భార్గవ పురాణం ఉపపురాణాల సంప్రదాయంలో అరుదుగా వినిపించే కానీ ముఖ్యమైన గ్రంథనామం. “భార్గవ” అనే పదం భృగు మహర్షి వంశానికి సంబంధించినది. భృగువు వేదపురాణసంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రాచీన ఋషులలో ఒకరు. ఆయన నుంచి వచ్చిన వంశాన్ని భృగువంశం లేదా భార్గవ వంశం అని పిలుస్తారు. ఈ వంశంలో చ్యవన మహర్షి, ఔర్వుడు, జమదగ్ని, పరశురాముడు, శుక్రాచార్యుడు వంటి మహత్తర వ్యక్తులు కనిపిస్తారు. అందువల్ల భార్గవ పురాణం అనే పేరు వినగానే మనం కేవలం ఒక పురాణకథను మాత్రమే కాదు, తపస్సు, అగ్నితేజస్సు, బ్రహ్మజ్ఞానం, క్షమ, కోపనిగ్రహం, విష్ణుభక్తి, పరశురామ ధర్మసంకటాలు, శుక్రాచార్యుని నీతి, ఋషిజీవనగౌరవం వంటి విస్తృతమైన భావాలను గుర్తించాలి.
భార్గవ పురాణం అష్టాదశ ఉపపురాణాలలో ఒకటిగా చెప్పబడుతుంది. కొన్ని ఆధునిక సూచనల ప్రకారం ఇది 114 అధ్యాయాలు కలిగిన ఉపపురాణంగా, విష్ణుభక్తుల పన్నెండు కథలు లేదా వైష్ణవభక్తి సంబంధమైన విషయాలను చెప్పే గ్రంథంగా పేర్కొనబడింది. అలాగే దీనికి సంస్కృత ముద్రణలు, తెలుగు అనువాద సంప్రదాయాలున్నట్లు గ్రంథసూచనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే పెద్ద మహాపురాణాల మాదిరిగా ఇది సాధారణ పాఠకులకు విస్తృతంగా అందుబాటులో లేని గ్రంథం. అందువల్ల ఈ వ్యాసంలో భార్గవ పురాణాన్ని భృగువంశ పురాణసంప్రదాయం, వైష్ణవభక్తి, పరశురామకథ, శుక్రాచార్యుని నీతి, జమదగ్ని-రేణుకా గృహస్థధర్మం, కర్మఫలదృష్టి వంటి ప్రధానభావాల ఆధారంగా సులభంగా వివరిస్తున్నాను.
భృగు మహర్షి పాత్ర భారతీయ పురాణాల్లో చాలా గంభీరమైనది. ఆయనను బ్రహ్మమానసపుత్రులలో ఒకరిగా, సప్తర్షులలో ఒకరిగా, వేదజ్ఞానానికి ప్రతినిధిగా వివిధ సంప్రదాయాలు వర్ణిస్తాయి. భృగువు అగ్నితత్త్వంతో కూడా సంబంధం కలిగినవాడిగా భావించబడతాడు. అగ్ని బాహ్యంగా దహించేది, అంతరంగంగా శుద్ధి చేసేది. బంగారాన్ని అగ్నిలో పెట్టినప్పుడు మలినం తొలగి శుద్ధి పెరుగుతుంది. అలాగే ఋషుల తపస్సు మనిషి అంతరంగమలినాలను దహించి జ్ఞానాన్ని వెలిగిస్తుంది. భార్గవ సంప్రదాయం ఈ అగ్నిశుద్ధి భావంతో లోతుగా అనుసంధానమై ఉంటుంది. కోపం కూడా అగ్నిలాంటిదే; అది నియంత్రణలో ఉంటే ధర్మరక్షణకు ఉపయోగపడుతుంది, నియంత్రణ లేకపోతే అన్నిటినీ కాల్చేస్తుంది. భృగువంశ కథలు ఈ అగ్నిని ఎలా జ్ఞానంగా మార్చుకోవాలో బోధిస్తాయి.
భృగు మహర్షితో సంబంధం ఉన్న ప్రసిద్ధ పురాణకథల్లో ఒకటి త్రిమూర్తుల పరీక్ష. ఒకసారి ఋషులు బ్రహ్మ, విష్ణు, శివులలో ఎవరు అత్యంత సహనశీలి, ఎవరు పరమపూజ్యుడు అనే విషయం తెలుసుకోవాలనుకున్నారు. భృగువు పరీక్షకు బయలుదేరాడని కథ చెబుతుంది. బ్రహ్మను చూసినప్పుడు తగిన గౌరవం ఇవ్వకపోవడం, శివుని వద్ద కూడా అహంకారపూరితంగా ప్రవర్తించడం, చివరకు విష్ణుమూర్తి వద్దకు వెళ్లి ఆయన వక్షస్థలాన్ని కాలితో తన్నడం — ఇవన్నీ కథలో కనిపిస్తాయి. విష్ణువు కోపపడకుండా, “మీ పాదానికి ఏమైనా నొప్పి కలిగిందా?” అని వినయంతో అడిగాడని చెప్పబడుతుంది. ఈ కథ విష్ణువు క్షమాశీలతను, భృగువు పరీక్షపాత్రను, అహంకారాన్ని కరిగించే దైవవినయాన్ని చూపిస్తుంది. భార్గవ పురాణపు వైష్ణవభక్తి భావానికి ఇది ఒక మూలపాఠంగా చూడవచ్చు.
ఈ కథను అక్షరార్థంలో మాత్రమే చూడకూడదు. ఋషి దేవుని తన్నాడని చూసి అయోమయం చెందకుండా, దాని అంతరార్థం గ్రహించాలి. భృగువు ఇక్కడ మనిషి అహంకారానికి ప్రతీకగా కూడా కనిపిస్తాడు. మనం దేవుని సన్నిధిలోనూ మన అహంకారాన్ని తీసుకువెళ్తాం. పూజ చేస్తూ కూడా మనకు గర్వం ఉంటుంది. “నేను భక్తుడిని”, “నేను జ్ఞాని”, “నేను దాత” అనే భావాలు సూక్ష్మమైన అహంకారాలు. విష్ణువు చూపిన క్షమ మనకు చెబుతుంది: నిజమైన దైవత్వం ప్రతీకారం తీసుకోదు; అది అహంకారాన్ని ప్రేమతో కరిగిస్తుంది. భక్తుడు కూడా ఈ పాఠం నేర్చుకోవాలి. ఎవరో మనపై కఠినంగా ప్రవర్తించినప్పుడు వెంటనే కోపపడకుండా, ఒక క్షణం వినయంతో స్పందించగలిగితే, విష్ణుక్షమ మనలో కొంత వెలిగినట్టే.
భార్గవ వంశంలో చ్యవన మహర్షి కూడా ముఖ్యమైన వ్యక్తి. చ్యవనుడు వృద్ధుడైన ఋషిగా, సుకన్యాదేవితో సంబంధం ఉన్న కథలో ప్రసిద్ధి. రాజకుమార్తె సుకన్యా తెలియక చ్యవనుని తపస్సుకు భంగం కలిగించడం, తరువాత ఆయనను సేవించడం, అశ్వినీ దేవతల కృపతో చ్యవనుడు యౌవనం పొందడం వంటి కథలు పురాణాల్లో కనిపిస్తాయి. ఈ కథ మనకు సేవ, పశ్చాత్తాపం, దాంపత్యనిబద్ధత, తపస్సు, వైద్యశక్తి అనే అంశాలను నేర్పుతుంది. తప్పు తెలియక జరిగితే దాన్ని దాచకూడదు; ఒప్పుకొని సేవతో, నిజాయితీతో సరిదిద్దాలి. సుకన్యా కథలో ఒక స్త్రీ యొక్క ధర్మనిబద్ధత మాత్రమే కాదు, ఋషిపట్ల గౌరవం, వాగ్దానపాలన, కష్టంలో నిలబడే శక్తి కనిపిస్తుంది. భార్గవ సంప్రదాయంలో గృహస్థధర్మం కూడా తపస్సుగా మారగలదని ఇది చూపిస్తుంది.
భార్గవ వంశంలో జమదగ్ని మహర్షి మరియు రేణుకాదేవి కథ మరింత గంభీరమైనది. జమదగ్ని తపస్వి, ఋషి, బ్రహ్మజ్ఞాని. రేణుకా పవిత్రత, సేవ, గృహస్థధర్మానికి ప్రతీక. వారి కుమారుడు పరశురాముడు విష్ణువు అవతారంగా ప్రసిద్ధుడు. ఈ కుటుంబం మనకు ఒక విరుద్ధమయిన కానీ లోతైన సత్యాన్ని చూపిస్తుంది. ఒకవైపు ఋషిజీవితం, తపస్సు, ధర్మం; మరోవైపు రాజ్యాధికారపు దుర్వినియోగంతో వచ్చిన హింస, ప్రతీకారం, ధర్మయుద్ధం. జమదగ్ని ఆశ్రమంలోని కామధేనువు కథలో రాజబలం మరియు ఋషిబలం మధ్య ఘర్షణ కనిపిస్తుంది. కార్తవీర్యార్జునుడు లేదా అతని అనుచరులు ఋషి ఆశ్రమసంపదను బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకోవడం, ఆ తర్వాత జరిగిన సంఘటనలు పరశురాముని కోపానికి కారణమవుతాయి. ఇక్కడ పురాణం చెబుతుంది: రాజశక్తి ధర్మానికి లోబడాలి; లేకపోతే తపస్సు అగ్ని దానికి ప్రతిస్పందిస్తుంది.
పరశురాముడు భార్గవ సంప్రదాయంలో అత్యంత ప్రసిద్ధుడు. ఆయన విష్ణువు ఆరవ అవతారంగా పరిగణించబడతాడు. కానీ ఆయన అవతారం రాముడు, కృష్ణుడు లాంటి సౌమ్యరూపం కాదు; ఉగ్రధర్మరక్షణరూపం. చేతిలో పరశువు, హృదయంలో గురుభక్తి, తండ్రిపట్ల అనురక్తి, అన్యాయానికి ఎదురు నిలిచే కఠినశక్తి — ఇవన్నీ ఆయనలో కనిపిస్తాయి. పరశురాముడు క్షత్రియాధర్మాన్ని దండించినవాడిగా పురాణాల్లో వర్ణించబడతాడు. దీన్ని జాతివిరోధంగా లేదా సాధారణ హింసగా అర్థం చేసుకోవడం తప్పు. అంతరార్థం ఏమిటంటే, పాలకశక్తి తన ధర్మాన్ని విడిచి దౌర్జన్యానికి మారితే, దాన్ని సరిచేయడానికి దైవశక్తి ఉగ్రరూపం దాల్చుతుంది. శక్తి బాధ్యత లేకుండా ఉంటే అది అధర్మం; ధర్మం శక్తి లేకుండా ఉంటే అది బలహీనంగా మారుతుంది. పరశురాముడు ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న కఠినమైన సమతుల్యతకు ప్రతీక.
పరశురామకథ మనకు కోపం గురించి గొప్ప పాఠం ఇస్తుంది. ఆయన కోపం వ్యక్తిగత అసహనం మాత్రమే కాదు; ధర్మరక్షణకు పుట్టిన ఉగ్రత్వం. అయినప్పటికీ పరశురాముని కథలు మనకు హెచ్చరిక కూడా ఇస్తాయి. ధర్మకోపం మరియు అహంకారకోపం మధ్య తేడా తెలుసుకోవాలి. మనం సాధారణ జీవితంలో కోపపడినప్పుడు అది చాలాసార్లు గాయపడిన అహంకారం నుంచి పుడుతుంది. “నన్ను గౌరవించలేదు”, “నా మాట వినలేదు”, “నా కోరిక నెరవేరలేదు” అనే భావాల నుంచి వచ్చే కోపాన్ని ధర్మకోపం అని చెప్పుకోకూడదు. పరశురాముడి ఉగ్రత్వం పురాణస్థాయిలో ధర్మరక్షణకు సంబంధించినది; కానీ మనకు ఆయన ఇచ్చే పాఠం స్వీయనిగ్రహం. ధర్మం కోసం నిలబడాలి, కానీ కోపానికి బానిస కాకూడదు.
భార్గవ పురాణపు వైష్ణవభక్తి దృష్టిలో పరశురాముడు విష్ణు అవతారమైనందున, ఉగ్రరూపంలో కూడా విష్ణుకరుణ ఉందని చూడాలి. విష్ణువు లోకాన్ని పోషించే దేవుడు. కానీ పోషణ అంటే దుష్టత్వాన్ని ఎప్పటికీ సహించడం కాదు. కొన్నిసార్లు క్షమ అవసరం, మరికొన్నిసార్లు దండన అవసరం. వైద్యుడు రోగిని ప్రేమిస్తాడు; కానీ పుండును కోయాల్సివస్తే కోస్తాడు. అదే కరుణ యొక్క కఠినరూపం. పరశురామ అవతారం ఈ కఠినకరుణకు ఉదాహరణ. సమాజంలో అన్యాయం, దోపిడీ, దౌర్జన్యం పెరిగితే, ధర్మం కేవలం మృదువైన ఉపదేశంగా ఉండలేడు; అది చర్యగా మారాలి. అయితే ఆ చర్య స్వార్థం లేకుండా, నియమంతో, ధర్మవివేకంతో ఉండాలి.
భార్గవ వంశంలో శుక్రాచార్యుడు లేదా ఉశనస్ కూడా ప్రధానమైన పాత్ర. ఆయన అసురుల గురువు. భృగువంశీయుడైన శుక్రుడు మహాతపస్వి, మహానీతిజ్ఞుడు, సంజీవనీ విద్య తెలిసిన ఋషి. ఆయన పాత్ర మనకు ఒక గొప్ప విషయం నేర్పుతుంది: జ్ఞానం ఎప్పుడూ మనకు ఇష్టమైన పక్షంలోనే ఉండదు. అసురుల గురువైన శుక్రుడు కూడా తపస్సులో, విద్యలో, రాజకీయవివేకంలో గొప్పవాడు. ఇది పురాణాల విస్తృతదృష్టి. దేవతలలోనూ తప్పులు ఉండవచ్చు; అసురులలోనూ గుణాలు ఉండవచ్చు. గురువు పక్షం కన్నా జ్ఞానం ముఖ్యం. శుక్రాచార్యుని కథలు మనకు నీతి, దండనీతి, శక్తివినియోగం, భోగానికి మితి, గురుశిష్య సంబంధం వంటి అనేక విషయాలను బోధిస్తాయి.
శుక్రాచార్యుని సంజీవనీ విద్య భార్గవ సంప్రదాయంలో అగాధమైన ప్రతీక. సంజీవనీ అంటే చనిపోయినవారిని కూడా తిరిగి బ్రతికించే విద్య అని పురాణం చెబుతుంది. అంతరార్థంగా చూస్తే, ఇది నశించిన ఆశను తిరిగి నిలబెట్టే జ్ఞానం. ఒక మనిషి పాపంలో పడిపోయినా పశ్చాత్తాపంతో లేచి నిలబడవచ్చు. ఒక కుటుంబం కలహంతో విరిగిపోయినా క్షమ, ప్రేమతో పునరుద్ధరించవచ్చు. ఒక సమాజం అధర్మంతో దిగజారినా ధర్మనాయకత్వంతో తిరిగి ఎదగవచ్చు. జ్ఞానం జీవాన్ని నింపాలి; నాశనం చేయడానికి కాదు. భార్గవ పురాణపు బోధలో ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. విద్య ఉన్నవాడు దాన్ని స్వార్థానికి కాకుండా పునరుజ్జీవనానికి ఉపయోగించాలి.
భార్గవ పురాణం విష్ణుభక్తుల కథలను చెప్పే గ్రంథంగా సూచించబడినందున, భక్తి ఇక్కడ కేంద్రబిందువు. భక్తి అంటే కేవలం ప్రార్థన కాదు; జీవితం దైవానుసంధానంతో నడవడం. విష్ణువు సమస్తజీవులను పోషించే శక్తి. ఆయన భక్తుడు కూడా ఇతరుల పట్ల పోషణభావం కలిగి ఉండాలి. ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, పేదలకు సహాయం, విద్యాదానం, జీవకరుణ, క్షమ, సత్యం, శాంతి — ఇవన్నీ విష్ణుభక్తి రూపాలు. భక్తి ఎంత నిజమైతే, మన నడవడి అంత మృదువవుతుంది. విష్ణువును పూజించి మనుషులను బాధపెట్టడం విరుద్ధం. భగవంతుని నామం పలుకుతూ అబద్ధం చెప్పడం అసంపూర్ణం. భక్తి జీవనంలో సద్గుణంగా కనిపించాలి.
భార్గవ సంప్రదాయంలో అగ్నికి ఉన్న ప్రాధాన్యం వల్ల యజ్ఞతత్త్వాన్ని కూడా చూడాలి. యజ్ఞం అంటే కేవలం అగ్నిలో ఆహుతులు వేయడం కాదు. యజ్ఞం అంటే సమర్పణ. తల్లిదండ్రులు పిల్లల కోసం చేసే త్యాగం ఒక యజ్ఞం. గురువు విద్యార్థులకు జ్ఞానం ఇవ్వడం యజ్ఞం. రైతు భూమికి శ్రమ సమర్పించడం యజ్ఞం. వైద్యుడు రోగిని కాపాడడం యజ్ఞం. భక్తుడు తన అహంకారాన్ని దేవుని ముందు ఉంచడం పరమయజ్ఞం. అగ్నిలో సమర్పించినది రూపం మారి పైకి ఎగిరినట్లు, మన సత్కర్మ కూడా కనిపించే ఫలానికి మించి అంతరంగాన్ని శుద్ధి చేస్తుంది. భార్గవ పురాణం మనకు చెబుతుంది: నీ జీవితం సమర్పణగా మారితే ప్రతి పని యజ్ఞం.
భార్గవ పురాణపు ధర్మబోధలో బ్రాహ్మణత్వం అనే భావాన్ని కూడా సరిగ్గా అర్థం చేసుకోవాలి. భృగువంశం బ్రాహ్మణ ఋషివంశంగా ప్రసిద్ధి. కానీ నిజమైన బ్రాహ్మణత్వం జన్మగర్వం కాదు; జ్ఞానం, తపస్సు, శౌచం, దయ, సత్యం, స్వాధ్యాయం, దానం, క్షమ, ఇంద్రియనిగ్రహం. జన్మతో వచ్చిన గౌరవం ఆచరణతో నిలబడాలి. జ్ఞానం ఉన్నవాడు అహంకారిగా మారితే అతని జ్ఞానం కలుషితం అవుతుంది. ఋషివంశంలో పుట్టినా ధర్మం లేకపోతే విలువ తగ్గుతుంది. సాధారణ కుటుంబంలో పుట్టినా సత్యం, భక్తి, దయ, తపస్సు ఉంటే అతడు ఋషిమార్గంలో ఉన్నవాడే. భార్గవ సంప్రదాయం ఈ అంతరంగధర్మాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
పరశురాముడు బ్రాహ్మణుడైనా ఆయుధం ధరించాడు. ఇది భారతీయ ధర్మంలోని మరో సంక్లిష్టమైన కానీ ముఖ్యమైన బోధ. స్వభావాలు, బాధ్యతలు, కాలసందర్భం కలిసి ధర్మాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. సాధారణంగా బ్రాహ్మణుని మార్గం జ్ఞానం, శాంతి, యజ్ఞం, ఉపదేశం. కానీ సమాజంలో దౌర్జన్యం పెరిగి, ధర్మరక్షణ అవసరమైనప్పుడు, అదే జ్ఞానం కఠినచర్యగా మారవచ్చు. అయితే ఇది స్వార్థహింసకు అనుమతి కాదు. పరశురామకథను అర్థం చేసుకునేటప్పుడు ఈ వివేకం అవసరం. మనం వ్యక్తిగత కోపాన్ని ధర్మయుద్ధం అని పిలవకూడదు. ధర్మరక్షణలో కూడా నియమం, గురుస్మరణ, దైవసంకల్పం, స్వార్థరాహిత్యం ఉండాలి.
భార్గవ పురాణం కుటుంబధర్మాన్ని కూడా బలంగా గుర్తుచేస్తుంది. జమదగ్ని, రేణుకా, పరశురాముల కథల్లో తల్లిదండ్రుల పట్ల భక్తి, గురుఆజ్ఞ, కుటుంబబాధ్యత, ధర్మసంకటాలు అన్నీ కనిపిస్తాయి. కొన్ని పురాణకథలు ఆధునిక పాఠకుడికి కఠినంగా అనిపించవచ్చు. వాటిని అక్షరార్థంగా అనుకరించాల్సిన నియమాలుగా కాకుండా, ధర్మసంకటాలపై ఆలోచింపజేసే ప్రతీకలుగా చూడాలి. కుటుంబంలో పెద్దల గౌరవం అవసరం, కానీ వివేకం కూడా అవసరం. తల్లిదండ్రుల సేవ ధర్మం, కానీ హింస కాదు. గురుభక్తి శ్రేష్ఠం, కానీ అంధత్వం కాదు. భార్గవ కథలు మనకు చెబుతున్నది: ధర్మం ఎన్నోసారి సులభం కాదు; దానిని జ్ఞానం, కరుణ, కాలసందర్భం, అంతరంగశుద్ధితో అర్థం చేసుకోవాలి.
భార్గవ పురాణపు దృష్టిలో కర్మఫలం అనివార్యం. భృగువు పరీక్ష, శుక్రాచార్యుని శాపాలు, పరశురాముని ప్రతిజ్ఞలు, కార్తవీర్యుని పతనం — ఇవన్నీ కర్మఫల దృష్టిని చూపిస్తాయి. అధికారం దుర్వినియోగం చేస్తే ఫలం ఉంటుంది. ఋషిని అవమానిస్తే ఫలం ఉంటుంది. అహంకారంతో ప్రవర్తిస్తే ఫలం ఉంటుంది. అలాగే భక్తి, దానం, తపస్సు, క్షమ, సేవ చేసినా ఫలం ఉంటుంది. కర్మఫలం వెంటనే కనిపించకపోవచ్చు. కానీ అది అంతరంగంలో ముద్ర వేస్తుంది. అబద్ధం ఒకసారి చెప్పినా మనసు కొంచెం బలహీనమవుతుంది. సత్యం నిలబెట్టినా మనసు కొంచెం బలపడుతుంది. ఈ సూక్ష్మమైన కర్మదృష్టి మనిషిని జాగ్రత్తగా జీవింపజేస్తుంది.
ఆధునిక జీవితంలో భార్గవ పురాణం చాలా అవసరమైన సందేశం ఇస్తుంది. మన కాలంలో జ్ఞానం ఉంది, కానీ వినయం తక్కువ. శక్తి ఉంది, కానీ నియమం తక్కువ. ధనం ఉంది, కానీ దానం తక్కువ. కోపం ఉంది, కానీ ధర్మవివేకం తక్కువ. సాంకేతికత ఉంది, కానీ అంతరంగశాంతి తక్కువ. భార్గవ సంప్రదాయం మనకు అగ్నిశుద్ధి నేర్పుతుంది. నీ కోపాన్ని తపస్సుగా మార్చు. నీ జ్ఞానాన్ని సేవగా మార్చు. నీ శక్తిని రక్షణగా మార్చు. నీ సంపదను దానంగా మార్చు. నీ బాధను ద్వేషంగా కాకుండా వివేకంగా మార్చు. నీ కుటుంబాన్ని కేవలం సంబంధాల సమూహంగా కాకుండా ధర్మసాధన స్థలంగా చూడు.
పరశురామతత్త్వం ఆధునిక మనిషికి మరో పాఠం ఇస్తుంది: అన్యాయాన్ని చూసి మౌనంగా ఉండకూడదు. కానీ అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలబడేటప్పుడు మన హృదయం ద్వేషంతో నిండకూడదు. న్యాయం కోరే పోరాటం ధర్మపోరాటం కావాలి, ప్రతీకారపోరాటం కాదు. సోషల్ మీడియాలో కోపంగా మాట్లాడటం సులభం. కుటుంబంలో కఠినమాటలు వేయడం సులభం. సమాజంలో ఇతరులను తప్పుపట్టడం సులభం. కానీ నిజంగా ధర్మం కోసం నిలబడటం అంటే ముందుగా తనలోని లోభం, గర్వం, ద్వేషం, అబద్ధాన్ని జయించడం. పరశురాముడు బయట అధర్మాన్ని దండించినట్లు కనిపిస్తాడు; మనం ముందుగా లోపల అధర్మాన్ని దండించాలి.
శుక్రాచార్యుని దృష్టి ఆధునిక నాయకత్వానికి కూడా ఉపయోగకరం. నాయకుడికి శక్తి వచ్చినప్పుడు అతనికి సత్యం చెప్పగల గురువు అవసరం. చుట్టూ పొగడ్తలు చెప్పేవారు ఉంటే నాయకుడు పతనమవుతాడు. గురువు కొన్నిసార్లు కఠినసత్యం చెబుతాడు. వినగలిగిన నాయకుడే నిలబడతాడు. కుటుంబంలోనూ ఇదే. ఒకరు తప్పు చేస్తే ప్రేమతో సరిచెప్పగలవారు కావాలి. వ్యాపారంలోనూ ఇదే. లాభం కోసం ధర్మాన్ని వదిలేస్తే చివరకు నష్టం. భార్గవ నీతి చెబుతుంది: నీకు సలహా చెప్పేవారు ధర్మనిష్ఠులా, లేక నీ గర్వాన్ని పోషించేవారా అని చూసుకో. మంచి సలహా కఠినంగా అనిపించినా అది రక్షిస్తుంది.
భార్గవ పురాణం స్త్రీపాత్రల ద్వారా కూడా గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. సుకన్యా, రేణుకా, దేవయాని వంటి పాత్రలు భార్గవ సంప్రదాయంలో కనిపిస్తాయి. వీరి కథల్లో నిబద్ధత, సేవ, భావోద్వేగం, ధర్మసంకటం, స్వాభిమానము, బాధ, పరివర్తన అన్నీ ఉన్నాయి. పురాణపాత్రలను ఒకే కోణంలో చూడకూడదు. స్త్రీలను కేవలం సహనానికి ప్రతీకగా మాత్రమే కాకుండా, ధర్మాన్ని నిలబెట్టే శక్తిగా, కుటుంబాన్ని మలిచే కేంద్రంగా, నిర్ణయాల ప్రభావాన్ని మోయాల్సిన జీవశక్తిగా చూడాలి. భార్గవ పురాణం మనకు చెప్పే ఆధునిక పాఠం: స్త్రీగౌరవం లేకుండా ఏ ఋషివంశధర్మమూ పూర్తి కాదు. తల్లి, భార్య, కుమార్తె, శిష్యురాలు, భక్తురాలు — ప్రతి రూపంలో స్త్రీ దైవసృష్టికి ప్రతినిధి.
చివరగా, భార్గవ పురాణం ఇచ్చే ప్రధాన సందేశం ఇలా చెప్పవచ్చు: తపస్సు అగ్నిలాంటిది; అది శుద్ధి చేయాలి, దహించకూడదు. జ్ఞానం ఆయుధంలాంటిది; అది రక్షించాలి, గాయపరచకూడదు. కోపం శక్తిలాంటిది; అది ధర్మానికి సేవ చేయాలి, అహంకారానికి కాదు. భక్తి మృదువైనది; కానీ అవసరమైనప్పుడు ధర్మరక్షణగా కఠినమవుతుంది. విష్ణువు క్షమను నేర్పుతాడు, పరశురాముడు ధర్మకఠినతను నేర్పుతాడు, భృగువు పరీక్ష ద్వారా వినయాన్ని నేర్పుతాడు, శుక్రాచార్యుడు నీతివివేకాన్ని నేర్పుతాడు, చ్యవనుడు సేవా-పునరుజ్జీవనాన్ని నేర్పుతాడు, జమదగ్ని ఋషిధర్మాన్ని గుర్తుచేస్తాడు.
భార్గవ పురాణం కాబట్టి అరుదైన ఉపపురాణనామం మాత్రమే కాదు; అది మన జీవితంలో అగ్ని మరియు కరుణ, జ్ఞానం మరియు వినయం, భక్తి మరియు ధర్మచర్య, శక్తి మరియు బాధ్యతల మధ్య సమతుల్యత నేర్పే జీవనబోధ. మనలో కోపం వస్తే దాన్ని ధర్మవివేకంతో చూడాలి. మనకు జ్ఞానం వస్తే దాన్ని సేవలో పెట్టాలి. మనకు శక్తి వస్తే దాన్ని రక్షణకు ఉపయోగించాలి. మనకు బాధ వస్తే దాన్ని పశ్చాత్తాపం లేదా జ్ఞానంగా మార్చాలి. మనం దేవుని పూజిస్తే, మన నడవడిలో క్షమ, సత్యం, దానం, కరుణ కనిపించాలి. ఈ విధంగా జీవించినప్పుడు భార్గవ వంశపు అగ్నితేజస్సు మన హృదయంలో జ్ఞానవెలుగుగా మారుతుంది. అదే భార్గవ పురాణం మనకు అందించే శాశ్వతమైన, లోతైన, అందరికీ అవసరమైన సందేశం.
