అయోధ్యలో సీతారాముల గృహజీవనం మంగళంగా ప్రారంభమైన తరువాత కొంతకాలం రాజ్యం మరింత సంతోషంగా గడిచింది. రాముడు వివాహానంతరం కూడా తన స్వభావంలో ఎలాంటి మార్పు రానివ్వలేదు. అతను రాజకుమారుడిగా ఉన్నా, గర్వం లేకుండా ప్రజలతో మృదువుగా మాట్లాడేవాడు. తల్లిదండ్రుల పట్ల వినయం, గురువుల పట్ల గౌరవం, అన్నదమ్ముల పట్ల ప్రేమ, సీత పట్ల మర్యాద, రాజ్యకార్యాల పట్ల బాధ్యత — ఈ గుణాలు రోజురోజుకూ మరింత ప్రకాశించాయి. సీత కూడా అయోధ్యలో అందరి మనసులు గెలుచుకుంది. ఆమె అత్తమామలను గౌరవంగా సేవించింది. రాజభవనంలోని పెద్దలను మర్యాదగా చూసింది. సేవకులపైనా సౌమ్యంగా ప్రవర్తించింది. రామసీతలు కలిసి కనిపించినప్పుడు అయోధ్య ప్రజలకు వారు ఒక మంగళజంటగా అనిపించేవారు. రాజ్యానికి భవిష్యత్తు భద్రంగా ఉందని ప్రజలు భావించారు.
దశరథ మహారాజు ఈ మంగళకాలంలో తన జీవితాన్ని లోతుగా ఆలోచించడం ప్రారంభించాడు. అతను అనుభవజ్ఞుడైన రాజు. ఎన్నో యుద్ధాలు చూశాడు. రాజ్యపాలనలో ఎన్నో నిర్ణయాలు తీసుకున్నాడు. దేవతలకు సహాయం చేసిన ఘట్టాలు కూడా అతని జీవితంలో ఉన్నాయి. అతను ఇక్ష్వాకువంశ గౌరవాన్ని నిలబెట్టాడు. అయోధ్యను సురక్షితంగా, సంపన్నంగా, ధర్మబద్ధంగా పాలించాడు. కానీ కాలం ఎవరినీ వదలదు. దశరథుడు తన శరీరంలో వృద్ధాప్య సూచనలు గమనించాడు. శక్తి ఉన్నప్పటికీ, యౌవనకాలపు ఉత్సాహం తగ్గుతోందని అతనికి తెలిసింది. రాజ్యభారం చాలా గొప్పది. రాజు అలసిపోతే ప్రజలు బాధపడకూడదు. అందుకే రాజు తన తరువాత రాజ్యాన్ని ఎవరు చేపట్టాలి అనే విషయాన్ని సమయానికి నిర్ణయించాలి.
దశరథునికి నలుగురు కుమారులు ఉన్నారు. అందరూ గుణవంతులు. భరతుడు వినయశీలి, లక్ష్మణుడు పరాక్రమశాలి, శత్రుఘ్నుడు కార్యనిర్వాహణలో చురుకైనవాడు. కానీ రాముడు పెద్ద కుమారుడు మాత్రమే కాదు; రాజ్యపాలనకు సంపూర్ణంగా తగినవాడు. ప్రజలందరి హృదయాల్లో అతనిపై ప్రత్యేకమైన ప్రేమ ఉంది. రాముని ముఖం చూసినవారికి ప్రశాంతత కలుగుతుంది. అతని మాటలు మధురంగా ఉంటాయి. అతను సత్యం మాట్లాడతాడు. ఎవరికీ అన్యాయం చేయడు. తనకు నచ్చినవారినే కాక, అందరినీ సమంగా చూస్తాడు. శత్రువుపైనా అవసరమైన పరిమితి పాటించగలడు. రాజ్యభారం తీసుకుంటే ధర్మం కాపాడుతాడని అందరికీ నమ్మకం. దశరథుడు ఈ గుణాలన్నీ గమనించాడు. తన తరువాత రాముడే అయోధ్యకు యోగ్యుడైన యువరాజు అని అతని మనస్సులో నిశ్చయమైంది.
రామునిపై ప్రజల ప్రేమ కూడా అసాధారణమైనది. అయోధ్య వీధుల్లో ప్రజలు తరచూ రాముని గురించి మాట్లాడేవారు. “రాముడు ఎంత మృదువుగా మాట్లాడుతాడు”, “పెద్దలను ఎంత గౌరవిస్తాడు”, “ధర్మం గురించి ఎంత జాగ్రత్తగా ఉంటాడు”, “యుద్ధంలో ఎంత శూరుడు”, “సీతాదేవి ఎంత పవిత్రమైన మహిషి” — ఇలా ప్రజలు సంతోషంగా చెప్పుకునేవారు. రాజ్యం లోపల భద్రత ఉండాలి, కానీ ప్రజల హృదయాల్లో విశ్వాసం మరింత ముఖ్యం. రాముడిపై ప్రజలకు ఆ విశ్వాసం ఉంది. రాజు మార్పు సమయంలో ప్రజలలో భయం రావచ్చు. కానీ రాముడు యువరాజు అవుతాడన్న ఆలోచన ప్రజలకు భయం కాదు, ఆనందం కలిగించింది. ఇది దశరథునికి చాలా ముఖ్యమైన సంకేతం.
దశరథుడు ఒక రోజు తన మంత్రులతో, పురోహితులతో, ముఖ్యంగా వశిష్ఠ మహర్షితో సంప్రదించాడు. రాజు ఎంత శక్తివంతుడైనా, ఇలాంటి గొప్ప నిర్ణయం ఒంటరిగా తీసుకోకూడదు. రాజ్యానికి సంబంధించినది కావడంతో మంత్రుల సలహా, గురువుల అనుమతి, ప్రజల అభిమతం అవసరం. దశరథుడు తన ఆలోచనను చెప్పాడు: “నేను వయసులో పెద్దవాడిని అయ్యాను. నా శరీరం పూర్వంలా లేదు. రాజ్యభారం చాలా గొప్పది. రాముడు గుణవంతుడు, ప్రజల ప్రియుడు, ధర్మజ్ఞుడు. అతన్ని యువరాజుగా అభిషేకించాలని నా మనస్సు కోరుతోంది. ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.” దశరథుని మాటల్లో తండ్రి ప్రేమ మాత్రమే కాదు; రాజధర్మం ఉంది. అతను తన కుమారుణ్ణి ప్రేమించి సింహాసనం ఇవ్వాలనుకోలేదు; రాజ్యానికి తగినవాడని తెలుసుకుని ఇవ్వాలనుకున్నాడు.
మంత్రులు, సభాసదులు ఈ ఆలోచన విని సంతోషించారు. రాముడు యువరాజు కావాలని వారికి కూడా అభిలాష ఉంది. వారు దశరథునితో అన్నారు: “మహారాజా, ఇది అత్యంత శుభమైన నిర్ణయం. రాముడు సర్వగుణసంపన్నుడు. అతను పెద్దవాడైన కుమారుడు. ప్రజలు అతన్ని ప్రేమిస్తున్నారు. అతనిలో సత్యం, ధర్మం, దయ, పరాక్రమం, వినయం అన్నీ ఉన్నాయి. అతను యువరాజు అయితే అయోధ్య మరింత సుఖంగా ఉంటుంది.” ఈ మాటలు విని దశరథుని హృదయం తేలికపడింది. తన అంతరంగ నిర్ణయం రాజ్యంలోని జ్ఞానుల అభిప్రాయంతో కలిసినందుకు అతను ఆనందించాడు. వశిష్ఠ మహర్షి కూడా దీనిని శుభకార్యంగా ఆమోదించాడు. గురువు సమ్మతి దశరథునికి మరింత ధైర్యం ఇచ్చింది.
కానీ దశరథుడు ప్రజల అభిమతం కూడా తెలుసుకోవాలని భావించాడు. ప్రాచీన రాజ్యవ్యవస్థలో రాజు అధికారవంతుడైనా, ప్రజాసంతృప్తి ముఖ్యమైనది. రాజ్యాన్ని ఎవరు పాలించబోతున్నారో ప్రజలు సంతోషంగా స్వీకరించాలి. అందుకే రాజసభకు వివిధ ప్రాంతాల ప్రజాప్రతినిధులు, రాజులు, ముఖ్యులు, వృద్ధులు, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, వృత్తిజీవులు, సైనికులు — అందరికీ సంబంధించిన ప్రతినిధులు పిలవబడ్డారు. సభలో దశరథుడు తన ఆలోచనను చెప్పాడు. “నా వయసు పెరిగింది. రాజ్యానికి స్థిరత్వం అవసరం. రాముడు మీకు ప్రియుడని నాకు తెలుసు. అతన్ని యువరాజుగా అభిషేకించాలని నేను భావిస్తున్నాను. మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?” అని అడిగాడు.
ప్రజాప్రతినిధులు ఆనందంతో స్పందించారు. వారు రాముని గుణాలను ప్రశంసించారు. “మహారాజా, రాముడు మా హృదయాలకు ప్రియుడు. అతను మమ్మల్ని తన పిల్లలలాగా చూస్తాడు. మధురంగా మాట్లాడుతాడు. ఎవరి బాధ విన్నా నిర్లక్ష్యం చేయడు. ధర్మజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, శత్రువులను జయించగలవాడు, పెద్దలను గౌరవించేవాడు. అతను యువరాజు కావడం మాకు మహాసంతోషం. మీరు త్వరగా అభిషేకం జరిపించండి” అని అభ్యర్థించారు. వారి మాటల్లో కేవలం రాజభయం లేదు; నిజమైన ప్రేమ ఉంది. రాముడు ప్రజల మనస్సులో ఎంత స్థానం సంపాదించాడో దశరథునికి మరింత స్పష్టమైంది.
ప్రజల అభిమతం విన్న తరువాత దశరథుని ఆనందానికి అవధులు లేకపోయాయి. అతను వెంటనే పట్టాభిషేక సిద్ధత ప్రారంభించాలని నిర్ణయించాడు. ఆ సమయంలో శుభలక్షణాలు, ముహూర్తాలు పరిశీలించబడ్డాయి. వశిష్ఠ మహర్షి నక్షత్రాలు, తిథులు చూసి త్వరలోనే శుభముహూర్తం ఉందని సూచించాడు. దశరథుడు ఆ ముహూర్తాన్ని వదలకూడదని భావించాడు. అతని మనస్సులో ఒక విచిత్రమైన ఆత్రుత కూడా కనిపిస్తుంది. వృద్ధాప్యం, కాలం అనిశ్చితి, రాజ్యస్థిరత్వం — ఇవన్నీ అతన్ని త్వరగా నిర్ణయానికి నడిపించాయి. “రేపే రాముని యువరాజ్యాభిషేకం జరగాలి” అనే భావం బలపడింది. ఇక్కడే రామాయణం మధురమైన మంగళస్థితి నుండి నెమ్మదిగా మహావిపత్తు వైపు అడుగు వేస్తుంది. ఎందుకంటే ఈ త్వరిత నిర్ణయం కైకేయి వరాల ఘట్టానికి దారి తీస్తుంది.
పట్టాభిషేకం కోసం అయోధ్యను మళ్లీ అలంకరించే ఏర్పాట్లు మొదలయ్యాయి. నగరమంతా శుభవార్త వ్యాపించింది. “రేపు రాముడు యువరాజు అవుతాడు!” అని ప్రజలు ఆనందంతో చెప్పుకున్నారు. ఇళ్లలో దీపాలు వెలిగించారు. వీధుల్లో పూలు చల్లారు. దేవాలయాల్లో పూజలు మొదలయ్యాయి. బ్రాహ్మణులు వేదమంత్రాల సిద్ధతలో నిమగ్నమయ్యారు. రాజకోశం నుండి దానసామగ్రి సిద్ధం చేయబడింది. గోవులు, బంగారం, వస్త్రాలు, ధాన్యాలు, రత్నాలు, పండ్లు, పూలు, పవిత్ర జలాలు, మంగళద్రవ్యాలు అన్నీ సమకూర్చబడ్డాయి. వివిధ నదుల జలాలు తెప్పించాలి. ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు అలంకరించాలి. రాజమార్గాలు శుభ్రం చేయాలి. పట్టాభిషేకం అంటే ఒక రాజకుటుంబకార్యం మాత్రమే కాదు; మొత్తం రాజ్యం పాల్గొనే ధర్మకార్యం.
వశిష్ఠ మహర్షి రాముని వద్దకు వెళ్లి అభిషేకానికి ముందు పాటించాల్సిన నియమాలను చెప్పాడు. రాముడు వినయంగా విన్నాడు. యువరాజ్యాభిషేకం తనకు గౌరవం అయినా, అతను గర్వంతో ఉప్పొంగలేదు. తండ్రి ఆజ్ఞ, గురువు మార్గదర్శకత్వం, ప్రజల ప్రేమ — ఇవన్నీ అతనికి బాధ్యతను గుర్తుచేశాయి. రాముడు రాజ్యాన్ని సుఖాసనంగా చూడలేదు; అది ధర్మభారం అని తెలుసుకున్నాడు. యువరాజు కావడం అంటే అధికారాన్ని పొందడం కాదు; ప్రజల బాధ్యతను స్వీకరించడం. రాముని మనస్సులో ఈ భావం బలంగా ఉంది. అతను సీతతో కలిసి నియమాలు పాటించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అభిషేకానికి ముందు ఉపవాసం, శుద్ధి, దేవతారాధన వంటి ఆచారాలు చేయాలి.
సీతాదేవికి కూడా ఈ వార్త తెలిసింది. ఆమెకు ఆనందం కలిగింది. రాముడు యువరాజు అవుతాడంటే అది తన భర్తకు వచ్చిన గౌరవం మాత్రమే కాదు; ధర్మపాలనకు మార్గం తెరుచుకోవడం. సీత రాముని స్వభావం తెలుసు. అతను రాజ్యాన్ని స్వార్థంగా పాలించడు. ప్రజల కోసం, ధర్మం కోసం, పెద్దల ఆశీస్సులతో పాలిస్తాడు. కాబట్టి ఆమె మంగళంగా సిద్ధమైంది. రామునికి తోడుగా ఆచారాలు పాటించడానికి సిద్ధపడింది. సహధర్మచారిణిగా సీత పాత్ర ఇక్కడ కూడా కనిపిస్తుంది. భర్తకు వచ్చిన బాధ్యతలో భార్య కూడా మౌనంగా భాగస్వామి అవుతుంది.
దశరథుడు రాముణ్ణి తన దగ్గరకు పిలిపించాడు. అతనికి ప్రేమతో, గంభీరంగా ఉపదేశం చేశాడు. “రామా, ప్రజలు నిన్ను ప్రేమిస్తున్నారు. నీవు సత్యవంతుడివి, ధర్మజ్ఞుడివి. రేపు నీ యువరాజ్యాభిషేకం జరగబోతోంది. రాజ్యపాలనలో జాగ్రత్తగా ఉండు. ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచు. కోపాన్ని జయించు. మంత్రులతో సంప్రదించి నిర్ణయాలు తీసుకో. ప్రజలను పిల్లలలాగా కాపాడు. ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ విడువకు.” ఈ ఉపదేశంలో దశరథుని అనుభవం ఉంది. తండ్రిగా ప్రేమతో చెప్పినా, రాజుగా పాలనసూత్రాలను చెప్పాడు. రాముడు వినయంగా తండ్రి మాటలను స్వీకరించాడు. “తండ్రి ఆజ్ఞే నాకు ధర్మం” అనే భావంతో అతను నమస్కరించాడు.
అయోధ్యలో ఆనందం విస్తరించినా, ఒక విషయం గమనించాలి. ఈ సమయంలో భరతుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు అయోధ్యలో లేరు. వారు కైకేయి పితృగృహమైన కేకయ దేశానికి వెళ్లి ఉన్నారు అని రామాయణంలో వస్తుంది. భరతుడు లేకపోవడం తరువాతి సంఘటనల్లో ముఖ్యమైనది. దశరథుడు రాముడి అభిషేకం త్వరగా జరపాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు భరతుడు రాజ్యంలో లేడు. ఇది దశరథుడు భరతుని ద్వేషించాడు అని కాదు. భరతుడు కూడా రాముని ప్రేమించే వాడు. కానీ రాజకీయంగా, కుటుంబపరంగా, దైవసంకల్పంగా ఈ పరిస్థితి తరువాత కైకేయి మనస్సులో అనుమానానికి మార్గం తెరుస్తుంది. మంత్ర అనే దాసి ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది. మంగళకార్యానికి ముందు అధర్మబీజం ఎలా నిశ్శబ్దంగా మొలకెత్తుతుందో రామాయణం ఇక్కడ చూపిస్తుంది.
ప్రజలు రాముని అభిషేకం కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. ప్రతి ఇంటిలో శుభకార్యంలా ఏర్పాట్లు జరిగాయి. వ్యాపారులు తమ దుకాణాలను అలంకరించారు. కళాకారులు వాద్యాలను సిద్ధం చేశారు. బ్రాహ్మణులు మంత్రాలను సిద్ధం చేశారు. సైనికులు శోభాయాత్రకు సిద్ధమయ్యారు. స్త్రీలు మంగళహారతుల కోసం ఏర్పాట్లు చేశారు. వృద్ధులు తమ జీవితంలో ఇలాంటి శుభసమయాన్ని చూడటం అదృష్టం అని భావించారు. పిల్లలు రాముని పేరు చెప్పుకుంటూ ఆనందించారు. అయోధ్య మొత్తం “రామ యువరాజ్యాభిషేకం” అనే ఒకే ఆనందంలో మునిగిపోయింది.
కానీ రాజభవనంలో ఒక మూలలో మంత్ర అనే దాసి ఈ ఏర్పాట్లను గమనిస్తోంది. ఆమె కైకేయికి దాసి. శరీరంగా వికలంగా ఉన్నా, మాటలో కపటం, మనస్సులో కుటిలత్వం ఉంది. అయోధ్యలో జరుగుతున్న శుభసిద్ధత ఆమెకు ఆనందం కలిగించలేదు. రాముడు యువరాజు అయితే కైకేయి స్థానం తగ్గిపోతుందా, భరతుని భవిష్యత్తు ఏమవుతుంది అని ఆమె తన మనస్సులో అనర్థకల్పనలు మొదలుపెట్టింది. ఇక్కడే కథ ఒక పెద్ద మలుపు తిరగడానికి సిద్ధమవుతోంది. ఇప్పటివరకు మంగళంగా కనిపించిన పట్టాభిషేక సిద్ధత, కొద్ది సమయంలోనే అరణ్యవాసానికి దారి తీస్తుంది. ధర్మజీవితంలో పెద్ద పరీక్షలు చాలా సార్లు మహామంగళానికి ముందు వస్తాయి.
ఇలా దశరథుడు తన వృద్ధాప్యాన్ని గ్రహించి, రాజ్యస్థిరత్వం కోసం రాముణ్ణి యువరాజుగా చేయాలని నిర్ణయించాడు. మంత్రులు, గురువులు, ప్రజలు అందరూ ఈ నిర్ణయాన్ని ఆనందంతో ఆమోదించారు. అయోధ్య పట్టాభిషేక సిద్ధతతో ఉత్సాహంగా మారింది. రాముడు వినయంతో బాధ్యతను స్వీకరించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. సీత సహధర్మచారిణిగా ఆచారాలకు సిద్ధమైంది. దశరథుడు తన జీవితంలోని గొప్ప నిర్ణయాన్ని అమలు చేయబోతున్నాడు. కానీ అదే సమయంలో మంత్ర అనే దాసి మనస్సులో అసూయ, భయం, కుటిలబుద్ధి మొలకెత్తుతోంది. తదుపరి భాగంలో మంత్ర పట్టాభిషేక ఏర్పాట్లను గమనించడం, కైకేయిని ప్రభావితం చేయడం, భరతుని పేరిట విషబీజం నాటడం, కైకేయి మనస్సు మారడం గురించి తెలుసుకుందాం.
