గంగను దాటి ఆవలి తీరానికి చేరిన తరువాత రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు తమ జీవితంలో మరో కొత్త దశలో అడుగుపెట్టారు. ఇంతవరకు రథం, సుమంత్రుడు, గుహుడు, గంగాతీరం వంటి సంబంధాలు ఇంకా అయోధ్య ప్రపంచానికి దగ్గరగా అనిపించాయి. కానీ గంగ దాటిన తరువాత వనవాసం మరింత స్పష్టంగా మొదలైంది. రాజమందిరపు జ్ఞాపకాలు హృదయంలో ఉన్నా, అడుగులు ఇప్పుడు అరణ్యమార్గంలో పడుతున్నాయి. సుమంత్రుడు ఖాళీ రథంతో తిరిగి వెళ్లిపోయాడు. ఆ రథం అయోధ్యకు చేరినప్పుడు దశరథుని హృదయాన్ని ఎలా చీల్చుతుందో రాముడికి తెలుసు. అయినా అతను వెనుదిరగలేదు. తండ్రి మాట నిలబెట్టడం తన ధర్మం. సీత అతనితో ఉంది. లక్ష్మణుడు కాపలా నిలిచాడు. ముగ్గురి జీవితం ఇప్పుడు రథసౌకర్యం లేకుండా, అడవిమార్గం మీద, నడకలో, నియమంలో, సహనంలో కొనసాగబోతోంది.
గంగదాటిన వెంటనే రాముడు ముందుగా సీతను ధైర్యపరచాడు. “ఇక మేము వనవాస జీవితాన్ని పూర్తిగా స్వీకరించాలి. ఇక్కడి నుండి మార్గం కొన్నిసార్లు కఠినంగా ఉంటుంది. కానీ భయపడవద్దు. ధర్మం మనకు రక్షణగా ఉంటుంది” అనే భావంతో ఆమెను సాంత్వన చేశాడు. సీతకు భయం కంటే భర్తతో ఉండే స్థిరత్వం ఎక్కువ. ఆమెకు అడవి కొత్తది, కానీ రాముడు పక్కన ఉన్నాడు. ఆమె రాజకుమార్తె అయినా, ధర్మబలం కలిగిన స్త్రీ. గంగామాతకు చేసిన ప్రార్థన ఆమె హృదయంలో ఇంకా ఉంది. “పద్నాలుగు సంవత్సరాల తరువాత తిరిగి వస్తాం” అనే ఆశ ఆమెకు నిలువుగా ఉంది. లక్ష్మణుడు మార్గాన్ని ముందుగా పరిశీలిస్తూ నడిచాడు. అతని ధనుస్సు సిద్ధంగా ఉంది. అతను రామసీతల రక్షణను తన శ్వాసగా తీసుకున్నాడు.
గంగ దాటిన తరువాత వారు మరింత లోనికి ప్రవేశించినప్పుడు ప్రకృతి దృశ్యం మారింది. నదీతీరపు విస్తారత తగ్గి, చెట్ల సన్నివేశం పెరిగింది. కొన్ని చోట్ల సన్నని మార్గాలు, కొన్ని చోట్ల పొదలు, కొన్ని చోట్ల పక్షుల స్వరాలు, కొన్ని చోట్ల జంతువుల కదలికలు కనిపించాయి. అయోధ్య వీధుల శబ్దం లేదు. మంగళవాద్యాలు లేవు. జనసందోహం లేదు. కానీ ప్రకృతిలో ఒక అంతరంగ నిశ్శబ్దం ఉంది. ఆ నిశ్శబ్దంలో రాముడు తన ధర్మయాత్రను ఆరంభించాడు. మనిషి రాజసుఖాన్ని విడిచినప్పుడు మొదట కనిపించేది శూన్యం కాదు; ప్రకృతి ఇచ్చే విస్తారమైన పాఠం. అడవి మనిషిని చిన్నవాడిగా చేస్తుంది, కానీ అంతరంగాన్ని పెద్దదిగా చేస్తుంది. రాముడికి ఇది కొత్త పరీక్ష కాదు; ఇది ధర్మానికి తగిన సాధనక్షేత్రం.
ముగ్గురూ ప్రయాణిస్తూ యమునా గంగాసంగమ ప్రాంతాలకు సమీపంగా ఉన్న భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమం వైపు సాగారు. భరద్వాజుడు మహాతపస్వి, మహాజ్ఞాని, ఋషులలో గౌరవనీయుడు. ఆయన ఆశ్రమం పవిత్రమైనది. ఆ ఆశ్రమంలో వేదఘోష, యజ్ఞధూమం, తపస్సు, నియమం, అతిథిసత్కారం అన్నీ సహజంగా ఉన్నాయి. అరణ్యంలో ఋషి ఆశ్రమాలు కేవలం నివాసస్థలాలు కావు. అవి ధర్మపు దీపాల్లాంటివి. రాజ్యసీమలు ముగిసిన చోట, నాగరికత పూర్తిగా ముగియదు. ఋషుల ఆశ్రమాల ద్వారా ధర్మం అరణ్యంలోనూ వెలుగుతుంది. వనవాసంలో రాముడికి ఇలాంటి ఆశ్రమాలు ఆధ్యాత్మిక విశ్రాంతి, మార్గదర్శనం, ధైర్యం ఇస్తాయి.
భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరువైనప్పుడు అక్కడి వాతావరణం వారిని ఆహ్వానించినట్టుగా అనిపించింది. మునులు తమ కర్మల్లో నిమగ్నమై ఉన్నారు. కొందరు సమిధలు సేకరిస్తున్నారు. కొందరు జలాన్ని తెస్తున్నారు. కొందరు మంత్రజపంలో ఉన్నారు. పక్షులు భయంలేకుండా సంచరిస్తున్నాయి. జింకలు ఆశ్రమం దగ్గర ప్రశాంతంగా తిరుగుతున్నాయి. అరణ్యంలోని హింసాత్మక జీవనానికి భిన్నంగా ఋషి ఆశ్రమంలో శాంతి విస్తరించి ఉంది. అక్కడ మనిషి, జంతువు, చెట్టు, నది, అగ్ని అన్నీ ఒక నియమంలో కలిసినట్లు కనిపిస్తాయి. రాముడు ఆ ఆశ్రమాన్ని గౌరవంతో చూశాడు. అతను రాజకుమారుడు అయినప్పటికీ, ఋషి స్థలంలో అడుగు పెట్టేటప్పుడు వినయంతోనే ప్రవేశించాడు.
రాముడు భరద్వాజ మహర్షికి నమస్కరించాడు. సీత, లక్ష్మణులు కూడా నమస్కరించారు. మహర్షి వారిని చూసి ఆనందించాడు. రాముడు ఎవరో ఆయనకు తెలిసింది. రఘువంశంలో పుట్టిన ధర్మాత్ముడు, దశరథ మహారాజు కుమారుడు, తండ్రి మాటకోసం రాజ్యాన్ని వదిలి వనవాసానికి వచ్చినవాడు. భరద్వాజుడు రాముడిని కేవలం రాజకుమారుడిగా కాక, ధర్మమూర్తిగా చూశాడు. ఆయన ప్రేమతో ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. ఆశ్రమధర్మం ప్రకారం అతిథికి నీరు, ఆసనం, మూలఫలాలు, మృదువైన మాటలు అన్నీ ఇవ్వాలి. ఋషి వద్ద రాజ్యసంపద లేకపోయినా, అతిథిసత్కారంలో హృదయసంపద ఉంటుంది. భరద్వాజుడు అదే విధంగా రామసీతలక్ష్మణులను సత్కరించాడు.
మహర్షి రామునితో మృదువుగా అడిగాడు: “రామా, నీవు ఎందుకు ఇలా వనవాసవేషంలో వచ్చావో నాకు తెలుసు. అయినా నీ ధైర్యం, నీ సత్యనిష్ఠ, నీ తండ్రి మాటపట్ల గౌరవం మహత్తరమైనవి. సీతాదేవి నీతో రావడం ఆమె పతివ్రతాధర్మానికి చిహ్నం. లక్ష్మణుడు నీతో రావడం అన్నసేవకు గొప్ప ఉదాహరణ. మీరు ఈ రాత్రి నా ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకోండి. ఇక్కడ మీకు భయం లేదు.” రాముడు మహర్షి మాటలను వినయంతో స్వీకరించాడు. అతనికి ఋషి ఆశీర్వాదం అవసరం. అరణ్యయాత్రలో ప్రతి మహర్షి ఆశీర్వాదం ఒక రక్షణవలయంలా ఉంటుంది.
రాముడు భరద్వాజునితో తన పరిస్థితిని వివరించాడు. “మహర్షీ, తండ్రి మాట నిలబెట్టడానికి నేను పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో ఉండాలి. అయోధ్య ప్రజలు మమ్మల్ని ఎంతో ప్రేమతో వెంటపడ్డారు. వారిని కష్టంలో పడనివ్వకుండా ముందుకు వచ్చాము. ఇప్పుడు మాకు నివాసానికి అనుకూలమైన, ప్రశాంతమైన, ఋషుల సమీపంలో ఉండగలిగే ఒక స్థలం సూచించండి. సీతకు కూడా నీరు, ఫలాలు, భద్రత ఉండే స్థలం కావాలి. లక్ష్మణుడు నాతో ఉంది. మేము వనవాసాన్ని ధర్మబద్ధంగా గడపాలనుకుంటున్నాం” అని అన్నాడు. రాముని మాటల్లో తనకు సౌకర్యం కోరడం లేదు; వ్రతానికి తగిన స్థలం కోరుతున్నాడు. సీత భద్రత గురించి, ధర్మజీవనం గురించి, ప్రజల నుండి కొంత దూరంగా ఉండాల్సిన అవసరం గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు.
భరద్వాజ మహర్షి ముందుగా రాముడిని తన ఆశ్రమం దగ్గరే ఉండమని కోరాడు. “ఇక్కడే ఉండవచ్చు. నా ఆశ్రమం పవిత్రమైనది. నీకు, సీతకు, లక్ష్మణునికి ఇక్కడ శాంతి ఉంటుంది” అనే భావంతో ఆహ్వానించాడు. కానీ రాముడు లోతుగా ఆలోచించాడు. భరద్వాజ ఆశ్రమం ప్రజలకు తెలిసిన మార్గాలకు దగ్గరగా ఉంది. అయోధ్య ప్రజలు లేదా ఇతరులు తరచూ వచ్చి రాముణ్ణి చూడవచ్చు. అలా అయితే వనవాసవ్రతం ప్రశాంతంగా సాగదు. ప్రజల ప్రేమ మళ్లీ వారిని కష్టంలోకి తెస్తుంది. రాముడికి తనకు దగ్గరగా ఉండేవారి ప్రేమ కూడా ధర్మానికి అడ్డుకాకూడదని తెలుసు. కాబట్టి అతను మరింత ఒంటరితనంతో, ప్రకృతి సమీపంలో, కానీ ధర్మానికి అనుకూలంగా ఉండే స్థలం కోరాడు.
అప్పుడు భరద్వాజ మహర్షి చిత్రకూటాన్ని సూచించాడు. “రామా, ఇక్కడి నుండి చిత్రకూట పర్వతం ఉంది. అది ఎంతో సుందరమైనది, పవిత్రమైనది, ప్రశాంతమైనది. అక్కడ నదులు, పుష్పవృక్షాలు, ఫలమూలాలు, జింకలు, పక్షులు ఉన్నాయి. ఋషులు నివసించడానికి అనుకూలమైన ప్రాంతం. అక్కడ మీరు పర్ణశాల నిర్మించుకొని సుఖంగా వనవాసం గడపవచ్చు. ఆ ప్రాంతం నీకు తగినది. సీతకు ఆనందమిస్తుంది. లక్ష్మణునికి రక్షణకు అనుకూలం. ప్రకృతి సౌందర్యం నీ దుఃఖాన్ని కొంత తగ్గిస్తుంది” అని చెప్పాడు. చిత్రకూటం పేరు వినగానే రాముడి మనస్సులో ఒక ప్రశాంత భావం కలిగింది. అరణ్యజీవితానికి తొలి స్థిరమైన ఆశ్రయం ఇప్పుడు దొరకబోతోంది.
చిత్రకూటం రామాయణంలో చాలా పవిత్రమైన స్థలం. అక్కడ రామసీతలక్ష్మణులు కొంతకాలం ప్రశాంతంగా నివసిస్తారు. అక్కడే భరతుడు తరువాత రాముణ్ణి తిరిగి తీసుకురావడానికి వస్తాడు. అక్కడే అన్నదమ్ముల మహాసంభాషణ జరుగుతుంది. పాదుకాపట్టాభిషేకానికి పునాది పడుతుంది. కాబట్టి భరద్వాజుడు సూచించిన చిత్రకూటం కేవలం వనవాస స్థలం కాదు; రామాయణంలోని ధర్మపరీక్షలకు మరో మహాక్షేత్రం. ఈ సమయంలో రాముడికి అది ముందుగానే తెలియకపోయినా, దైవసంకల్పం అతన్ని సరైన స్థానానికి నడిపిస్తోంది. మహర్షుల మార్గదర్శనం అనేది దైవమార్గదర్శనమే.
ఆ రాత్రి రామసీతలక్ష్మణులు భరద్వాజ ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నారు. ఆశ్రమంలోని సాదాసీదా ఆహారం, మూలఫలాలు, పవిత్రజలం, ఋషుల సన్నిధి వారికి శాంతి ఇచ్చాయి. సీతకు ఇక్కడి వాతావరణం అరణ్యజీవితానికి ఒక మృదువైన ప్రవేశంలా అనిపించి ఉండవచ్చు. గంగదాటి వచ్చిన వెంటనే గాఢమైన అడవిలోకి కాక, మహర్షి ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి దొరకడం ఆమెకు ధైర్యం ఇచ్చింది. లక్ష్మణుడు మాత్రం ఇక్కడ కూడా అప్రమత్తంగా ఉన్నాడు. ఆశ్రమం భద్రమే అయినా, తన కర్తవ్యాన్ని అతను మరచిపోలేదు. రాముడు మహర్షి సన్నిధిలో కొంత ప్రశాంతత పొందాడు. తండ్రి దుఃఖం, తల్లి కన్నీళ్లు, ప్రజల విలాపం అన్నీ హృదయంలో ఉన్నా, ఋషి ఆశ్రమ శాంతి అతని మనస్సుకు ధర్మబలం ఇచ్చింది.
భరద్వాజుడు వారితో ధర్మసంబంధమైన మాటలు మాట్లాడి ఉండవచ్చు. వనవాసంలో ఎలా ఉండాలి, ఋషుల ఆశ్రమాలను ఎలా గౌరవించాలి, అరణ్యజీవులతో ఎలా ప్రవర్తించాలి, తపస్సు స్థలాలను ఎలా రక్షించాలి అనే విషయాలు సూచించి ఉండవచ్చు. రాముడు ఇవన్నీ వినయంతో విన్నాడు. అతనికి రాజధర్మం తెలుసు, క్షత్రియధర్మం తెలుసు, కానీ అరణ్యధర్మం ఇప్పుడు జీవనంలో అనుభవించాలి. ఆశ్రమ జీవితం నియమం, మితాహారం, సత్యం, అహింస, అవసరమైనప్పుడు రక్షణ, ఋషుల పట్ల గౌరవం, ప్రకృతిపట్ల సంయమనం — ఇవన్నీ కలిగినది. రాముడు ఈ ధర్మాన్ని సులభంగా స్వీకరించగలడు. ఎందుకంటే అతని అంతరంగం ఇప్పటికే అనాసక్తితో నిండి ఉంది.
మరుసటి ఉదయం వారు చిత్రకూటం వైపు బయలుదేరేందుకు సిద్ధమయ్యారు. భరద్వాజ మహర్షి వారికి మార్గం వివరించాడు. నదిని ఎలా దాటాలి, ఏ దారిలో వెళ్లాలి, ఎక్కడ జాగ్రత్తగా ఉండాలి, ఎక్కడ నీరు దొరుకుతుంది, ఎక్కడ ఫలమూలాలు ఉంటాయి, ఎక్కడ పర్వతశ్రేణి కనిపిస్తుంది — ఇవన్నీ చెప్పాడు. రాముడు మహర్షికి నమస్కరించి ఆశీర్వాదం తీసుకున్నాడు. సీత కూడా నమస్కరించింది. లక్ష్మణుడు కూడా భక్తితో తలవంచాడు. మహర్షి వారిని ఆశీర్వదించాడు: “ధర్మం మీతో ఉండుగాక. అరణ్యజీవితం మీకు శుభం కలిగించుగాక. మీరు సురక్షితంగా వనవాసం పూర్తి చేసి తిరిగి రావాలి” అనే భావంతో మంగళం పలికాడు. ఈ ఆశీర్వాదం వారికి ముందున్న కష్టాల్లో బలంగా నిలుస్తుంది.
భరద్వాజ ఆశ్రమం నుండి బయలుదేరినప్పుడు రామసీతలక్ష్మణుల మనస్సులో ఒక కొత్త శాంతి ఏర్పడింది. గంగదాటిన వెంటనే వచ్చిన ఒంటరితనం ఇప్పుడు మహర్షి మార్గదర్శనంతో కొంత సర్దుకుంది. ఇప్పుడు వారికి లక్ష్యం ఉంది — చిత్రకూటం. వనవాసం అర్థరహితమైన సంచారం కాదు; ధర్మంగా గడపాల్సిన నియమబద్ధ జీవితం. ఆ జీవనానికి మొదటి స్థిరమైన స్థలం చిత్రకూటం కానుంది. లక్ష్మణుడు అక్కడ పర్ణశాల నిర్మించాలి. సీత ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని చూసి హృదయశాంతి పొందాలి. రాముడు అక్కడ తండ్రి మాటపాలనలో స్థిరంగా, ధర్మంలో నిలబడి, సాదాసీదా జీవితం ప్రారంభించాలి.
చిత్రకూటానికి దారిలో వారు యమునానది వైపు సాగారు. యమునా కూడా పవిత్రమైన నది. దానిని దాటడానికి ఏర్పాట్లు చేయాలి. కొన్ని వర్ణనల్లో లక్ష్మణుడు దుంగలతో లేదా కొయ్యలతో తాత్కాలిక పడవవంటి ఏర్పాట్లు చేశాడని భావం వస్తుంది. సీతను సురక్షితంగా దాటించడం రామలక్ష్మణుల బాధ్యత. రాముడు ప్రతి అడుగులో సీతకు జాగ్రత్త చెప్పాడు. లక్ష్మణుడు ముందుకు వెళ్లి మార్గం పరిశీలించాడు. అరణ్యంలో ప్రతి చిన్న పని రాజభవనంలో ఉన్న సౌకర్యాల కంటే కష్టమైనది. నీరు దాటడం, మార్గం కనుగొనడం, విశ్రాంతి స్థలం చూసుకోవడం, ఆహారం సేకరించడం — ఇవన్నీ ఇప్పుడు వారి రోజువారీ జీవన భాగాలు. వనవాసం ఇలా బాహ్యంగా కష్టం, అంతరంగంగా సాధన.
సీత యమునానదిని గౌరవంతో చూశింది. గంగను ప్రార్థించినట్లే, యమునకు కూడా మంగళభావంతో నమస్కరించి ఉండవచ్చు. నదులు రామాయణంలో సాక్షుల్లా కనిపిస్తాయి. రాజ్యాన్ని విడిచిన బాధను అవి చూస్తాయి. వనవాసంలో ప్రవేశించిన ధర్మాన్ని అవి సాక్ష్యం చేస్తాయి. గంగ దాటడం అయోధ్య సంబంధాల నుండి దూరం. యమున దాటడం చిత్రకూట స్థిరవాసానికి దారి. ప్రతి నది జీవనదశ మార్పును సూచిస్తుంది. రాముడు ఈ ప్రకృతిసాక్షులను గౌరవించాడు. అతనికి ప్రకృతి కూడా ధర్మభాగమే.
మార్గమధ్యంలో వారు చెట్లు, పూలు, పక్షులు, జంతువులు చూస్తూ ముందుకు సాగారు. రాముడు సీతకు కొన్ని చెట్ల పేర్లు, పక్షుల స్వరాలు, పర్వతాల శోభ చూపిస్తూ ఉండవచ్చు. అరణ్యకష్టాన్ని మాత్రమే కాక, అరణ్యసౌందర్యాన్ని కూడా ఆమెకు అనుభవింపజేయాలని అతనికి ఉండాలి. సీత ప్రకృతిని ప్రేమగా స్వీకరించింది. ఆమెకు రాజభవన సౌకర్యం దూరమైంది, కానీ ప్రకృతి తన మృదుత్వంతో ఆమెను ఆహ్వానించింది. లక్ష్మణుడు మాత్రం అందాల మధ్య కూడా అప్రమత్తత విడిచిపెట్టలేదు. అతను ముందుగా నడుస్తూ మార్గం శుభ్రం చేశాడు. ఎక్కడ ముల్లు ఉంటే తొలగించాడు. ఎక్కడ నీరు అవసరమైతే తెచ్చాడు. రామసీతలకు సౌకర్యం కలిగించడం అతని ఆనందం.
చివరికి చిత్రకూట పర్వతశ్రేణులు కనిపించాయి. ఆ పర్వతం సుందరమైనది. పచ్చని చెట్లు, పుష్పాలు, జలధారలు, పక్షుల గానం, జింకల సంచారం, నదీతీర సౌందర్యం — ఇవన్నీ చిత్రకూటాన్ని ఒక దివ్యస్థలంలా చేశాయి. “చిత్రకూటం” అనే పేరే దాని రంగుల, ఆకృతుల, ప్రకృతి సౌందర్యపు వైవిధ్యాన్ని సూచించినట్టుంది. రాముడు ఆ పర్వతాన్ని చూసి ఆనందించాడు. సీతకు కూడా ఆ ప్రదేశం కొంత శాంతినిచ్చింది. అయోధ్య దుఃఖం ఇంకా హృదయంలో ఉన్నా, ప్రకృతి మౌనం దాన్ని మృదువుగా తాకింది. ఇక్కడ వారు పర్ణశాల నిర్మించి వనవాస జీవితం ప్రారంభించవచ్చు అని రాముడు భావించాడు.
లక్ష్మణుడు వెంటనే పనిలోకి దిగాడు. పర్ణశాల నిర్మించడానికి సరైన స్థలం చూడాలి. దగ్గరలో నీరు ఉండాలి. సీతకు భద్రమైన ప్రదేశం కావాలి. రాత్రివేళ జంతువుల ప్రమాదం తక్కువగా ఉండాలి. ఋషుల మార్గాలకు పూర్తిగా దూరంగా కాక, కానీ జనసంచారానికి కూడా దగ్గరగా కాక ఉండాలి. చెట్ల నీడ ఉండాలి. పూజ, హోమం, విశ్రాంతి, వంట, ధనుస్సులు ఉంచడం — ఇవన్నీ ఆలోచించి స్థలం ఎంపిక చేయాలి. లక్ష్మణుడు తన చేతులతో కొమ్మలు, ఆకులు, దుంగలు సేకరించి పర్ణశాల నిర్మించబోతున్నాడు. రాజకుమారుడైన అతనికి ఇలాంటి పని కొత్తగా ఉండవచ్చు, కానీ సేవాభావం చేతిలో నైపుణ్యాన్ని తెస్తుంది. అతని హృదయంలో ఒకే భావం — రామసీతలు ఇక్కడ సౌకర్యంగా ఉండాలి.
రాముడు చిత్రకూటాన్ని చూసి సీతతో మృదువుగా అన్నాడు: “సీతా, చూడు, ఈ పర్వతం ఎంత అందంగా ఉంది. నదులు, పుష్పాలు, జింకలు, పక్షులు ఈ ప్రాంతాన్ని సుందరంగా చేశాయి. ఇక్కడ కొంతకాలం మనం శాంతిగా ఉండగలం.” సీత ఆ మాటలు విని ధైర్యం పొందింది. ఆమెకు రాముడు ఉన్న చోటే స్వగృహం. కానీ ఇప్పుడు ఆ గృహానికి ప్రకృతి అందం కూడా తోడైంది. రాజమందిరపు గోడలు లేవు, కానీ పర్వతాలు ఉన్నాయి. దీపాల శోభ లేదు, కానీ సూర్యకాంతి ఉంది. మృదువైన మంచం లేదు, కానీ భర్తసమీపం ఉంది. ఆమె వనవాసాన్ని ధర్మంగా స్వీకరించినందున, చిత్రకూటం ఆమెకు భయం కాదు; పవిత్రమైన కొత్త జీవనస్థలం.
ఈ భాగంలో రామాయణం మనకు మార్గదర్శకత్వం విలువను నేర్పుతుంది. వనవాసం అంటే అడవిలోకి వెళ్లడం మాత్రమే కాదు. సరైన స్థలం, సరైన విధానం, ఋషుల ఆశీర్వాదం అవసరం. భరద్వాజ మహర్షి సూచన లేకుండా రాముడు కూడా మరోచోట ఉండవచ్చు. కానీ మహర్షి చిత్రకూటాన్ని సూచించడం వల్ల వారి వనవాస ప్రారంభం శాంతితో నిలిచింది. మన జీవితంలో కష్టం వచ్చినప్పుడు జ్ఞానుల సలహా ఎంత విలువైనదో ఇది చూపిస్తుంది. దుఃఖంలో మనం ఎక్కడ నిలవాలి, ఎలా జీవించాలి, ఎవరిని ఆశ్రయించాలి అన్నది మంచి గురువు చెప్పగలడు. భరద్వాజుడు ఆ పాత్రను పోషించాడు.
ఇలా గంగ దాటి రామసీతలక్ష్మణులు భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు. మహర్షి వారిని ప్రేమతో ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు, ధైర్యం ఇచ్చాడు, చిత్రకూటం అనే పవిత్రమైన ప్రశాంతస్థలాన్ని సూచించాడు. రాత్రి ఆశ్రమంలో విశ్రాంతి తీసుకుని, మరుసటి రోజు ఆయన ఆశీర్వాదంతో చిత్రకూటం వైపు బయలుదేరారు. మార్గంలో నదులు, అరణ్యాలు దాటి, ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని దర్శిస్తూ, చివరకు చిత్రకూట పర్వతం సమీపానికి చేరుకున్నారు. ఇప్పుడు లక్ష్మణుడు పర్ణశాల నిర్మించి, రామసీతలు అరణ్యజీవితానికి మొదటి స్థిరమైన ఆశ్రయం పొందబోతున్నారు. తదుపరి భాగంలో చిత్రకూటంలో పర్ణశాల నిర్మాణం, రామసీతలక్ష్మణుల మొదటి వనవాస జీవనం, ప్రకృతి మధ్య ధర్మశాంతి, అయోధ్యలో ఇదే సమయంలో పెరుగుతున్న దశరథుని దుఃఖం గురించి తెలుసుకుందాం.
