రామాయణం – Part 43: అగస్త్య మహర్షి దర్శనం – దివ్యాయుధాల ప్రసాదం, పంచవటి సూచన మరియు జటాయువు పరిచయం

దండకారణ్యంలో అనేక ఋషుల ఆశ్రమాలను దర్శిస్తూ, వారి బాధలను వింటూ, రాక్షసుల హింసను తెలుసుకుంటూ, రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు తమ వనవాసాన్ని మరింత గంభీరమైన ధర్మయాత్రగా మార్చుకున్నారు. వనవాసం మొదట తండ్రి మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి చేసిన త్యాగం. కానీ దండకారణ్యంలో అది ధర్మరక్షణగా విస్తరించింది. మునులు రాక్షసుల భయంతో యజ్ఞాలు చేయలేకపోతున్నారు. తపస్సు చేసే ఋషులు నిరాయుధులు. వారు శాపశక్తి కలిగినవారైనా, కోపంతో తపస్సును నాశనం చేసుకోకుండా క్షమతో నిలుస్తున్నారు. అందుకే వారు రాముని ఆశ్రయించారు. రాముడు వారిని రక్షించడానికి ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. ఈ ప్రతిజ్ఞ తర్వాత దైవబలం, ఋషిశక్తి, సరైన మార్గదర్శనం అవసరం. ఈ అవసరానికి సమాధానంలా మహర్షులందరూ ఒకే దిశ చూపారు — అగస్త్య మహర్షి దర్శనం.

అగస్త్యుడు ఋషులలో మహాతపస్వి, మహాజ్ఞాని, మహాశక్తివంతుడు. ఆయన పేరు వినగానే దండకారణ్యంలోని ఋషులు గౌరవంతో తలవంచేవారు. ఆయన తపస్సు వల్ల దక్షిణ దిశ పవిత్రమైందని పరంపర చెబుతుంది. వింధ్య పర్వతం గర్వంతో పెరిగి సూర్యుడి మార్గానికే అడ్డుగా నిలవబోయినప్పుడు, అగస్త్యుని తపోబలం దానిని వినయపరచిందని కథ ఉంది. వాతాపి, ఇల్వల అనే దుష్టులను ఆయన జ్ఞానంతో, తపస్సుతో జయించాడని కూడా ప్రసిద్ధి. సముద్రాన్ని పానం చేసిన మహాశక్తి ఆయనకు ఉందని పురాణవాక్యాలు చెబుతాయి. ఇలాంటి మహర్షిని దర్శించడం రామసీతలక్ష్మణులకు మంగళకరం. రాముడు స్వయంగా పరాక్రమశాలి అయినా, మహర్షుల ఆశీర్వాదం ఆయన అవతారకార్యానికి దైవసమ్మతిని ఇస్తుంది. అందుకే అగస్త్య దర్శనం రామాయణంలో కీలకమైన మలుపు.

సుతీక్ష్ణ మహర్షి సూచించిన మార్గం ప్రకారం రాముడు ముందుగా అగస్త్యుని తమ్ముని ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు. ఆ ఆశ్రమం కూడా పవిత్రమైనది. అక్కడ నియమజీవితం, తపస్సు, అతిథిసత్కారం కనిపించాయి. రాముడు వినయంగా నమస్కరించాడు. సీత, లక్ష్మణులు కూడా తలవంచారు. అక్కడి ఋషులు రాముణ్ణి చూసి ఆనందపడ్డారు. దశరథుని కుమారుడు, తండ్రి మాటకోసం అరణ్యంలో ఉన్నాడు, మునుల రక్షణకు సిద్ధమయ్యాడు అన్న వార్త ఇప్పటికే అనేక ఆశ్రమాలకు చేరింది. రాముడి రాక వారికి ఆశ. రాముడు కొంత విశ్రాంతి తీసుకుని, అగస్త్యుని ప్రధాన ఆశ్రమం దారి అడిగాడు. ఋషులు ఆనందంగా మార్గం చూపించారు. అగస్త్యుని దర్శనం ముందు మానసికంగా, శారీరకంగా, భక్తిగా సిద్ధమవడం అవసరం. రాముడు ఈ సిద్ధతను వినయంతో స్వీకరించాడు.

అక్కడి నుండి రామసీతలక్ష్మణులు అగస్త్యుని ఆశ్రమం వైపు సాగారు. మార్గం పవిత్రమైనదిగా అనిపించింది. అరణ్యం ఘనంగా ఉన్నా, ఆ దిశలో ఒక మౌనమైన శక్తి ప్రవహిస్తున్నట్లు అనుభూతి. చెట్లు నిలకడగా ఉన్నాయి. గాలి సుగంధంగా వీచింది. జంతువులు భయంకరంగా కాక, నియమంతో సంచరిస్తున్నట్లు కనిపించాయి. మహాతపస్వి సమీపంలో ప్రకృతికూడా శాంతిస్తుంది అనిపిస్తుంది. సీత మనస్సులో భక్తి పెరిగింది. రాముడు మహర్షి దర్శనానికి గౌరవంగా నడిచాడు. లక్ష్మణుడు ముందుగా సాగుతూ దారి పరిశీలించినా, అతని హృదయంలో కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన ఆనందం ఉంది. అగస్త్యుని ఆశ్రమం చేరడం అంటే దండకారణ్య యాత్రలో ఒక కొత్త దిశను పొందడం.

అగస్త్యుని ఆశ్రమానికి చేరువగా రాముడు లక్ష్మణునితో అన్నాడు: “లక్ష్మణా, ఇదే మహర్షి అగస్త్యుని పవిత్రస్థలం. ఆయన తపస్సు వల్ల ఈ ప్రాంతం రాక్షసభయం నుండి శాంతిని పొందింది. ఇలాంటి మహానుభావుని దర్శించడం మనకు పుణ్యం.” లక్ష్మణుడు వినయంగా తలవంచాడు. ఆశ్రమద్వారానికి చేరుకున్నాక రాముడు సందేశం పంపించాడు. ఋషి అనుమతి లేకుండా లోపలికి ప్రవేశించకపోవడం ఆయన మర్యాద. ఆశ్రమవాసులు లోపలికి వెళ్లి అగస్త్యునికి రాముని రాక తెలియజేశారు. అగస్త్య మహర్షి పరమానందంతో వారిని ఆహ్వానించమన్నాడు. ఆయనకు రాముని రాక ముందే అంతరంగంగా తెలిసి ఉండవచ్చు. మహర్షుల జ్ఞానం బాహ్య వార్తలకే ఆధారపడదు; ధర్మగతిని వారు హృదయంలో గ్రహిస్తారు.

రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు లోపలికి ప్రవేశించి అగస్త్య మహర్షికి నమస్కరించారు. అగస్త్యుని రూపం తపస్సు కాంతితో ప్రకాశిస్తోంది. ఆయన చిన్న శరీరంలో అపారమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తి నిక్షిప్తమై ఉంది. ఆయన చూపు గంభీరమైనది, కానీ కరుణతో నిండినది. రాముణ్ణి చూసి ఆయన ఆనందంగా స్వాగతించాడు. “రామా, నీ రాక మంగళం. నీ వనవాసం ధర్మస్థాపనకు మార్గం. సీత, లక్ష్మణులతో కలిసి నా ఆశ్రమానికి రావడం నాకు సంతోషం. నీకు నా ఆశీర్వాదం” అని అన్నాడు. రాముడు వినయంతో నిలిచాడు. అగస్త్యుని మాటల్లో ఉన్న దైవసూచనను ఆయన గ్రహించాడు. మహర్షి రాముణ్ణి సాధారణ అతిథిలా కాక, లోకధర్మకార్యానికి వచ్చినవాడిగా చూశాడు.

అగస్త్య మహర్షి వారికి ఆతిథ్యం ఇచ్చాడు. ఋషిధర్మంలో అతిథి సేవ చాలా ముఖ్యమైనది. ఆతిథ్యం రాజభవనంలా వైభవంగా ఉండకపోయినా, అది హృదయపూర్వకమైనది. మూలాలు, ఫలాలు, పవిత్రజలం, విశ్రాంతి, మంగళమాట — ఇవన్నీ ఆతిథ్యపు భాగాలు. సీత వినయంతో స్వీకరించింది. ఆమె మహర్షికి నమస్కరించిన తీరు అగస్త్యుని హృదయాన్ని సంతోషపరిచింది. మహర్షి సీతను చూసి ఆమె పతివ్రతాధర్మాన్ని ప్రశంసించి ఉండవచ్చు. రాజభవన సుఖాలను వదిలి భర్తతో కలిసి అరణ్యంలో నడుస్తున్న సీతకు ఋషుల ఆశీర్వాదం ప్రత్యేకమైనది. లక్ష్మణుని సేవాభావాన్ని కూడా అగస్త్యుడు గుర్తించాడు. “రాముని నీడలా ఉండే ఈ తమ్ముడు కూడా మహాత్యాగి” అని ఆయన అంతరంగంలో భావించి ఉండవచ్చు.

కొంతసేపటి తరువాత అగస్త్య మహర్షి రామునికి దివ్యాయుధాలను ప్రసాదించాడు. ఈ ఘట్టం అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఆయన విష్ణుసంబంధమైన దివ్యధనుస్సు, అపారమైన బాణాలతో కూడిన తూణీరాలు, ఖడ్గం వంటి ఆయుధాలను రామునికి ఇచ్చాడు. ఇవి సాధారణ యుద్ధాయుధాలు కాదు. దేవతల అనుగ్రహంతో, ఋషుల తపస్సుతో, దైవకార్యానికి సిద్ధమైన శక్తులతో కూడినవి. రాముడు ఇప్పటివరకు తన స్వశౌర్యంతో రాక్షసులను ఎదుర్కొన్నాడు. కానీ ముందున్న కార్యం మరింత విశాలమైనది. రావణుడు, ఖరదూషణులు, అనేక రాక్షసబలాలు — వీటిని ఎదుర్కోవడానికి దివ్యాయుధసిద్ధత అవసరం. అగస్త్యుని ప్రసాదం ఆ సిద్ధతకు సంకేతం.

అగస్త్యుడు రామునితో అన్నాడు: “రామా, ఈ ఆయుధాలు నీకు తగినవి. శక్తి ధర్మవంతుడి చేతిలో ఉండాలి. దుష్టుల చేతిలో శక్తి వినాశనం. సజ్జనుడి చేతిలో శక్తి రక్షణ. నీవు ఈ ఆయుధాలను స్వార్థానికి వినియోగించవు. ఋషుల రక్షణకు, ధర్మస్థాపనకు, దుష్టసంహారానికి మాత్రమే వినియోగిస్తావు. అందుకే ఇవి నీ చేతుల్లో శోభిస్తాయి.” ఈ భావం దివ్యాయుధప్రదానానికి మూలం. ఆయుధం శరీరబలం మాత్రమే కాదు; దానికి నైతిక బాధ్యత ఉంటుంది. రాముడు ఆ బాధ్యతను తెలిసినవాడు. ఆయన ఆయుధాలు స్వీకరించినప్పుడు గర్వపడలేదు; వినయంతో మహర్షికి నమస్కరించాడు. దివ్యశక్తి స్వీకరించే ముందు వినయం అవసరం.

సీత ఈ ఘట్టాన్ని గంభీరంగా చూసింది. కొద్దికాలం క్రితం ఆమె రామునితో ఆయుధధారణ గురించి ధర్మసంభాషణ చేసింది. ఇప్పుడు అగస్త్య మహర్షి స్వయంగా దివ్యాయుధాలు ఇస్తున్నారు. ఇది రాముని క్షత్రియధర్మానికి ఋషిసమ్మతి. సీతకు దీని అర్థం స్పష్టమైంది — రాముడు అనవసర హింసకు కాదు, ధర్మరక్షణకు ఆయుధం ధరిస్తున్నాడు. మహర్షి ప్రసాదించిన ఆయుధాలు రాముని మార్గం సరిదిశలో ఉందని చూపిస్తున్నాయి. అయినా భార్యగా ఆమె హృదయంలో భర్త భద్రతపై కరుణామయమైన ఆందోళన ఉండక మానదు. కానీ ఇప్పుడు ఆమె ఆందోళనకు తోడు ఋషుల ఆశీర్వాదంపై విశ్వాసం కూడా కలిగింది.

లక్ష్మణుడు దివ్యాయుధాలను చూసి ఉత్సాహంతో నిండాడు. రాముడి శౌర్యానికి ఇవి మరింత శక్తినిస్తాయని అతనికి తెలిసింది. కానీ లక్ష్మణునికి ముఖ్యమైనది ఆయుధమహిమ కాదు; రాముని చేతుల్లో అవి ఉండటం. ధర్మపురుషుడి చేతుల్లో శక్తి ఉంటే ప్రపంచం భయపడాల్సిన అవసరం లేదు; దుష్టులే భయపడాలి. లక్ష్మణుడు ఆ ఆయుధాలను గౌరవంగా చూసి, వాటి సంరక్షణలో కూడా సేవ చేయడానికి సిద్ధపడ్డాడు. రాముని యుద్ధసిద్ధతలో లక్ష్మణుని సేవ కూడా భాగం. అతను ఆయుధాలను మోసినా, కాపాడినా, యుద్ధంలో తోడైనా, అన్నధర్మానికి సేవ చేస్తున్నాడనే భావం.

దివ్యాయుధాల ప్రసాదం తరువాత రాముడు అగస్త్యుని వద్ద నివాసానికి తగిన స్థలం అడిగాడు. “మహర్షీ, వనవాసంలో మాకు ఒక శాంతమైన, ఫలమూలాలు కలిగిన, జలసమృద్ధి ఉన్న, సీతకు అనుకూలమైన, ఋషుల రక్షణకార్యానికి సమీపమైన స్థలం కావాలి. దయచేసి సూచించండి” అని వినయంగా అడిగాడు. అగస్త్యుడు రామునికి పంచవటి అనే ప్రదేశాన్ని సూచించాడు. “ఇక్కడి నుండి కొంతదూరంలో గోదావరి సమీపంలో పంచవటి అనే సుందరమైన స్థలం ఉంది. అక్కడ పుష్పవృక్షాలు, ఫలమూలాలు, జలసౌకర్యం, మృగపక్షుల సౌందర్యం ఉన్నాయి. సీతకు అది ఇష్టం కలిగిస్తుంది. లక్ష్మణుడు పర్ణశాల నిర్మించడానికి అనుకూలం. మీరు అక్కడ నివసించండి” అని చెప్పాడు.

పంచవటి అనే పేరు తరువాత రామాయణంలో మహాప్రసిద్ధి పొందుతుంది. అక్కడే రామసీతలక్ష్మణులు కొంతకాలం ప్రశాంతంగా నివసిస్తారు. అక్కడే శూర్పణఖ వచ్చి రాముణ్ణి చూసి కామంతో మోహిస్తుంది. అక్కడే లక్ష్మణుడు ఆమెను శిక్షిస్తాడు. అక్కడి నుంచే ఖరదూషణుల సంహారం జరుగుతుంది. అక్కడే మారీచుడు బంగారు మృగరూపంలో వస్తాడు. అక్కడే రావణుడు సీతను అపహరిస్తాడు. కాబట్టి అగస్త్యుడు సూచించిన పంచవటి కేవలం అందమైన నివాసస్థలం కాదు; రామాయణంలోని ప్రధాన మలుపులకు వేదిక. ఆ సమయంలో రామసీతలక్ష్మణులకు ఇది పూర్తిగా తెలియకపోయినా, దైవసంకల్పం వారిని ఆ దిశగా నడిపిస్తోంది. మహర్షి సూచన కాలగమనానికి అనుగుణంగా ఉంది.

అగస్త్యుడు పంచవటి గురించి చెప్పినప్పుడు సీతకు కొంత ఆనందం కలిగింది. దండకారణ్యంలో దీర్ఘసంచారం తరువాత ఒక స్థిరమైన నివాసం అవసరం. గోదావరి తీరంలోని సుందరప్రకృతి, పుష్పాలు, ఫలమూలాలు, నీరు — ఇవన్నీ ఆమెకు అరణ్యజీవనాన్ని మరింత సులభం చేస్తాయి. రాముడి పక్కన ఉండే స్థలం ఏదైనా ఆమెకు గృహమే. కానీ అందమైన ప్రకృతి భర్తతో కలిసి గడిపే వనవాసానికి కొంత మృదుత్వం ఇస్తుంది. లక్ష్మణుడు వెంటనే పర్ణశాల నిర్మాణం గురించి ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. నీటి దారి, రక్షణ, చెట్ల నీడ, పూజాస్థలం, విశ్రాంతి స్థలం — ఇవన్నీ అతని మనస్సులో క్రమంగా ఏర్పడ్డాయి. రాముడు అగస్త్యుని సూచనను గౌరవంగా స్వీకరించాడు.

అగస్త్యుని ఆశీర్వాదం తీసుకొని రామసీతలక్ష్మణులు పంచవటి వైపు బయలుదేరారు. మార్గం సుందరమైనదే అయినా, దండకారణ్యపు ప్రమాదం పూర్తిగా లేదు. రాముని వద్ద ఇప్పుడు దివ్యాయుధాలు ఉన్నాయి. లక్ష్మణుడు అప్రమత్తంగా ఉన్నాడు. సీత ధైర్యంగా నడుస్తోంది. అగస్త్యుని దర్శనం తరువాత ముగ్గురిలో ఒక కొత్త ధైర్యం ఉంది. మహర్షి ఆశీర్వాదం, ఆయుధప్రసాదం, పంచవటి సూచన — ఇవన్నీ వారి ప్రయాణానికి దిశ ఇచ్చాయి. వారు గోదావరి ప్రాంతాల వైపు సాగుతున్నారు. గాలి తడి, భూమి సువాసన, పక్షుల గానం, పర్వతచాయలు మార్గంలో కనిపించాయి. ఇది వనవాసంలో కొత్త అధ్యాయం ప్రారంభమయ్యే ముందు ఉన్న ప్రశాంతనడకలా ఉంది.

పంచవటి వైపు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు వారికి ఒక మహత్తరమైన పక్షిరాజు ఎదురయ్యాడు. అతను పెద్ద గద్దలాగా, వృద్ధుడిలాగా కనిపించాడు. అతని పేరు జటాయువు. మొదట సీత, లక్ష్మణులకు అతని భారీ రూపం చూసి కొంత ఆశ్చర్యం కలిగింది. అరణ్యంలో పెద్ద పక్షిరూపం కనిపిస్తే అది సాధారణ పక్షినా, రాక్షసమాయనా అనేది వెంటనే తెలియదు. లక్ష్మణుడు అప్రమత్తమయ్యాడు. రాముడు కూడా జాగ్రత్తగా అతన్ని చూశాడు. కానీ ఆ పక్షిరాజు మృదువుగా, గౌరవంగా మాట్లాడాడు. అతను తనను జటాయువు అని పరిచయం చేసుకున్నాడు. తాను అరుణుని కుమారుడు, సంపాతి సహోదరుడు, దశరథ మహారాజు స్నేహితుడు అని తెలిపాడు. ఈ మాటలు విన్న రాముని హృదయం కదిలింది. అరణ్యంలో తండ్రి స్నేహితుడిని కలవడం ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతి.

జటాయువు దశరథునితో తన స్నేహాన్ని గుర్తుచేసాడు. “రామా, నీ తండ్రి దశరథుడు నాకు స్నేహితుడు. నిన్ను చూసి ఆయనను గుర్తుచేసుకుంటున్నాను. నీవు అరణ్యంలో సీతతో ఉన్నావని తెలిసి నేను నీకు సహాయం చేయాలనుకుంటున్నాను. నేను వృద్ధుడిని అయినా, నా శక్తిమేరకు మీకు రక్షణగా ఉంటాను. ముఖ్యంగా సీతను కాపాడటంలో జాగ్రత్తగా ఉంటాను” అని అన్నాడు. ఈ మాటలు రామునికి ఓదార్పు ఇచ్చాయి. తండ్రి మరణించిన తరువాత, అరణ్యంలో ఆయన స్నేహితుడైన జటాయువు రావడం ఒక దైవసమ్మతిలా అనిపించింది. జటాయువు వృద్ధుడు అయినా, అతని హృదయం వీరత్వంతో నిండినది. అతను పక్షి అయినా, ధర్మజ్ఞుడు, స్నేహభక్తుడు, రామసేవకు సిద్ధుడు.

రాముడు జటాయువును ప్రేమతో ఆలింగనం చేసినట్టుగా భావించవచ్చు. ఆయన అన్నాడు: “జటాయువా, నీవు నా తండ్రి స్నేహితుడివి. అందువల్ల నీవు నాకు పితృసమానుడు. అరణ్యంలో నీ స్నేహం మాకు మంగళం. నీ మాటలు నాకు ధైర్యం ఇస్తున్నాయి.” ఈ సంబంధం తరువాత అత్యంత హృదయవిదారకంగా మారుతుంది. జటాయువు నిజంగానే సీతను రక్షించడానికి రావణుడితో యుద్ధం చేస్తాడు. వృద్ధుడైనా, తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి ధర్మాన్ని నిలబెడతాడు. ఇప్పుడు పరిచయమైన ఈ పక్షిరాజు, తరువాత సీతాపహరణ ఘట్టంలో మహాత్యాగిగా నిలుస్తాడు. రామాయణం ఇక్కడ ముందుగానే ఒక మహావిషాదానికి విత్తనం వేస్తోంది. కానీ ఆ విషాదం కూడా ధర్మమహిమను ప్రకటించేదే.

జటాయువు పంచవటి మార్గం గురించి కూడా సహాయం చేశాడు. అతనికి ఆ ప్రాంతం పరిచయం. అరణ్యంలో పక్షులు దూరం చూసే శక్తి కలిగినవి. జటాయువు పెద్దవాడు, అనుభవజ్ఞుడు. అతను పంచవటి చుట్టుపక్కల భూమి, చెట్లు, జలసమీపం, ప్రమాదాలు గురించి సూచించి ఉండవచ్చు. రాముడు అతని మాటలను గౌరవంగా విన్నాడు. సీతకు జటాయువు పట్ల విశ్వాసం కలిగింది. ఒక పితృస్నేహితుడు, రక్షణవ్రతంతో ఉన్న వృద్ధ పక్షి, అరణ్యంలో తనకు ఆశ్రయంలా అనిపించి ఉండవచ్చు. లక్ష్మణుడు కూడా జటాయువు ధర్మభావాన్ని గుర్తించి గౌరవించాడు. ఇప్పుడు రామసీతలక్ష్మణుల చుట్టూ ఋషుల ఆశీర్వాదంతో పాటు జటాయువు అనే స్నేహరక్షణ కూడా ఏర్పడింది.

ఈ ఘట్టం రామాయణంలో చాలా లోతైనది. అగస్త్యుడు దివ్యాయుధాలను ఇచ్చాడు — ఇది ధర్మరక్షణకు శక్తి. పంచవటి సూచించాడు — ఇది భవిష్యత్తు సంఘటనల వేదిక. జటాయువును పరిచయం చేశాడు — ఇది సీతారక్షణకు దైవస్నేహం, తరువాత త్యాగసాక్ష్యం. మూడు అంశాలు ఒకే భాగంలో కలుస్తాయి. శక్తి, స్థలం, సహచరుడు. రాముని ప్రయాణం ఇప్పుడు మరింత నిర్దిష్టంగా మారింది. పంచవటి నివాసం ప్రారంభమైతే కథ కొంతకాలం సుందరంగా ప్రవహిస్తుంది, తరువాత ఒక్కసారిగా భయంకర మలుపు తిరుగుతుంది. అగస్త్య దర్శనం ఆ మలుపుకు ముందు దైవసిద్ధత.

ఈ భాగం మనకు పాఠాలు కూడా ఇస్తుంది. మహర్షి ఆశీర్వాదం జీవనానికి దిశ ఇస్తుంది. అగస్త్యుడు రామునికి ఆయుధాలు మాత్రమే ఇవ్వలేదు; వాటిని ఎలా వినియోగించాలో ధర్మబోధ ఇచ్చాడు. శక్తి అందరికీ ఇవ్వదగినది కాదు; దాన్ని ధర్మంగా ఉపయోగించగలవారికే ఇవ్వాలి. రెండవది, నివాసస్థలం కూడా ధర్మయాత్రలో ముఖ్యం. పంచవటి అందమైనదే అయినా, దైవకార్యానికి వేదిక. మనం ఎక్కడ నివసిస్తామో అది మన జీవితమలుపులకు కారణమవుతుంది. మూడవది, స్నేహం జాతి, రూపం, వయస్సు చూడదు. జటాయువు పక్షి అయినా, దశరథుని స్నేహితుడు, రామునికి పితృసమానుడు, సీతకు రక్షకుడు. ధర్మం ఉన్న చోట బంధం పవిత్రమవుతుంది.

ఇలా రామసీతలక్ష్మణులు అగస్త్య మహర్షిని దర్శించారు. మహర్షి వారిని ప్రేమతో ఆతిథ్యం ఇచ్చి, రామునికి దివ్యధనుస్సు, బాణాలు, ఖడ్గం వంటి ఆయుధాలను ప్రసాదించాడు. ఆయుధాలు ధర్మరక్షణకోసం మాత్రమే వినియోగించాలనే ఆంతర్యాన్ని స్పష్టం చేశాడు. తరువాత గోదావరి సమీపంలోని పంచవటి అనే సుందరమైన నివాసస్థలాన్ని సూచించాడు. పంచవటి వైపు ప్రయాణంలో రాముడు జటాయువు అనే పక్షిరాజును కలుసుకున్నాడు. జటాయువు తనను దశరథుని స్నేహితుడిగా పరిచయం చేసి, సీతారక్షణకు సిద్ధమని చెప్పాడు. ఇప్పుడు రామసీతలక్ష్మణులు పంచవటికి చేరి కొత్త పర్ణశాల నిర్మించబోతున్నారు. తదుపరి భాగంలో పంచవటి ప్రవేశం, లక్ష్మణుడు పర్ణశాల నిర్మించడం, గోదావరి తీర జీవనం, సీతారాముల సుందరమైన వనవాస దినాలు గురించి తెలుసుకుందాం.