మిథిలాలో సీతారాముల మహాకల్యాణం, అలాగే లక్ష్మణ–ఊర్మిళ, భరత–మాండవి, శత్రుఘ్న–శ్రుతకీర్తి వివాహాలు శాస్త్రోక్తంగా, మంగళంగా పూర్తయ్యాయి. రెండు మహావంశాలు ధర్మబంధంతో కలిశాయి. జనక మహారాజు తన కుమార్తె సీతను రామునికి, తన కుటుంబంలోని రాజకుమార్తెలను దశరథుని కుమారులకు ఇచ్చి మహాసంతృప్తిని పొందాడు. దశరథుడు తన నలుగురు కుమారుల వివాహాలను చూసి ఆనందంతో నిండిపోయాడు. మిథిలా నగరం ఇంకా పండుగ వాతావరణంలోనే ఉంది. వీధుల్లో మంగళవాద్యాలు వినిపిస్తున్నాయి. ప్రజలు సీతారాముల మంగళాన్ని ఆశీర్వదిస్తున్నారు. యజ్ఞం, వివాహం, ఋషుల సన్నిధి, రాజుల కలయిక — ఇవన్నీ మిథిలాను ఆ రోజులలో ఒక దివ్యనగరంలా మార్చాయి. కానీ ప్రతి మంగళసమయానికీ ఒక ముగింపు వస్తుంది. వధువులు తమ పుట్టింటిని విడిచి కొత్త గృహానికి వెళ్లే సమయం చేరుతుంది. సంతోషంతో పాటు కన్నీరు కలిసే ఆ క్షణం మానవజీవితంలో చాలా లోతైనది.
జనక మహారాజుకు వీడ్కోలు సమయం సులభం కాదు. సీత అతనికి సాధారణ కుమార్తె కాదు. యజ్ఞభూమిని దున్నుతున్నప్పుడు భూమిలోనుండి లభించిన దైవప్రసాదం. ఆమె చిన్ననాటి నుండి జనకుని హృదయానికి ఆనందం ఇచ్చింది. ఆమెను చూసి అతను భూమాత కరుణను గుర్తుచేసుకున్నాడు. ఆమె పెరుగుదలలో శీలం, వినయం, సౌందర్యం, పవిత్రత చూసి గర్వించాడు. ఇప్పుడు ఆమెను రామునితో అయోధ్యకు పంపుతున్నాడు. ఒక తండ్రిగా హృదయం కదిలినా, ధర్మవంతుడిగా అతనికి మహానందం ఉంది. ఎందుకంటే సీతకు తగిన భర్త రాముడు. రాముడు కేవలం మహావీరుడు కాదు; ధర్మస్వరూపుడు. తన కుమార్తె రాముని సహధర్మచారిణిగా ఉండబోతోందనే భావం జనకునికి ప్రశాంతత ఇచ్చింది. కానీ తండ్రి ప్రేమకు విడిపోవు బాధ సహజం. ఆ బాధను జనకుడు ధర్మంతో సమతుల్యం చేశాడు.
సీతాదేవి కూడా తన పుట్టింటిని విడిచి వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యింది. ఆమె ముఖంలో వినయం, మౌనగంభీరత, మంగళసిగ్గు కనిపించాయి. తల్లిదండ్రుల ఆశీర్వాదం తీసుకోవడం, పెద్దల పాదాలకు నమస్కరించడం, సఖులతో వీడ్కోలు చెప్పడం — ఇవన్నీ ఆమెకు భావోద్వేగభరితమైన క్షణాలు. రాజకుమార్తె అయినప్పటికీ, ఈ సందర్భంలో ఆమె ప్రతి కుమార్తెలాగే తన పుట్టింటి ప్రేమను హృదయంలో దాచుకుంది. కానీ ఆమెకు భార్యధర్మం కూడా స్పష్టంగా తెలుసు. వివాహం తర్వాత భర్త గృహమే తన గృహం. రాముడు ఎక్కడ ఉంటే అక్కడే తన ధర్మస్థానం. ఆ భావంతో ఆమె అయోధ్య ప్రయాణానికి సిద్ధమైంది. ఊర్మిళ, మాండవి, శ్రుతకీర్తి కూడా తమ తమ భర్తలతో కలిసి రఘుకులంలోకి ప్రవేశించబోతున్నారు. నాలుగు వధువుల వీడ్కోలు మిథిలా రాజభవనాన్ని సంతోషకన్నీళ్లతో నింపింది.
జనకుడు తన కుమార్తెలకు, రఘుకుమారులకు, దశరథునికి అపారమైన కానుకలు ఇచ్చాడు. గోవులు, బంగారం, వెండి, రత్నాలు, పట్టు వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, సేవకులు, సేవికలు, రథాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, వివిధ విలువైన వస్తువులు సమర్పించాడు. ఇవి కేవలం ధనప్రదర్శన కాదు. వధువు ఇంటి ప్రేమ, గౌరవం, ఆశీర్వాదం వాటిలో ఉన్నాయి. జనకుడు దానం చేయడంలో ఉదారుడు. కానీ అతని దానంలో అహంకారం లేదు; మంగళం పంచాలనే భావం ఉంది. దశరథుడు ఆ గౌరవాన్ని కృతజ్ఞతతో స్వీకరించాడు. రెండు రాజులు పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకున్నారు. వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు, శతానందుడు, ఇతర ఋషులు ఆశీర్వదించారు. మిథిలా ప్రజలు రాజవాహినిని వీడ్కోలు చెప్పడానికి వీధుల వెంట చేరారు.
అయోధ్యకు తిరుగు ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. ముందుగా దశరథుని వాహిని, గురువులు, పురోహితులు, రాజకుమారులు, వధువులు, మంత్రులు, సైన్యాలు అన్నీ క్రమంగా కదిలాయి. రాముడు సీతతో కలిసి ప్రయాణిస్తున్నాడు. లక్ష్మణుడు ఊర్మిళతో ఉన్నా, అతని దృష్టి సహజంగానే అన్న రాముని వైపు ఉంటుంది. భరతుడు మాండవితో, శత్రుఘ్నుడు శ్రుతకీర్తితో కలిసి వస్తున్నారు. రాజవాహినిలో మంగళవాద్యాలు వినిపించాయి. కానీ మిథిలా వెనుకకు దూరంగా పోతున్న కొద్దీ వధువుల హృదయంలో పుట్టింటి జ్ఞాపకాలు కదిలి ఉండవచ్చు. అదే సమయంలో కొత్త జీవితం, అయోధ్య, కొత్త కుటుంబం అనే ఆశాభావం కూడా ఉంది. రామాయణం ఇలాంటి మానవభావాలను నిశ్శబ్దంగా, కానీ లోతుగా చూపిస్తుంది.
ప్రయాణం సుభగంగా సాగుతుండగా, ఒక్కసారిగా ప్రకృతిలో ఒక విచిత్రమైన మార్పు కనిపించింది. గాలి గంభీరంగా వీచింది. దిక్కులు కమ్ముకున్నట్లయ్యాయి. పక్షులు అస్థిరంగా ఎగిరాయి. జంతువులు భయంతో పరుగులు తీశాయి. రాజవాహినిలో ఉన్నవారికి ఏదో అద్భుతమైన, కొంత భయంకరమైన సంఘటన జరగబోతోందన్న భావం కలిగింది. అప్పుడు వారి ముందు ఒక మహాతేజస్సుగల ఋషి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆయన భుజంపై ధనుస్సు ఉంది, చేతిలో పరశు ఉంది. రూపంలో తపస్సు ఉంది, కళ్లలో అగ్ని ఉంది, నడకలో గర్వం, కోపం, మహాబలం కలిసినట్లుగా కనిపించాయి. ఇతనే భృగువంశజుడైన పరశురాముడు.
పరశురాముడు ప్రాచీన ఇతిహాసాల్లో అత్యంత భయంకరమైన మహావీరుడు. ఆయన జమదగ్ని మహర్షి కుమారుడు, రేణుకాదేవి సుతుడు. బ్రాహ్మణకులంలో పుట్టినా, క్షత్రియులపై అపారమైన కోపంతో ఆయుధం పట్టిన మహాతపస్వి. కార్తవీర్యార్జునుడు చేసిన అధర్మం, తన తండ్రి జమదగ్ని వధ, క్షత్రియుల అహంకారం వంటి కారణాలతో పరశురాముడు ఎన్నోసార్లు భూమిని క్షత్రియరహితం చేశాడని ప్రసిద్ధి. ఆయన పరశు ధరించడం వల్ల పరశురాముడు అని పేరు. ఆయన విష్ణువు అవతారాంశంగా కూడా పూజించబడతాడు. కానీ రామాయణంలోని ఈ ఘట్టంలో పరశురాముడు ఒక పాత యుగపు కఠినత, అగ్నికోపం, భయంకర తపోబలం ప్రతీకగా కనిపిస్తాడు. అతని ఎదుట నిలబడటం సాధారణ రాజులకు కష్టమే.
పరశురాముడు రాముని శివధనుస్సు విరిచిన వార్త విని వచ్చాడు. శివధనుస్సు విరగడం అతని చెవులకు చేరింది. అతను ఆ విషయాన్ని సాధారణంగా తీసుకోలేదు. అతని స్వభావం కఠినం. ధనుస్సు విరిచిన యువకుడు ఎవరో చూడాలని, అతని శక్తిని పరీక్షించాలని సంకల్పించాడు. అతని చేతిలో మరో మహాధనుస్సు ఉంది — వైష్ణవధనుస్సు. ఈ ధనుస్సు కూడా దివ్యమైనది. శివధనుస్సు ఒక దివ్యశక్తి అయితే, వైష్ణవధనుస్సు విష్ణుసంబంధమైన మహాశక్తి. పరశురాముడు రాముని ఎదుట నిలిచి గంభీర స్వరంతో మాట్లాడాడు. అతని మాటల్లో సవాలు ఉంది. “రామా, నీవు శివధనుస్సును విరిచావని విన్నాను. అది పాతది, బలహీనమై ఉండవచ్చు. నీ బలం నిజంగా ఎంత ఉందో తెలుసుకోవాలంటే ఈ వైష్ణవధనుస్సును ఎత్తి బిగించు. దానికి బాణం ఎక్కించగలిగితే నీ పరాక్రమం తెలుస్తుంది. తరువాత నాతో యుద్ధానికి సిద్ధమవు” అన్న భావంతో అతను సవాల్ విసిరాడు.
దశరథుడు ఈ దృశ్యం చూసి తీవ్రంగా ఆందోళన చెందాడు. ఇప్పుడే వివాహాలు పూర్తయ్యాయి. మంగళయాత్రలో ఉన్నప్పుడు పరశురాముడు వంటి భయంకర మహాతపస్వి ఎదుట నిలవడం దశరథునికి భయంకరంగా అనిపించింది. అతను వినయంతో పరశురాముని శాంతింపజేయడానికి ప్రయత్నించాడు. “భగవన్, మీరు మహాతపస్వి. మీరు క్షత్రియులపై కోపం విడిచి తపస్సులో నిలిచారు. నా కుమారుడు ఇంకా యువకుడు. అతని వివాహం ఇప్పుడే జరిగింది. ఈ మంగళసమయంలో కోపం చూపవద్దు. మమ్మల్ని కరుణించండి” అని ప్రార్థించినట్లుగా భావం. దశరథుని మాటల్లో తండ్రి ప్రేమ ఉంది, రాజభయం ఉంది, ఋషిపట్ల గౌరవం ఉంది. కానీ పరశురాముడు దశరథుని మాటలను పట్టించుకోలేదు. అతని దృష్టి రామునిపై నిలిచింది.
రాముడు మాత్రం ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు. అతను పరశురాముని కోపాన్ని చూసి భయపడలేదు. అదే సమయంలో అహంకారంతో కూడా స్పందించలేదు. రాముడు ఎప్పుడూ పరిస్థితికి తగిన సమతుల్యతతో మాట్లాడతాడు. పరశురాముడు అతన్ని సవాలు చేసినప్పుడు, రాముడు ముందుగా అతని మహిమను గౌరవించాడు. భృగువంశపు మహర్షి, జమదగ్ని కుమారుడు, మహాతపస్వి అని తెలుసుకున్నాడు. కానీ సవాలు ధర్మపూర్వకంగా స్వీకరించాల్సిన సందర్భం వచ్చింది. రాముడు వైష్ణవధనుస్సును తీసుకున్నాడు. ధనుస్సును ఎత్తడం ఆయనకు కష్టం కాలేదు. అతను దానిని బిగించాడు. బాణాన్ని ఎక్కించాడు. ఆ క్షణంలో పరశురాముని కళ్లలో ఆశ్చర్యం మెరిసింది. ఎందుకంటే ఈ పని సాధారణ యోధుడికి అసాధ్యం.
రాముడు బాణం ఎక్కించిన తరువాత పరశురామునితో గంభీరంగా అన్నాడు. “భృగువంశజా, నీవు బ్రాహ్మణుడు, మహాతపస్వి, గురువుల వంశానికి చెందినవాడివి. అందుకే నేను నీ ప్రాణాలను హరించను. కానీ ఈ బాణం వృథా వెళ్లదు. నీవు నాకు ఇచ్చిన సవాల్ ప్రకారం నేను దీనిని ప్రయోగించాలి. నీ తపస్సుతో పొందిన లోకాలనో, నీ వేగంగా సంచరించే శక్తినో ఏదో ఒకదాన్ని ఈ బాణానికి లక్ష్యంగా ఇవ్వు” అన్న భావం. రాముని మాటల్లో శాంతి ఉంది, కానీ మహాశక్తి కూడా ఉంది. అతను పరశురాముని అవమానించలేదు. కానీ తన శక్తిని, తన స్థితిని స్పష్టంగా చూపించాడు. దశరథుడు, ఋషులు, రాజవాహిని మొత్తం ఈ దృశ్యాన్ని ఆశ్చర్యంతో చూశారు.
ఆ క్షణంలో పరశురాముడు రాముని అసలు మహిమను గ్రహించాడు. తన ఎదుట నిలిచిన రాముడు కేవలం దశరథపుత్రుడు కాదు. ఇతనే తన కన్నా తరువాతి యుగంలో ధర్మకార్యానికి వచ్చిన విష్ణుస్వరూపుడు. పరశురాముని అవతారకార్యం ఇప్పటికే పూర్తయింది. అతని కోపయుగం ముగిసింది. ఇప్పుడు ధర్మాన్ని మరింత సమతుల్యంగా, సౌమ్యంగా, రాజధర్మరూపంలో నిలబెట్టబోయే రాముడి కాలం ప్రారంభమవుతోంది. పరశురాముడు తన గర్వాన్ని విడిచాడు. అతను రాముడికి నమస్కరించాడు. తన తపోబలం, తన పూర్వకార్యాల మహిమ అంతా రాముని మహిమ ముందు నమ్రతతో నిలిచింది. ఇది ఒక అవతారయుగం మరొక అవతారయుగానికి మార్గం ఇచ్చిన ఘట్టంలా కనిపిస్తుంది.
పరశురాముడు రాముని ప్రాశంసించి, తాను మహేంద్రపర్వతానికి వెళ్లిపోతానని చెప్పాడు. రాముడి బాణం అతని తపోలోకఫలాన్ని హరించినట్లుగా ఒక భావం వస్తుంది; ముఖ్యంగా అతని గర్వగమనం నిలిచిపోయింది. పరశురాముడు ఇక తన కోపకార్యాలకు ముగింపు పలికి తపస్సులోకి వెళ్తాడు. రాముడు బాణాన్ని ప్రయోగించాడు. దాని శక్తి వృథా కాలేదు. రాజవాహినిలో ఉన్నవారి భయం తొలగిపోయింది. దశరథుని హృదయం మళ్లీ ప్రశాంతమైంది. అతనికి తన రాముని మహిమ మరింత స్పష్టంగా తెలిసింది. శివధనుస్సును విరచిన రాముడు ఇప్పుడు వైష్ణవధనుస్సును కూడా బిగించి, పరశురాముని గర్వాన్ని శాంతింపజేశాడు. ఇది రాముడి శౌర్యానికి మాత్రమే కాదు, ఆయన సమతుల్య ధర్మానికి కూడా గొప్ప ఉదాహరణ.
ఈ ఘట్టం చాలా లోతైన భావాన్ని కలిగి ఉంది. పరశురాముడు క్షత్రియుల అధర్మాన్ని శిక్షించిన కోపధర్మానికి ప్రతీక. అతని కాలంలో అధర్మం అహంకారంగా పెరిగినప్పుడు అతను కఠినంగా నిలిచాడు. కానీ కఠినత ఎప్పటికీ కొనసాగలేను. ఒక సమయానికి ధర్మానికి కరుణ, రాజ్యవ్యవస్థ, సమతుల్యత, కుటుంబధర్మం, ప్రజాపాలన అవసరం. శ్రీరాముడు ఆ సమతుల్య ధర్మానికి ప్రతీక. పరశురాముడు రాముని ఎదుట నమ్రతతో నిలవడం అంటే ధర్మరూపం ఒక దశ నుండి మరొక దశకు మారడం. కోపంతో శిక్షించే శక్తి నుండి, నియమంతో పాలించే శక్తికి మార్పు. రామాయణంలో ఈ సంకేతం చాలా గొప్పది.
రాముడి ప్రవర్తన కూడా మనకు పాఠం ఇస్తుంది. ఎవరో సవాలు చేసినప్పుడు వెంటనే అహంకారంతో దూకడం కాదు. ముందుగా గౌరవం, తరువాత ధర్మస్పష్టత, అవసరమైనప్పుడు పరాక్రమం, చివరకు క్షమ — ఇవన్నీ రామునిలో ఉన్నాయి. అతను పరశురాముడిని చంపగలిగినా చంపలేదు. ఎందుకంటే పరశురాముడు బ్రాహ్మణుడు, మహాతపస్వి, విష్ణువంశకార్యానికి సంబంధించిన మహానుభావుడు. కానీ అతని సవాల్కు సమాధానం ఇవ్వకుండా వెనుకడుగు కూడా వేయలేదు. ఇదే సమతుల్యధర్మం. క్షమ బలహీనత కాదు; శిక్ష అవసరమైనప్పుడు శక్తి చూపగలవాడు క్షమిస్తే అది మహోన్నతం.
ఈ సంఘటన తరువాత ప్రయాణవాహిని మళ్లీ ముందుకు కదిలింది. ఆందోళన తొలగి మంగళభావం తిరిగి వచ్చింది. దశరథుడు రాముని మరింత ప్రేమతో చూశాడు. సీత ఈ ఘట్టాన్ని చూసి తన భర్త మహిమను మరింత లోతుగా గ్రహించి ఉండవచ్చు. ఆమె రాముడు కేవలం సౌమ్యుడు మాత్రమే కాదు; సమస్త మహావీరులకూ అధిపతి స్థితిలో నిలిచినవాడు అని తెలుసుకుంది. లక్ష్మణుడు అన్న పరాక్రమం చూసి గర్వంతో నిండిపోయాడు. భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు కూడా రాముని మహిమను మరింత గౌరవంతో చూశారు. వధువులందరికీ రఘుకులంలో ప్రవేశిస్తున్న జీవితం ఎంత మహత్తరమైనదో ఈ సంఘటన తెలియజేసింది.
అయోధ్య వైపు ప్రయాణం కొనసాగింది. మిథిలాలోని మంగళం వెనుక మిగిలింది, కానీ దాని ఆశీర్వాదం వాహినితో పాటు వచ్చింది. పరశురాముని ఘట్టం ఒక కఠినమైన పరీక్షగా వచ్చినా, అది రాముడి మహిమను మరింత స్పష్టంగా ప్రకటించింది. ధర్మపథంలో మంగళం మధ్యలో కూడా పరీక్షలు రావచ్చు. కానీ స్థిరమైన మనస్సు, గురువుల ఆశీర్వాదం, ధర్మనిబద్ధత ఉంటే ఆ పరీక్షలు కూడా కీర్తికి కారణమవుతాయి. రాముని జీవితంలో ప్రతి సంఘటన ఆయనను ఒక కొత్త స్థాయిలో చూపిస్తుంది. తాటక వధలో రక్షకుడు, అహల్య విమోచనలో కరుణామూర్తి, శివధనుస్సు విరచడంలో వరపాత్రుడు, పరశురాముని సమక్షంలో సమస్త వీరధర్మానికి అధిపతి.
ఇలా మిథిలా నుండి అయోధ్యకు ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. జనకుడు సీతాదేవి మరియు ఇతర వధువులకు కన్నీటి మంగళంతో వీడ్కోలు ఇచ్చాడు. దశరథుడు తన కోడళ్లతో, కుమారులతో ఆనందంగా బయలుదేరాడు. మార్గమధ్యంలో పరశురాముడు ప్రత్యక్షమై రాముణ్ణి సవాలు చేశాడు. రాముడు వైష్ణవధనుస్సును బిగించి, తన శక్తిని చూపి, పరశురాముని గర్వాన్ని శాంతింపజేశాడు. పరశురాముడు రాముని మహిమను అంగీకరించి తపస్సుకు వెళ్లిపోయాడు. రాజవాహిని మళ్లీ మంగళంగా అయోధ్య వైపు సాగింది. తదుపరి భాగంలో అయోధ్యలో సీతారాముల స్వాగతం, నూతన వధువుల గృహప్రవేశం, రామసీతల గృహజీవన ఆరంభం, దశరథుని ఆనందకాలం గురించి తెలుసుకుందాం.
