు దేవతల ప్రసాదంగా వచ్చిన పాయసం, తరువాత నాలుగు కుమారుల జననం, వారి బాల్యం, విద్యాభ్యాసం, ఇప్పుడు వారి వివాహం — ఇవన్నీ ఒక సంపూర్ణ జీవనసాఫల్యంలా అతనికి అనిపించాయి. రాజుగా అతను ఎన్నో విజయాలు సాధించి ఉండవచ్చు; యుద్ధాల్లో జయించి ఉండవచ్చు; రాజ్యాన్ని సుస్థిరంగా నిలబెట్టి ఉండవచ్చు. కానీ తండ్రిగా ఈ రోజు అతనికి అత్యంత మంగళమైనది. కుటుంబం ధర్మంతో పెరిగి, వంశం శుభసంబంధంతో విస్తరించడం రాజుకు మహాసంతోషం.
సీతాదేవి అయోధ్యలో తన కొత్త జీవనాన్ని ప్రారంభించింది. ఆమె మిథిలాలో పెరిగిన విధంగా ఇక్కడ కూడా వినయం, శాంతి, సేవాభావం చూపింది. కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్రలను తల్లులుగా గౌరవించింది. రాజమందిర సేవకులపైనా మృదువుగా ప్రవర్తించింది. రాముడి పట్ల ఆమె గౌరవం, ప్రేమ, మౌనభక్తి రోజురోజుకు గాఢమయ్యాయి. రాముడు కూడా సీతను అపారమైన గౌరవంతో చూశాడు. సీతారాముల మధ్య ఉన్న బంధం పరస్పర గౌరవంపై నిలిచింది. వారు ఒకరినొకరు కేవలం సౌందర్యం లేదా రాజ్యగౌరవం వల్ల ప్రేమించలేదు; వారి ధర్మస్వభావాలు ఒకే దిశగా ఉన్నందున వారి అనుబంధం పవిత్రంగా మారింది. రాముడు సీతకు ప్రేమతో, మర్యాదతో ప్రవర్తించాడు. సీత రాముని మాటలను గౌరవించింది. ఇదే ఆదర్శదాంపత్యానికి పునాది.
లక్ష్మణుడు మరియు ఊర్మిళ జీవితం కూడా రాజభవనంలో ప్రారంభమైంది. లక్ష్మణుని స్వభావం రామసేవలోనే నిలిచింది. ఊర్మిళ ఈ స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకున్నది. ఆమె మృదువైన, గంభీరమైన, త్యాగస్వభావి. లక్ష్మణుని ప్రేమ రామునిపై ఎంత లోతుగా ఉందో ఆమె గమనించింది. భవిష్యత్తులో ఈ విషయమే ఆమెకు గొప్ప పరీక్ష అవుతుంది. కానీ ఇప్పటికి రాజభవనంలో మంగళకాలం. ఊర్మిళ తన కొత్త కుటుంబాన్ని గౌరవంగా స్వీకరించింది. ఆమె సీతకు చెల్లెలు అయినందున సీతతో ఉన్న అనుబంధం కూడా కొనసాగింది. ఈ ఇద్దరు సోదరీమణులు ఇప్పుడు ఒకే రాజవంశంలో కోడళ్లుగా నిలిచారు.
భరతుడు మాండవితో సౌమ్యమైన గృహజీవనాన్ని ప్రారంభించాడు. భరతుని స్వభావం సత్యనిష్ఠ, వినయం, మృదుత్వం కలిగినది. మాండవి కూడా అతని గుణాలకు తగిన శీలవతి. భరతుడు రామునిపై అపారమైన గౌరవం కలిగి ఉన్నాడు. రాజభవనంలో అన్నదమ్ముల మధ్య ప్రేమ మరింత స్పష్టంగా కనిపించేది. భరతుడు రాముణ్ణి పెద్ద అన్నగా మాత్రమే కాదు, ధర్మప్రతిరూపంగా గౌరవించేవాడు. మాండవి ఈ కుటుంబప్రేమను చూసి రఘుకులంలోకి వచ్చిన తన భాగ్యాన్ని భావించి ఉండవచ్చు. శత్రుఘ్నుడు శ్రుతకీర్తితో తన జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. అతను భరతునితో ఎక్కువగా ఉండేవాడు. శ్రుతకీర్తి కూడా శాంతస్వభావంతో కుటుంబంలో కలిసిపోయింది.
అయోధ్యలో కొంతకాలం వివాహానందం కొనసాగింది. బ్రాహ్మణులకు దానం జరిగింది. అతిథులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. రాజభవనంలో స్త్రీలు మంగళకార్యాలు చేశారు. ప్రజలు నూతన వధూవరులను చూసి సంతోషించారు. రామసీతలు ప్రజల ముందుకు వచ్చినప్పుడు ప్రజలు ఆశీర్వదించారు. రాముని ముఖంలో ఎప్పటిలాగే శాంతి ఉంది. సీత అతని పక్కన నిలిచినప్పుడు ఆ దృశ్యం అయోధ్యకు మంగళప్రతీకంగా మారింది. ప్రజలు “ఇలాంటి యువరాజు, ఇలాంటి యువరాణి ఉంటే అయోధ్యకు భవిష్యత్తు మహత్తరం” అని భావించారు. దశరథుడు కూడా అదే అనుభవించాడు. తన తరువాత రాముడు రాజ్యాన్ని పాలిస్తే ప్రజలు ఎంత సుఖంగా ఉంటారో అతనికి స్పష్టంగా కనిపించింది.
కాలం గడిచింది. రాముడు వివాహానంతరం కూడా తన ధర్మాన్ని, రాజకుమారుని కర్తవ్యాలను మరువలేదు. అతను తండ్రి సేవలో, గురువుల గౌరవంలో, ప్రజల పట్ల కరుణలో, అన్నదమ్ముల పట్ల ప్రేమలో, సీత పట్ల గౌరవంలో ఆదర్శంగా నిలిచాడు. వివాహం అతనికి సుఖాసక్తి కలిగించలేదు; అది అతని జీవితాన్ని మరింత సమతుల్యంగా చేసింది. సీత కూడా గృహంలో ధర్మాన్ని వెలిగించింది. ఆమె అత్తమామలను సేవించింది. భర్తకు అనుకూలంగా, కానీ తన స్వభావ గౌరవాన్ని నిలబెట్టుకుంటూ ప్రవర్తించింది. రామసీతల దాంపత్యం రాజభవనంలోని అందరికీ ఆదర్శంగా కనిపించింది.
దశరథుడు క్రమంగా రాముని యోగ్యతను మరింతగా గమనించాడు. రాముడు యుద్ధవీరుడు, దివ్యశౌర్యవంతుడు, ధర్మజ్ఞుడు అని ఇప్పటికే తెలిసింది. కానీ రాజ్యపాలనకు యోగ్యుడు కావడానికి ఇంకా కొన్ని గుణాలు అవసరం — ప్రజలతో మాట్లాడగలగడం, వారి బాధలు వినగలగడం, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టడం, ధనాన్ని ధర్మబద్ధంగా ఉపయోగించడం, మంత్రుల సలహాలను గౌరవించడం, శత్రువుపట్ల అప్రమత్తత, మిత్రులపట్ల నమ్మకం, పెద్దల మాటకు వినయం. రామునిలో ఈ గుణాలన్నీ సహజంగా కనిపించాయి. ప్రజలు కూడా రాముణ్ణి ప్రేమించారు. రాజ్యానికి వారసుడిగా అతనిని చూడాలని వారి మనస్సులో కోరిక పెరిగింది.
రాజభవనంలో నలుగురు అన్నదమ్ముల ప్రేమ కూడా మంగళంగా కొనసాగింది. రాముడు పెద్దవాడిగా అందరినీ ప్రేమించాడు. లక్ష్మణుడు రాముని నీడలా ఉండేవాడు. భరతుడు రాముని గౌరవంతో, వినయంతో చూసేవాడు. శత్రుఘ్నుడు భరతునికి ప్రియంగా ఉండేవాడు. కోడళ్ల మధ్య కూడా శాంతి, స్నేహం నెలకొంది. ఇలాంటి కుటుంబంలో అసూయకు స్థలం ఉండకూడదు. అయితే రామాయణం తరువాత చూపించబోయేది ఏమిటంటే, బయట నుంచి వచ్చే చెడు ప్రభావం ఒక సమతుల్య కుటుంబంలో కూడా కలకలం కలిగించగలదు. మంత్ర అనే దాసి ప్రభావం, కైకేయి మనస్సు మార్పు, దశరథుని పూర్వవరాలు — ఇవన్నీ ఇంకా ముందున్నాయి. కానీ ఈ సమయంలో అయోధ్యలో మంగళం, ప్రేమ, శాంతి మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి.
అయోధ్యలో ప్రజలు సుఖంగా ఉన్నారు. రాజు దశరథుడు ధర్మంగా పాలిస్తున్నాడు. రాముడు ప్రజల ప్రియుడిగా ఎదుగుతున్నాడు. సీత రాజమహిషిగా తన స్థానం పొందుతోంది. రాజవంశం బలపడింది. రెండు మహావంశాల సంబంధం ఏర్పడింది. వెలుపల చూసినప్పుడు ఏ లోటూ కనిపించదు. కానీ కాలం తన గమనాన్ని ఆపదు. దశరథుడు వృద్ధాప్యాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు. తన తరువాత రాజ్యాన్ని రామునికి అప్పగించాలనే ఆలోచన అతనిలో క్రమంగా బలపడుతోంది. ప్రజల అభిలాష కూడా అదే. రాముడు రాజ్యాన్ని పాలిస్తే ధర్మరాజ్యం స్థిరపడుతుందని అందరూ భావిస్తున్నారు. ఈ ఆలోచన తరువాత అయోధ్యాకాండకు ద్వారం తెరుస్తుంది.
ఈ దశలో రామాయణం మనకు ఒక మధురమైన, కానీ తాత్కాలికమైన శాంతికాలాన్ని చూపిస్తుంది. జీవితంలో ఇలాంటి సమయాలు వస్తాయి — కుటుంబం సంపూర్ణంగా కనిపిస్తుంది, సంతోషం నిండుతుంది, భవిష్యత్తు ఆశాజనకంగా కనిపిస్తుంది. కానీ ధర్మజీవితంలో శాంతి మాత్రమే కాదు, పరీక్షలు కూడా వస్తాయి. రామసీతల దాంపత్యం ఇప్పుడు రాజభవనంలో ప్రారంభమైంది; త్వరలో అది అరణ్యంలో పరీక్షించబడుతుంది. లక్ష్మణ–ఊర్మిళ బంధం ఇప్పుడు సుభగంగా ఉంది; త్వరలో అది విడిపోవు త్యాగాన్ని ఎదుర్కొంటుంది. భరతుడు ఇప్పుడు అయోధ్యలో ఆనందంగా ఉన్నాడు; త్వరలో రాజ్యాన్ని తిరస్కరించే మహాధర్మపరీక్ష అతని ముందుకు వస్తుంది. కానీ ఈ అన్ని పరీక్షలకు ముందు, ఈ మంగళకాలం వారి బంధాలను బలపరిచింది.
ఇలా రామసీతలు, ఇతర నూతన దంపతులు అయోధ్యకు ఘనంగా స్వాగతించబడ్డారు. నగరం పండుగలా అలంకరించబడింది. కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్రలు కోడళ్లను ప్రేమతో స్వీకరించారు. దశరథుడు తన నలుగురు కుమారుల వివాహానందంతో తృప్తి పొందాడు. సీత అయోధ్యలో గృహప్రవేశం చేసి, రాముని సహధర్మచారిణిగా తన జీవనాన్ని ప్రారంభించింది. రాజకుటుంబంలో శాంతి, మంగళం, ప్రేమ కొంతకాలం పరిపూర్ణంగా నిలిచాయి. కానీ కాలం క్రమంగా రాముని యువరాజ్యాభిషేక ఆలోచన వైపు దశరథుని నడిపిస్తోంది. తదుపరి భాగంలో దశరథుని వృద్ధాప్య ఆలోచనలు, రాముడిని యువరాజుగా చేయాలనే సంకల్పం, అయోధ్య ప్రజల అభిమతం, పట్టాభిషేక సిద్ధతకు ముందు రాజసభలో జరిగిన చర్చ గురించి తెలుసుకుందాం.
