లింగ పురాణం అష్టాదశ మహాపురాణాలలో ఒక పవిత్రమైన శైవ పురాణం. ఈ పురాణం ప్రధానంగా శివలింగ తత్త్వం, పరమశివుని మహిమ, సృష్టి-స్థితి-లయ రహస్యం, లింగారాధన విధానం, శివభక్తి, యోగం, వ్రతాలు, తీర్థాలు, ధర్మాచరణ, రాజధర్మం, దానం, పాపపుణ్య ఫలాలు, మోక్షసాధన వంటి అనేక విషయాలను వివరిస్తుంది. “లింగం” అనే పదం సాధారణంగా శివలింగాన్ని సూచిస్తుంది. కానీ తత్త్వపరంగా “లింగం” అంటే గుర్తు, సూచకం, పరమసత్యాన్ని సూచించే చిహ్నం. కనిపించని, అర్థానికి అతీతమైన, ఆద్యంతరహితమైన పరమశివ తత్త్వాన్ని మనిషి ధ్యానించడానికి శివలింగం ఒక పవిత్రమైన ఆధారం. అందుకే లింగ పురాణం శివలింగాన్ని కేవలం పూజారూపంగా కాక, సమస్త సృష్టికి మూలమైన పరబ్రహ్మ తత్త్వ సూచకంగా చూపిస్తుంది.
లింగ పురాణం ప్రకారం సృష్టికి ముందు స్పష్టమైన పేర్లు, రూపాలు, లోకాలు, జీవులు ఏవీ లేవు. పరమ తత్త్వం మాత్రమే ఉంది. ఆ పరమ తత్త్వమే శివస్వరూపం. అది రూపరహితం, గుణాతీతం, కాలానికి అతీతం, కానీ భక్తుల కోసం రూపాన్ని స్వీకరించగలదు. అదే పరమశివుడు. ఆయన నుంచే శక్తి వ్యక్తమవుతుంది. శివుడు చైతన్యం అయితే శక్తి ఆ చైతన్యపు క్రియ. శివశక్తుల సమన్వయం వల్లే సృష్టి ప్రారంభమవుతుంది. ఈ భావం మనకు గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. ప్రపంచం కేవలం పదార్థాల సమాహారం కాదు. దాని వెనుక చైతన్యం ఉంది, నియమం ఉంది, దైవశక్తి ఉంది. మనిషి ఈ జగత్తును వినయంతో చూడాలి. తాను సృష్టికి యజమాని కాదు; దైవసంకల్పంలో భాగం మాత్రమే అని గుర్తించాలి.
లింగ పురాణంలో ప్రసిద్ధమైన లింగోద్భవ కథ అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఒకసారి బ్రహ్ముడు మరియు విష్ణువు ఎవరు గొప్పవారు అన్న విషయంపై వాదించుకున్నారు. అప్పుడు వారి ముందు ఆది అంతాలు కనిపించని అగ్నిస్తంభం ప్రత్యక్షమైంది. విష్ణువు దాని అడుగును తెలుసుకోవడానికి వరాహరూపంలో క్రిందికి వెళ్లాడు. బ్రహ్ముడు దాని శిఖరాన్ని తెలుసుకోవడానికి హంసరూపంలో పైకి వెళ్లాడు. ఎంత వెతికినా ఆ జ్యోతిర్లింగానికి మొదలు, ముగింపు కనిపించలేదు. చివరికి ఆ అనంత జ్యోతి నుంచి పరమశివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఈ కథలోని తత్త్వం చాలా లోతైనది. బ్రహ్ముడు సృష్టికర్త, విష్ణువు స్థితికర్త అయినా, పరమసత్యానికి ఆది అంతాలు వారి బుద్ధికీ అందవు. ఎవరు ఎంత గొప్పవారైనా పరమాత్మ ముందు వినయంగా ఉండాలి. అహంకారంతో సత్యాన్ని తెలుసుకోలేం. వినయం, భక్తి, జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే దైవతత్త్వానికి దగ్గరవచ్చు.
శివలింగం యొక్క అర్థాన్ని లింగ పురాణం లోతుగా చూపిస్తుంది. లింగానికి స్పష్టమైన మానవ ఆకారం లేదు. అందుకే అది పరమాత్మ రూపరహితత్వాన్ని సూచిస్తుంది. అదే సమయంలో అది పూజకు అనుకూలమైన రూపంగా నిలుస్తుంది. అంటే శివుడు రూపమున్నవాడూ, రూపరహితుడూ. భక్తుడు మూర్తిరూపం ద్వారా ఆయనను ఆరాధించవచ్చు; జ్ఞాని ఆయనను నిరాకార పరబ్రహ్మంగా ధ్యానించవచ్చు. లింగం మనకు చెబుతుంది: దైవం మన కల్పనకంటే పెద్దది, మన మాటలకంటే లోతైనది, మన రూపాలకంటే అనంతమైనది. కానీ అదే దైవం భక్తుని హృదయానికి దగ్గరగా రావడానికి ఒక చిహ్నాన్ని స్వీకరిస్తుంది. శివలింగం ఈ రెండు భావాలను కలిపిన పవిత్ర చిహ్నం.
లింగారాధనలో జలాభిషేకం, పాలు, తేనె, పెరుగు, నెయ్యి, గంధం, బిల్వదళం, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం వంటి సమర్పణలు ఉంటాయి. కానీ వీటి అంతరార్థం తెలుసుకుంటే పూజ మరింత పవిత్రమవుతుంది. నీటితో అభిషేకం చేయడం మనలోని వేడి, కోపం, అహంకారం చల్లారాలని సూచిస్తుంది. పాలు స్వచ్ఛతకు చిహ్నం. తేనె మాధుర్యానికి చిహ్నం. గంధం శాంతి మరియు సుగంధ ప్రవర్తనకు సూచకం. బిల్వదళం శివార్చనలో అత్యంత ప్రీతికరమైనది. మూడు ఆకులు కలిగిన బిల్వం మూడు గుణాలు, మూడు కాలాలు, మూడు నేత్రాలు, మూడు మలినాలపై శివతత్త్వం అధిపత్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. నిజమైన బిల్వ సమర్పణ అంటే మన అహంకారం, మమకారం, అజ్ఞానం అనే మూడు మలినాలను శివునికి సమర్పించి శుద్ధి కోరడం.
లింగ పురాణం శివుని అనేక రూపాలను వర్ణిస్తుంది. శివుడు మహాదేవుడు, రుద్రుడు, శంకరుడు, పశుపతి, నీలకంఠుడు, త్రిలోచనుడు, మహాకాళుడు, భైరవుడు, సోమేశ్వరుడు, నటరాజుడు, దక్షిణామూర్తి. ప్రతి రూపం ఒక తత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది. రుద్రుడు అజ్ఞానం మరియు అధర్మాన్ని ధ్వంసం చేసే శక్తి. శంకరుడు మంగళం ప్రసాదించే కరుణామూర్తి. పశుపతి అన్ని జీవుల అధిపతి. నీలకంఠుడు లోకరక్షణ కోసం విషాన్ని కూడా స్వీకరించిన త్యాగమూర్తి. త్రిలోచనుడు బాహ్య దృష్టికి మించి జ్ఞానదృష్టిని సూచిస్తాడు. నటరాజుడు విశ్వనాట్యాన్ని చూపిస్తాడు. దక్షిణామూర్తి నిశ్శబ్ద బోధ ద్వారా జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురుస్వరూపం. ఈ రూపాలన్నీ శివుడు కేవలం ఒక భయంకర దేవుడు కాదు; ఆయన జ్ఞానం, కరుణ, త్యాగం, ధైర్యం, మౌనం, మంగళం అన్నింటి సమన్వయం అని తెలియజేస్తాయి.
లింగ పురాణంలో శివుడు సంహారకర్తగా చెప్పబడినా, ఆ సంహారం అర్థం కేవలం నాశనం కాదు. ప్రకృతిలో పాతది తొలగితే కొత్తది పుడుతుంది. రాత్రి ముగిస్తే పగలు వస్తుంది. పాత ఆకు రాలితే కొత్త మొగ్గ వస్తుంది. అలాగే మన జీవితంలో కూడా చెడు అలవాట్లు, అహంకారం, దురాశ, కోపం, ద్వేషం నశించాలి; అప్పుడు శాంతి, జ్ఞానం, భక్తి పుడతాయి. శివుడు మనలోని అజ్ఞానాన్ని సంహరిస్తాడు. ఆయన కరుణ మనసులోని మలినాలను దహనం చేస్తుంది. అందుకే శివ సంహారం భయంకరంగా కనిపించినా, అంతరార్థంగా అది శుభప్రదం. శివుడు నాశనం చేస్తాడు, కానీ ధర్మం కోసం; అహంకారాన్ని ఛేదిస్తాడు, కానీ ఆత్మను విముక్తి చేయడానికి.
లింగ పురాణంలో శివరాత్రి వ్రత మహిమకు ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. మహాశివరాత్రి రాత్రి జాగరణ, ఉపవాసం, లింగాభిషేకం, రుద్రపఠనం, పంచాక్షరీ జపం, ధ్యానం చేయడం శివభక్తుల ముఖ్య సాధన. రాత్రి చీకటి అజ్ఞానానికి చిహ్నం. ఆ రాత్రిలో జాగరించడం అంటే అజ్ఞానంలో నిద్రపోకుండా ఆధ్యాత్మికంగా మేల్కొనడం. ఉపవాసం శరీరాన్ని నియంత్రిస్తుంది. జపం మనసును స్థిరం చేస్తుంది. అభిషేకం హృదయాన్ని చల్లబరుస్తుంది. “ఓం నమః శివాయ” అనే పంచాక్షరీ మంత్రం మన అహంకారాన్ని కరిగించే పవిత్ర మంత్రం. “నమః” అంటే “నేను కాదు, నీవే” అనే సమర్పణ భావం. ఈ భావంతో శివరాత్రిని ఆచరించినప్పుడు అది కేవలం పండుగ కాదు; అంతరంగ మార్పు కోసం చేసే గొప్ప సాధన.
లింగ పురాణం భస్మధారణ మరియు రుద్రాక్ష మహిమను కూడా వివరిస్తుంది. భస్మం మనిషికి శరీర నశ్వరతను గుర్తు చేస్తుంది. ఎంత అందమైన శరీరమైనా, ఎంత బలమైన శరీరమైనా, ఒక రోజు భస్మమవుతుంది. ఈ సత్యం మనిషిని నిరాశపరచడానికి కాదు; అహంకారాన్ని తగ్గించడానికి. శరీరం నశ్వరమని తెలుసుకున్నవాడు ధర్మాన్ని ఆలస్యం చేయడు. రుద్రాక్ష శివస్మరణకు చిహ్నం. దానిని ధరించడం కేవలం అలంకారం కాదు; మన మాటలు, ఆలోచనలు, పనులు శివతత్త్వానికి తగినట్లుగా ఉండాలని గుర్తు పెట్టుకోవడం. భస్మం మరియు రుద్రాక్ష బయట ఉండవచ్చు; కానీ వాటి నిజమైన ప్రభావం మన లోపలి ప్రవర్తనలో కనిపించాలి.
ఈ పురాణంలో సృష్టి మరియు లయ గురించి విస్తృతమైన ఆలోచన ఉంది. కాలం యుగాలుగా, మన్వంతరాలుగా, కల్పాలుగా ప్రవహిస్తుంది. కృత, త్రేతా, ద్వాపర, కలి అనే నాలుగు యుగాలలో ధర్మ స్థితి మారుతుంది. కలియుగంలో ధర్మం బలహీనపడుతుందని చెప్పినా, శివభక్తి ద్వారా మనిషి మార్గం పొందగలడని పురాణం ధైర్యం ఇస్తుంది. కలియుగంలో దీర్ఘ తపస్సు అందరికీ సాధ్యం కాకపోవచ్చు. కానీ నామస్మరణ, లింగార్చన, సత్సంగం, దానం, దయ, సత్యం, శివరాత్రి వ్రతం వంటి సాధనలు అందరికీ అందుబాటులో ఉంటాయి. కష్టమైన కాలంలో సులభమైన భక్తి కూడా మహత్తరమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
లింగ పురాణంలో ధర్మాచరణకు కూడా ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. శివుని పూజించే భక్తుడు సత్యంగా మాట్లాడాలి, పరులపై దయ చూపాలి, హింస చేయకూడదు, తల్లిదండ్రులను గౌరవించాలి, గురువును సత్కరించాలి, అతిథిని ఆదరించాలి, సంపాదనలో నిజాయితీ పాటించాలి. శివుడు పశుపతి. అంటే అన్ని జీవుల అధిపతి. అందుకే శివభక్తుడు జంతువులను, పక్షులను, వృక్షాలను, బలహీనులను హింసించకూడదు. దేవాలయంలో శివలింగానికి జలాభిషేకం చేసి బయట దాహంతో ఉన్న జీవికి నీరు ఇవ్వకపోతే భక్తి సంపూర్ణం కాదు. శివుడు అన్ని జీవులలో ఉన్నాడని గ్రహించినప్పుడు దయ సహజంగా వస్తుంది. దయ లేని భక్తి కేవలం రూపం మాత్రమే.
లింగ పురాణం దానం యొక్క విలువను బోధిస్తుంది. అన్నదానం, జలదానం, వస్త్రదానం, విద్యాదానం, భూదానం, గోదానం వంటి దానాలు పుణ్యకార్యాలుగా చెప్పబడతాయి. కానీ దానానికి హృదయశుద్ధి అవసరం. గర్వంతో చేసిన దానం, పేరు కోసం చేసిన దానం, తీసుకునేవారిని అవమానించే దానం ధర్మదానం కాదు. శివభక్తుడు దానం చేసే సమయంలో “ఇది నాది కాదు, శివుని వరం; శివుని సృష్టిలో అవసరమైన వారికి తిరిగి ఇస్తున్నాను” అనే భావంతో ఉండాలి. నిజమైన దానం స్వార్థాన్ని తగ్గిస్తుంది, కరుణను పెంచుతుంది, సమాజంలో సమతుల్యతను సృష్టిస్తుంది. పూజలో పుష్పం సమర్పించినంత పవిత్రంగా, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం సమర్పించడం కూడా శివార్చనే.
ఈ పురాణంలో తీర్థాలు మరియు క్షేత్రాల మహిమ కూడా ప్రస్తావించబడుతుంది. కాశీ, కేదార్, సోమనాథ, శ్రీశైలం, చిదంబరం, రామేశ్వరం వంటి అనేక శైవ క్షేత్రాలు భారతీయ సంప్రదాయంలో మహిమాన్వితంగా భావించబడతాయి. క్షేత్రయాత్ర అంటే కేవలం ప్రయాణం కాదు. అది మనసు మార్పు కోసం చేసే ప్రయత్నం. మనం క్షేత్రానికి వెళ్లినప్పుడు వినయం ఉండాలి, పవిత్రత ఉండాలి, దైవస్మరణ ఉండాలి. అక్కడి లింగాన్ని దర్శించినప్పుడు మనలోని అహంకారం తగ్గాలి. గంగాస్నానం చేసినట్లు మన అంతరంగం కూడా శుద్ధి కావాలి. యాత్ర చేసి వచ్చాక మన ప్రవర్తనలో మార్పు లేకపోతే యాత్ర ఫలం సంపూర్ణం కాదు. క్షేత్రం బయట ఉన్నంతగా మన హృదయంలోనూ ఉండాలి.
లింగ పురాణం యోగం మరియు ధ్యానానికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. శివుడు యోగేశ్వరుడు. ఆయన కైలాసంలో ధ్యానంలో కూర్చుని ఉన్న రూపం మనసు స్థిరత్వానికి చిహ్నం. మనిషి జీవితంలో బాహ్య కర్మలు అవసరమే, కానీ అంతరంగ ధ్యానం లేకపోతే మనసు ఎప్పుడూ అలజడిలో ఉంటుంది. యోగం అంటే కేవలం శరీరాసనాలు కాదు; ఇంద్రియ నియంత్రణ, మనోనిగ్రహం, శ్వాస స్థిరత్వం, ఆత్మ పరిశీలన, పరమాత్మస్మరణ. ధ్యానంలో శివలింగాన్ని మనసులో నిలిపితే ఆలోచనలు క్రమంగా శాంతిస్తాయి. శివుని మూడవ కన్ను జ్ఞానదృష్టికి చిహ్నం. ధ్యానం ద్వారా మనలోని మూడవ కన్ను, అంటే వివేకం, తెరుచుకుంటుంది.
లింగ పురాణంలో గురు తత్త్వం కూడా ముఖ్యమైనది. శివుడు దక్షిణామూర్తిగా గురుస్వరూపంలో బోధిస్తాడు. ఆయన బోధ చాలా సార్లు మౌనమే. ఎందుకంటే పరమసత్యం మాటలకు అతీతం. గురువు కేవలం పుస్తక జ్ఞానం చెప్పేవాడు కాదు; శిష్యునిలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించి సత్యాన్ని చూపేవాడు. శిష్యుడు వినయంతో ఉండాలి, సేవాభావంతో ఉండాలి, ప్రశ్నించాలి, ఆచరించాలి. గురువును గౌరవించడం అంటే అతని శరీరాన్ని మాత్రమే కాదు, అతని ద్వారా వెలిగే జ్ఞానాన్ని గౌరవించడం. గురు కృప లేకుండా లోతైన ఆధ్యాత్మిక మార్గం కష్టమని పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
ఈ పురాణంలో పాపపుణ్యాల ఫలితాలు కూడా వివరించబడతాయి. అసత్యం, హింస, దురాశ, గురునింద, దైవనింద, తల్లిదండ్రుల అవమానం, దానం చేయకుండా స్వార్థంగా జీవించడం, జీవహింస, మోసం, అహంకారం — ఇవి పాపానికి కారణాలు. సత్యం, దయ, దానం, శివస్మరణ, లింగార్చన, గురుసేవ, పితృస్మరణ, వ్రతాచరణ, పరోపకారం — ఇవి పుణ్యానికి కారణాలు. పాపం బయట శిక్ష మాత్రమే కాదు; అది లోపల అశాంతి. పుణ్యం బయట ఫలం మాత్రమే కాదు; అది లోపల స్వచ్ఛత. శివుడు కరుణామయుడు అయినప్పటికీ, కర్మఫల న్యాయం కూడా ఉంది. కాబట్టి మనిషి తన ప్రతి పనికి బాధ్యత వహించాలి.
లింగ పురాణం ప్రాయశ్చిత్తం గురించి కూడా బోధిస్తుంది. తప్పు చేయని మనిషి అరుదు. కానీ తప్పు చేసిన తర్వాత దాన్ని అంగీకరించడం, పశ్చాత్తాపపడడం, మళ్లీ చేయకూడదని సంకల్పించడం, సత్కర్మల ద్వారా తనను శుద్ధి చేసుకోవడం ముఖ్యం. శివుడు భక్తుని పశ్చాత్తాపాన్ని స్వీకరించే కరుణామూర్తి. ఒకడు గతంలో తప్పు చేసినా, నిజంగా మారాలనుకుంటే శివస్మరణ అతనికి కొత్త దారి చూపుతుంది. “ఓం నమః శివాయ” అనే మంత్రం అహంకారాన్ని కరిగిస్తుంది. జలాభిషేకం మనసును చల్లబరుస్తుంది. దానం స్వార్థాన్ని తగ్గిస్తుంది. సేవ హృదయాన్ని మృదువుగా చేస్తుంది. ఈ విధంగా ప్రాయశ్చిత్తం అంతరంగ మార్పుగా మారాలి.
లింగ పురాణం గృహస్థుడి జీవితానికీ మార్గదర్శనం ఇస్తుంది. శివుడు వైరాగ్యమూర్తి అయినా, పార్వతీ పరమేశ్వరుల రూపంలో గృహస్థ ధర్మానికీ ఆదర్శం. గృహస్థుడు సంపాదించాలి, కుటుంబాన్ని పోషించాలి, కానీ ధర్మాన్ని మరచిపోకూడదు. ఇంట్లో శివస్మరణ, దయ, నిజాయితీ, పెద్దల గౌరవం, పిల్లలకు సంస్కారం, అతిథి సత్కారం, దానం ఉండాలి. భర్త భార్యను గౌరవించాలి, భార్య భర్తను గౌరవించాలి, ఇద్దరూ కలిసి కుటుంబాన్ని ధర్మపథంలో నడిపించాలి. ఇల్లు శివాలయంలా పవిత్రమవ్వాలంటే గోడలు కాదు, గుణాలు ముఖ్యం. ఇంట్లో మాటలు మృదువుగా, సంపాదన శుద్ధంగా, ఆహారం పవిత్రంగా, మనసులు దయతో ఉండాలి.
లింగ పురాణం రాజధర్మాన్ని కూడా స్పృశిస్తుంది. పాలకుడు ప్రజల రక్షకుడు కావాలి. అతను న్యాయం చేయాలి, పేదలను ఆదుకోవాలి, దొంగలను శిక్షించాలి, ధర్మాన్ని కాపాడాలి, విద్యను ప్రోత్సహించాలి, దేవాలయాలు మరియు తీర్థాలను రక్షించాలి, ప్రకృతిని కాపాడాలి. అధికారం అహంకారానికి కాదు; సేవకు. శివుడు పశుపతి అయినట్లే రాజు ప్రజలను రక్షించాలి. నాయకుడు తన స్వార్థం కోసం ప్రజలను ఉపయోగిస్తే అతను అధర్మంలో పడతాడు. ఈ బోధ ఈ రోజుల్లో కూడా వర్తిస్తుంది. ఏ స్థాయిలో నాయకత్వం ఉన్నా నిజాయితీ, కరుణ, న్యాయం, ధైర్యం అవసరం.
ఈ పురాణం చివరికి మోక్షతత్త్వాన్ని శివానుగ్రహంతో కలిపి చూపిస్తుంది. జీవుడు మాయ, కర్మ, అజ్ఞానం, అహంకారం అనే బంధనాల్లో చిక్కుకుంటాడు. శివుడు పాశబంధాలను తెంచే పశుపతి. కానీ శివకృప కోసం మనిషి తన హృదయాన్ని సిద్ధం చేయాలి. భక్తి, జ్ఞానం, ధ్యానం, దానం, దయ, గురుసేవ, లింగార్చన, నామజపం — ఇవి శివకృపకు మార్గాలు. మోక్షం అంటే ప్రపంచాన్ని ద్వేషించడం కాదు. ప్రపంచంలో ఉండి దైవసత్యాన్ని గుర్తించడం, కర్తవ్యాన్ని చేసి ఫలాసక్తిని తగ్గించడం, అన్నిటిలో శివస్వరూపాన్ని చూడడం. ఈ స్థితిలో భయం తగ్గుతుంది, ద్వేషం తగ్గుతుంది, అహంకారం కరిగిపోతుంది.
మొత్తంగా లింగ పురాణం మనకు చెప్పే ప్రధాన సందేశం ఏమిటంటే, శివలింగం పరమసత్యానికి పవిత్ర సూచకం. దాన్ని పూజించడం అంటే రాయిని పూజించడం కాదు; అనంత, నిరాకార, మంగళమయ, జ్ఞానమయ పరమశివ తత్త్వాన్ని స్మరించడం. లింగోద్భవం మనకు వినయాన్ని నేర్పుతుంది. అభిషేకం మనసు శుద్ధిని సూచిస్తుంది. బిల్వదళం మలినాల సమర్పణను గుర్తు చేస్తుంది. శివరాత్రి అజ్ఞానంలో మేల్కొలుపు. భస్మం నశ్వరత బోధ. రుద్రాక్ష శివస్మరణ. దానం కరుణ. యోగం అంతరంగ స్థిరత్వం. గురు జ్ఞానదీపం. మోక్షం శివసాయుజ్యం.
లింగ పురాణాన్ని సులభంగా అర్థం చేసుకుంటే ఇది మనకు ఇలా చెబుతుంది: నీలోని అహంకారాన్ని శివుని ముందు సమర్పించు. నీ కోపాన్ని అభిషేక జలంతో చల్లబరచు. నీ మలినాలను బిల్వదళంలా సమర్పించు. నీ మాటలో సత్యం ఉండు, నీ చేతిలో దానం ఉండు, నీ హృదయంలో దయ ఉండు. శివలింగాన్ని ఆలయంలో దర్శించు, కానీ ప్రతి జీవిలో శివసన్నిధిని కూడా గుర్తించు. భస్మం చూసి శరీరం నశ్వరమని తెలుసుకో, కానీ ఆత్మ శాశ్వతమని ధైర్యం పొందు. “ఓం నమః శివాయ” అని జపిస్తూ అహంకారాన్ని కరిగించు. అప్పుడు జీవితం శివమయం అవుతుంది. శివమయం అంటే మంగళమయం, శాంతిమయం, జ్ఞానమయం. ఇదే లింగ పురాణం అందించే పరమ పవిత్రమైన జీవన సందేశం.
