మిథిలా సభలో ఒక అపూర్వమైన నిరీక్షణ నెలకొంది. విశ్వామిత్ర మహర్షి రామలక్ష్మణులతో కలిసి జనక మహారాజు యజ్ఞానికి వచ్చిన తరువాత, రాముడి గుణాలు, పరాక్రమం, యజ్ఞరక్షణ, అహల్య విమోచనం వంటి విషయాలు జనకునికి తెలిసాయి. జనకుడు తన కుమార్తె సీతాదేవి జననాన్ని, శివధనుస్సు ప్రతిజ్ఞను వివరించాడు. ఇప్పుడు ఆ ప్రతిజ్ఞకు పరీక్షాసమయం వచ్చింది. సభలో ఉన్న ఋషులు, పండితులు, రాజులు, అతిథులు అందరూ శివధనుస్సును చూడబోతున్నారని తెలుసుకుని ఆశ్చర్యంతో, ఆసక్తితో ఉన్నారు. ఎన్నో రాజులు, మహావీరులు, బలవంతులు ఆ ధనుస్సును ఎత్తలేకపోయారు. ఇప్పుడు అయోధ్య యువరాజు రాముడు దానిని దర్శించబోతున్నాడు. రాముడు ప్రయత్నిస్తాడా, లేదా కేవలం చూసి నమస్కరిస్తాడా అన్న ప్రశ్న అందరి మనసులో ఉంది. కానీ విశ్వామిత్ర మహర్షి మాత్రం ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు. అతని మనసులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఈ ఘట్టం దైవసంకల్పంలో భాగమని ఆయనకు తెలుసు.
జనక మహారాజు తన సేవకులకు ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు. శివధనుస్సును సభకు తీసుకురావాలి. ఆ ధనుస్సు సాధారణ ఆయుధం కాదు. అది పరమశివునితో సంబంధమున్న మహాదివ్యమైన ధనుస్సు. దానిని గౌరవంతో, భక్తితో, నియమంతో సంరక్షించారు. రాజభవనంలో ఒక విశేషమైన స్థలంలో దానిని ఉంచేవారు. దానిని కదిలించడానికి కూడా అనేకమంది బలవంతులు కావాలి. శివధనుస్సు ఉన్న భారీ పెట్టెను తెచ్చేందుకు వేలాది బలవంతుల సహాయం కావలసి వచ్చిందని వర్ణన ఉంది. పెద్ద పెద్ద చక్రాలపై, బలమైన గొలుసులతో, రాజసేవకులు ఎంతో కష్టంతో దానిని లాగుతూ సభకు తీసుకొచ్చారు. ఆ దృశ్యం చూసినవారికి ధనుస్సు మహిమ మొదటి చూపులోనే అర్థమైంది. దాన్ని కేవలం చూసినంత మాత్రాన గౌరవభయం కలిగేది. దానిని ఎత్తాలని ప్రయత్నించడం అంటే మహాపరాక్రమం కావాలి.
సభలో ఆ ధనుస్సు ఉంచబడినప్పుడు ఒక గంభీర నిశ్శబ్దం ఏర్పడింది. మంగళధ్వనులు కొంతసేపు వినిపించినా, తరువాత అందరూ ఊపిరి బిగపట్టి చూసినట్టుగా నిశ్శబ్దంగా నిలిచారు. జనకుడు విశ్వామిత్రుని వైపు చూసి, “మహర్షీ, ఇదే మా వంశంలో సంరక్షించబడుతున్న శివధనుస్సు. దీనిని అనేక రాజులు, వీరులు, మహాబలవంతులు ఎత్తడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ ఎవరూ సాధించలేదు. నా కుమార్తె సీతను ఈ ధనుస్సును ఎత్తి బిగించగలవాడికే ఇవ్వాలని నేను ప్రతిజ్ఞ చేశాను” అని చెప్పాడు. ఆ మాటల్లో జనకుని గౌరవం కూడా ఉంది, కొంత వేదన కూడా ఉంది. ఎందుకంటే ప్రతిజ్ఞ చేసిన తండ్రి తన కుమార్తెకు తగిన వరుడు ఇంకా దొరకకపోవడాన్ని ఎన్నాళ్లుగానో అనుభవిస్తున్నాడు. కానీ ఇప్పుడు అతని ముందు రాముడు నిలిచున్నాడు.
రాముడు ఆ ధనుస్సును వినయంతో చూశాడు. అతని దృష్టిలో ఆశ్చర్యం ఉన్నా, గర్వం లేదు. ఆయన ధనుస్సును చూసి తన శక్తిని ప్రదర్శించాలని తొందరపడలేదు. మొదట గురువు వైపు చూశాడు. రాముని జీవితంలో ఇది ఎప్పటికీ నిలిచే లక్షణం. ఎంత గొప్ప శక్తి ఉన్నా, ఆయన పెద్దల అనుమతి లేకుండా కార్యానికి ముందుకు సాగడు. విశ్వామిత్రుడు అతనికి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు: “రామా, ఈ ధనుస్సును దర్శించు. నీకు ఇష్టమైతే దానిని ఎత్తి చూడు.” గురువు ఆజ్ఞ ఇచ్చిన వెంటనే రాముడు వినయంగా ముందుకు నడిచాడు. సభలోని అందరి చూపులు అతనిపై నిలిచాయి. లక్ష్మణుని హృదయం ఆనందంతో నిండింది. అన్న మహిమ ఇప్పుడు అందరికీ ప్రత్యక్షమవుతుందని అతనికి నమ్మకం ఉంది. కానీ అతను కూడా మౌనంగా, మర్యాదగా నిలిచాడు.
రాముడు ధనుస్సు దగ్గరకు వెళ్లిన తీరు చాలా విశేషమైనది. అతను గర్వవంతుడైన యోధునిలా దూసుకుపోలేదు. దానిని మొదట గౌరవంగా చూశాడు. అది శివునికి సంబంధించిన దివ్యధనుస్సు కాబట్టి, అంతరంగంలో నమస్కారం చేసినట్టుగా భావించవచ్చు. దైవవస్తువును గౌరవించకుండా శక్తి ప్రయోగించడం రామస్వభావం కాదు. తరువాత అతను ధనుస్సును చేత్తో పట్టుకున్నాడు. సభలో ఉన్నవారు “ఇతడు కదిలించగలడా?” అని చూస్తున్నారు. ఎవరూ ఊహించని విధంగా రాముడు ఆ ధనుస్సును సులభంగా ఎత్తాడు. ఇది చూసిన క్షణం సభలో ఆశ్చర్యం అలలా వ్యాపించింది. అనేకమంది బలవంతులు కదిలించలేని ధనుస్సును రాముడు ఆటలాగా ఎత్తాడు. కానీ రాముడు దానిని ఆటగా చూడలేదు; గురు ఆజ్ఞగా, ధర్మకార్యంగా చేశాడు.
ధనుస్సును ఎత్తిన తరువాత రాముడు దానికి జ్యా, అంటే తాడు, ఎక్కించడానికి ప్రయత్నించాడు. సాధారణంగా ధనుస్సును బిగించడం అంటే దాని రెండు చివరలను నియంత్రించి తాడు అమర్చడం. అది శరీరబలం మాత్రమే కాదు; సమతుల్యత, నియంత్రణ, నైపుణ్యం కూడా అవసరం. శివధనుస్సు వంటి మహాధనుస్సు అయితే అది అసాధారణమైన శక్తిని కోరుతుంది. రాముడు దానిని బిగించడానికి కొద్దిగా వంచిన క్షణంలోనే మహాఘోరమైన శబ్దంతో ధనుస్సు విరిగిపోయింది. ఆ శబ్దం పిడుగు పడినట్టుగా, పర్వతం చీలినట్టుగా, భూమి కంపించినట్టుగా వినిపించింది. సభలో ఉన్నవారు ఒక్కసారిగా దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యారు. కొందరు భయంతో కదలలేకపోయారు. కొందరు ఆశ్చర్యంతో మాటలు మర్చిపోయారు. యజ్ఞశాల, రాజమందిరం, మిథిలా నగరం అంతా ఆ ధ్వనితో మార్మోగిపోయింది.
శివధనుస్సు విరగడం ఒక సాధారణ బలప్రదర్శన కాదు. అది దైవసూచన. సీతకు నియతుడైన వరుడు వచ్చాడని ప్రపంచానికి ప్రకటించిన ఘట్టం. జనక మహారాజు ఎన్నాళ్లుగానో నిలబెట్టిన ప్రతిజ్ఞ ఇప్పుడు సాఫల్యం పొందింది. అనేక రాజులు విఫలమైన చోట, రాముడు సులభంగా విజయం సాధించాడు. కానీ ఇది ఇతరులను అవమానించడానికి జరిగినది కాదు; దైవనియతి ప్రకటించడానికి జరిగినది. రాముడు శివధనుస్సును విరగగానే ఆకాశంలో దేవతలు ఆనందించారు అని పరంపర చెబుతుంది. ఋషులు ఆశ్చర్యంతో రాముని మహిమను గ్రహించారు. విశ్వామిత్రుడు గంభీరమైన సంతోషంతో నిలిచాడు. అతని శిష్యుడు, అతను తీసుకువచ్చిన రాజకుమారుడు, ఇప్పుడు సీతకు తగిన మహాపురుషుడిగా ప్రపంచం ముందే ప్రకటించబడ్డాడు.
లక్ష్మణుని ఆనందం వర్ణనాతీతం. అతనికి రాముడిపై అపారమైన ప్రేమ. అన్న పరాక్రమం చూసి అతని హృదయం గర్వంతో నిండింది. కానీ అది స్వార్థగర్వం కాదు; భక్తితో కూడిన గర్వం. “ఇదే నా అన్న” అని అతని అంతరంగం ఉప్పొంగి ఉండవచ్చు. రాముడు మాత్రం ధనుస్సు విరిగిన తరువాత కూడా గర్వంతో నిలబడలేదు. అతను చేసిన కార్యాన్ని తన బలం వల్ల కాక, గురువు ఆజ్ఞ వల్ల జరిగిన కార్యంగా భావించినట్టుగా ప్రశాంతంగా నిలిచాడు. నిజమైన మహావీరుడి లక్షణం ఇదే. గొప్ప విజయానంతరం కూడా మనస్సు స్థిరంగా ఉండాలి. రాముడి స్థిరత్వం సభలో ఉన్నవారికి మరింత ఆశ్చర్యం కలిగించింది.
జనక మహారాజు ఈ దృశ్యాన్ని చూసి పరమానందంతో నిండిపోయాడు. అతని హృదయంలో ఉన్న భారము ఒక్కసారిగా తొలగిపోయింది. ఎన్నాళ్లుగానో అతను సీతకు తగిన వరుడు కోసం ఎదురు చూశాడు. తన ప్రతిజ్ఞ వల్ల రాజులు కోపించుకున్నారు, ప్రయత్నించి విఫలమయ్యారు, కొందరు అతనిని కఠినుడని అనుకుని ఉండవచ్చు. కానీ జనకుడు ధర్మాన్ని వదలలేదు. ఇప్పుడు ఆ ధర్మం సాఫల్యం పొందింది. అతను విశ్వామిత్రునితో అన్నాడు: “మహర్షీ, నేను చూసింది అద్భుతం. రాముడు మనుష్యుడిగా కనిపిస్తున్నా, అతని శక్తి అసాధారణం. నా కుమార్తె సీతకు ఇతడే తగిన వరుడు. నేను చేసిన ప్రతిజ్ఞ ఇప్పుడు నెరవేరింది. సీతను రామునికి వరంగా ఇవ్వడం నాకు మహాభాగ్యం.”
ఈ మాటల్లో ఒక తండ్రి సంతోషం, ఒక రాజు ధర్మసంతృప్తి, ఒక భక్తుని దైవానుభూతి అన్నీ కలిశాయి. జనకుడు సీతను తన కుమార్తెగా ఎంతో ప్రేమించాడు. కానీ ఆమె భూమిదేవి ప్రసాదం అని తెలిసినందున, ఆమె వివాహం దైవసంకల్పంలోనే జరగాలని భావించాడు. ఇప్పుడు రాముడు శివధనుస్సును విరచడం ద్వారా ఆ సంకల్పం స్పష్టమైంది. జనకుడు వెంటనే తన ప్రతిజ్ఞను ప్రకటించాడు. “ధనుస్సును ఎత్తి బిగించినవాడికే సీతను ఇస్తాను అన్న నా మాట నిజమైంది. రాముడికి సీతను ఇస్తాను” అన్న భావంతో అతని నిర్ణయం స్పష్టమైంది. కానీ వివాహం రాజధర్మం ప్రకారం పెద్దల అనుమతితో జరగాలి. రాముడు దశరథ మహారాజు కుమారుడు. కాబట్టి అయోధ్యకు వార్త పంపాలి. దశరథుని, వశిష్ఠాది గురువులను ఆహ్వానించాలి. వివాహం రెండు కుటుంబాల సమక్షంలో, శాస్త్రప్రకారం జరగాలి.
ఇక్కడ రాముడి ప్రవర్తన మళ్లీ ఆదర్శంగా కనిపిస్తుంది. జనకుడు సీతను వరంగా ఇవ్వాలని ప్రకటించినప్పుడు కూడా రాముడు స్వయంగా తనకు హక్కు వచ్చినట్టు వ్యవహరించలేదు. తండ్రి దశరథుని అనుమతి అవసరం. గురువుల సమ్మతి అవసరం. వంశమర్యాద అవసరం. ఇది రామాయణంలోని కుటుంబధర్మం. యువరాజు తన శౌర్యంతో పరీక్షను గెలిచినా, వివాహం అతని వ్యక్తిగత నిర్ణయం మాత్రమే కాదు; అది కుటుంబం, వంశం, ధర్మం కలిసి నిర్ణయించే శుభకార్యం. రాముడు ఈ మర్యాదను ఎప్పుడూ దాటడు. అందుకే రాముని జీవితం వ్యక్తిగత గొప్పతనం మాత్రమే కాదు; సమాజధర్మానికి కూడా ఆదర్శం.
సభలో ఉన్నవారిలో కొందరు ఆశ్చర్యంతో రాముడిని చూస్తూ ఉండిపోయారు. కొందరు అతన్ని దేవకుమారుడని భావించారు. కొందరు ఈ మహాశక్తి ఎలా సాధ్యమైందో అర్థం చేసుకోలేకపోయారు. ఋషులు మాత్రం ఇది సాధారణం కాదని గ్రహించారు. విశ్వామిత్రుడు తృప్తిగా ఉన్నాడు. అతను రాముని అయోధ్య నుండి తీసుకువచ్చినప్పుడు మొదట దశరథుడు భయపడ్డాడు. కానీ ఇప్పుడు అదే రాముడు యజ్ఞరక్షణ చేసి, అహల్యను విమోచించి, శివధనుస్సును విరిచి ప్రపంచానికి తన మహిమను చూపించాడు. విశ్వామిత్రుని నిర్ణయం ఎంత లోతైనదో అందరికీ అర్థమైంది.
శివధనుస్సు విరిగిన శబ్దం మిథిలా అంతటా వ్యాపించింది. రాజమహల్ లోపల సీతాదేవికి కూడా ఈ సంఘటన తెలిసినట్లుగా మనం భావించవచ్చు. ఆమెకు తన తండ్రి ప్రతిజ్ఞ తెలుసు. ఆ ధనుస్సును ఎవరూ ఎత్తలేకపోయారన్న విషయం తెలుసు. ఇప్పుడు ఎవరో మహావీరుడు దానిని విరిచాడని వార్త వచ్చింది. అది కేవలం శబ్దం కాదు; ఆమె జీవితంలో కొత్త దశ ప్రారంభమైన సంకేతం. సీతాదేవి హృదయం మంగళభావంతో నిండిపోయి ఉండవచ్చు. భూమిదేవి కుమార్తెకు రఘువంశ రత్నం వరుడిగా నిలిచాడు. ఇది రెండు మహాప్రవాహాల సంగమం — భూమి సహనం మరియు సూర్యవంశ ధర్మప్రకాశం.
జనకుడు తన మంత్రులను పిలిచాడు. అయోధ్యకు శీఘ్రంగా దూతలను పంపాలని నిర్ణయించాడు. దశరథ మహారాజుకు శుభవార్త తెలియాలి. “మీ కుమారుడు రాముడు శివధనుస్సును ఎత్తి బిగించగా అది విరిగింది. నా ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం సీతను రామునికి ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను. దయచేసి కుటుంబంతో, గురువులతో, మంత్రులతో మిథిలాకు విచ్చేయండి” అనే సందేశం సిద్ధమైంది. ఈ వార్త అయోధ్యకు చేరితే దశరథుని ఆనందానికి అవధులు ఉండవు. ఒకప్పుడు విశ్వామిత్రునితో రాముడిని పంపడంలో ఎంత వేదన పడిన దశరథుడు, ఇప్పుడు రాముడి మహిమ విని గర్వంతో, ఆనందంతో నిండిపోతాడు. దైవకార్యం ఎలా పని చేస్తుందో ఇక్కడ తెలుస్తుంది. తండ్రికి మొదట బాధగా కనిపించిన ప్రయాణమే ఇప్పుడు మహామంగళానికి కారణమైంది.
ఈ ఘట్టంలో మనం ఒక గొప్ప పాఠం నేర్చుకోవచ్చు. మనం ధర్మమార్గంలో ముందుకు వెళ్లినప్పుడు మొదట కష్టం కనిపించవచ్చు. దశరథునికి రాముడిని పంపడం కష్టం. రాముడికి అరణ్యప్రయాణం మొదటి పరీక్ష. కానీ గురువును అనుసరించడం, ధర్మకార్యాన్ని చేయడం, వినయంతో ఉండడం చివరకు మంగళానికి దారి తీస్తుంది. శివధనుస్సు విరగడం రాముడి శౌర్యానికి ఫలం మాత్రమే కాదు; అతని విధేయత, గురుభక్తి, ధర్మనిబద్ధతకు కూడా ఫలం. ఆయన విశ్వామిత్రుని వెంట రాకపోయి ఉంటే, ఈ ఘట్టం జరగదు. కాబట్టి జీవితంలో పెద్దల మార్గదర్శనం అనుకోని శుభద్వారాలను తెరుస్తుంది.
ఇంకా ఒక పాఠం జనకుని నుంచీ తెలుస్తుంది. ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకోవడం సులభం కాదు. అనేక రాజులు విఫలమయ్యారు. ఒత్తిడులు వచ్చి ఉండవచ్చు. అయినా జనకుడు తన ధర్మాన్ని వదలలేదు. సీతకు తగిన వరుడు రావాలి అన్న విశ్వాసంలో నిలిచాడు. చివరకు రాముడు వచ్చాడు. ధర్మనిశ్చయం ఆలస్యంగా ఫలించినా, ఫలితం అపూర్వంగా ఉంటుంది. త్వరగా రాజీ పడితే జనకుడు తన కుమార్తెకు తగిన వరుడిని కోల్పోయేవాడు. కానీ ఆయన నిరీక్షించాడు, నిలబడ్డాడు, దైవసంకల్పాన్ని విశ్వసించాడు. ఈ స్థిరత్వం రాజర్షి లక్షణం.
శివధనుస్సు విరగడం సీతారాముల వివాహానికి ద్వారం తెరిచింది. కానీ ఇంకా వివాహం జరగలేదు. అయోధ్య నుండి దశరథుడు రావాలి. వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు, రాజకుటుంబం, మంత్రులు రావాలి. రెండు మహావంశాలు కలవాలి. జనకుడు తన తమ్ముడు కుశధ్వజుని, కుటుంబాన్ని, యజ్ఞసభను సిద్ధం చేయాలి. ఈ వివాహం కేవలం రామసీతలది మాత్రమే కాదు. భరతుడు, లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు కూడా జనక వంశంలోని ఇతర రాజకుమార్తెలతో వివాహం చేసుకోబోతున్నారు. నాలుగు మహాకళ్యాణాలు జరగబోతున్నాయి. అయితే ఈ మంగళకార్యాలకు మొదటి మూలం రాముడు శివధనుస్సును విరచిన ఘట్టమే.
ఇలా మిథిలా సభలో శివధనుస్సు గౌరవంగా తీసుకురాబడింది. రాముడు గురువు ఆజ్ఞతో దానిని దర్శించి, సులభంగా ఎత్తి, బిగించగా అది ఘోరనాదంతో విరిగిపోయింది. జనక మహారాజు పరమానందంతో సీతను రామునికి వరంగా ఇవ్వాలని నిర్ణయించాడు. సభ ఆశ్చర్యంతో, ఆనందంతో నిండిపోయింది. విశ్వామిత్రుడు సంతోషించాడు. లక్ష్మణుడు అన్న మహిమను చూసి ఉల్లాసపడ్డాడు. రాముడు మాత్రం వినయంతో నిలిచాడు. ఇప్పుడు మిథిలా నుండి అయోధ్యకు శుభదూతలు బయలుదేరబోతున్నారు. తదుపరి భాగంలో జనకుని దూతలు అయోధ్యకు చేరడం, దశరథునికి శుభవార్త తెలియడం, అయోధ్యలో ఆనందం, దశరథుని మిథిలా ప్రయాణ సిద్ధత గురించి తెలుసుకుందాం.
