పద్మ పురాణం అష్టాదశ మహాపురాణాలలో అత్యంత విశాలమైనది, భక్తి, ధర్మం, తీర్థమహిమ, సృష్టి రహస్యాలు, వ్రతాలు, ఆచారాలు, దేవతారాధన, మోక్షమార్గం వంటి అనేక విషయాలను అందంగా వివరించే పవిత్ర గ్రంథం. “పద్మం” అంటే కమలం. కమలం భారతీయ ఆధ్యాత్మికతలో పవిత్రతకు, సృష్టికి, దైవత్వానికి చిహ్నం. విష్ణువు నాభి నుంచి ఉద్భవించిన కమలం మీద బ్రహ్ముడు జన్మించి సృష్టిని ప్రారంభించిన భావం పురాణాలలో ప్రసిద్ధి. అందువల్ల “పద్మ పురాణం” అనే పేరు సృష్టి, పవిత్రత, దైవ అనుగ్రహం అనే భావాలను గుర్తు చేస్తుంది. ఈ పురాణం ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు మహిమను, భక్తి మార్గాన్ని, పుణ్యక్షేత్రాల గొప్పతనాన్ని, సత్కర్మల విలువను, నీతిమంతమైన జీవనాన్ని బోధిస్తుంది. అయితే ఇందులో శివుని మహిమ, దేవీ తత్త్వం, బ్రహ్మ సృష్టి, ఋషుల ఉపదేశాలు, పాపపుణ్య ఫలాలు కూడా విస్తృతంగా కనిపిస్తాయి.
పద్మ పురాణం సృష్టి కథనంతో ప్రారంభమయ్యే సంప్రదాయానికి చెందినది. సృష్టి మొదట పరమాత్మ సంకల్పంతో ప్రారంభమవుతుంది. సృష్టికి ముందు జగత్తు స్పష్టమైన రూపంలో లేదు. పరబ్రహ్మ తత్త్వం మాత్రమే ఉండేది. ఆ పరమాత్మ శక్తి ద్వారా మహత్తత్త్వం, అహంకారం, పంచభూతాలు, ఇంద్రియాలు, లోకాలు, జీవరాశులు ఏర్పడ్డాయి. విష్ణువు నాభికమలం నుంచి బ్రహ్ముడు ఉద్భవించాడని, బ్రహ్ముడు తపస్సు చేసి సృష్టి కర్తవ్యాన్ని గ్రహించాడని పురాణం తెలియజేస్తుంది. ఇక్కడ ఒక గొప్ప తత్త్వం ఉంది. మనిషి తన కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి అంతరంగ పరిశీలన అవసరం. బ్రహ్ముడే తపస్సు చేసి తన పని తెలుసుకున్నాడంటే, సాధారణ మనిషి తన జీవితానికి అర్థం తెలుసుకోవడానికి జ్ఞానం, వినయం, ధ్యానం అవసరమని అర్థం.
ఈ పురాణంలో బ్రహ్ముడు వివిధ జీవరాశులను, దేవతలను, ఋషులను, ప్రజాపతులను సృష్టించిన విధానం వివరించబడుతుంది. సృష్టి అనేది కేవలం భౌతిక ప్రపంచ నిర్మాణం కాదు; అది ధర్మవ్యవస్థకు కూడా ఆరంభం. దేవతలు ప్రకృతిలోని శక్తులను సూచిస్తారు. అగ్ని, వాయు, సూర్య, చంద్ర, వరుణ వంటి దేవతలు జీవనానికి అవసరమైన శక్తుల ప్రతీకలు. ఋషులు జ్ఞానానికి, తపస్సుకు, సత్యాన్వేషణకు ప్రతీకలు. మనుషులు కర్మభూమిలో జీవించే బాధ్యతగల జీవులు. ఈ విధంగా పద్మ పురాణం సృష్టిని వివరించేటప్పుడు మనిషికి తన స్థానాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. మనిషి స్వేచ్ఛ కలిగినవాడు; కానీ ఆ స్వేచ్ఛను ధర్మంతో ఉపయోగించాలి. ఆచారం లేని స్వేచ్ఛ చివరకు బాధకు దారి తీస్తుంది.
పద్మ పురాణంలో ధర్మం చాలా ముఖ్యమైన అంశం. ధర్మం అంటే కేవలం పూజలు, వ్రతాలు, యజ్ఞాలు మాత్రమే కాదు. సత్యం మాట్లాడడం, ఇతరులకు హాని చేయకపోవడం, తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం, గురువులను సత్కరించడం, అతిథిని ఆదరించడం, పేదలను ఆదుకోవడం, జంతువులపై దయ చూపడం, నీతిగా సంపాదించడం, కోపాన్ని అదుపులో పెట్టడం, దానం చేయడం — ఇవన్నీ ధర్మంలో భాగాలు. ఈ పురాణం మనిషి జీవితాన్ని నాలుగు ఆశ్రమాల ద్వారా కూడా వివరిస్తుంది. బ్రహ్మచర్యం విద్యాభ్యాసానికి, గృహస్థాశ్రమం బాధ్యతలకు, వానప్రస్థం అంతరంగ సాధనకు, సన్యాసం పరమార్థానికి సంబంధించినవి. అయితే ఏ ఆశ్రమంలో ఉన్నా మనిషి ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
ఈ పురాణంలో శ్రీమహావిష్ణువు మహిమకు విశేష స్థానం ఉంది. విష్ణువు జగత్తును కాపాడే పరమాత్మగా, భక్తులను రక్షించే కరుణామయుడిగా, ధర్మాన్ని నిలబెట్టే అవతారమూర్తిగా వర్ణించబడతాడు. విష్ణు భక్తి పద్మ పురాణంలో సులభమైన మార్గంగా చెప్పబడింది. భక్తి అంటే కేవలం ఆలయానికి వెళ్లి నమస్కరించడం మాత్రమే కాదు. ప్రతి పని పరమాత్మకు సమర్పణగా చేయడం, మనసులో అహంకారం తగ్గించడం, ఇతరుల పట్ల దయతో ఉండడం, హరి నామాన్ని స్మరించడం, సత్సంగంలో ఉండడం, పురాణాలను వినడం — ఇవన్నీ భక్తి రూపాలు. కలియుగంలో నామస్మరణ గొప్పదని పురాణ సంప్రదాయం బలంగా చెబుతుంది. “హరి” అనే పేరు మనసును పవిత్రం చేస్తుందని, భయం తగ్గిస్తుందని, పాప భావనను కరిగిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
పద్మ పురాణంలో శివమహిమ కూడా కనిపిస్తుంది. విష్ణువు, శివుడు వేర్వేరు దేవతలుగా కనిపించినా, పరమ తత్త్వం ఒకటే అని పురాణాల అంతరార్థం. భక్తులు తమ స్వభావం ప్రకారం దేవతారూపాన్ని ఎంచుకుంటారు. ఎవరు విష్ణువును ఆరాధించినా, ఎవరు శివుడిని ఆరాధించినా, ఎవరు దేవిని ఆరాధించినా, భక్తి నిజమైనదైతే అది పరమాత్మకే చేరుతుంది. ఈ పురాణం అనేక సందర్భాలలో దేవతల మధ్య ఐక్యతను సూచిస్తుంది. సంప్రదాయ భేదాలు ఉన్నా పరమార్థం ఒకటే. కాబట్టి భక్తిలో ద్వేషం ఉండకూడదు. “నా దేవుడు గొప్ప, నీ దేవుడు తక్కువ” అనే భావం ఆధ్యాత్మికతకు విరుద్ధం. నిజమైన భక్తుడు వినయంతో ఉండాలి.
పద్మ పురాణం తీర్థమహిమకు ప్రసిద్ధి. ఇందులో అనేక పవిత్ర క్షేత్రాలు, నదులు, పర్వతాలు, సరస్సులు, వనాలు గురించి గొప్పగా చెప్పబడింది. గంగానది, యమున, సరస్వతి, నర్మద, గోదావరి, కావేరి వంటి నదులు కేవలం జలప్రవాహాలు కాదు; అవి ఆధ్యాత్మిక పవిత్రతకు చిహ్నాలు. నదిలో స్నానం చేయడం అంటే బాహ్య శరీర శుద్ధి మాత్రమే కాదు; అంతరంగ శుద్ధిని కూడా కోరుకోవడం. తీర్థయాత్ర అంటే ప్రదేశాల పర్యటన కాదు; అది మనస్సు మార్పు కోసం చేసే ప్రయాణం. మనం పవిత్ర క్షేత్రానికి వెళ్తే, అక్కడి దేవతా సన్నిధి మనలో వినయం, కృతజ్ఞత, దయ, సద్భావం కలిగించాలి. యాత్ర పూర్తయినా మన స్వభావం మారకపోతే యాత్ర ఫలితం సంపూర్ణం కాదు.
ఈ పురాణంలో పుష్కరక్షేత్రం, బదరికాశ్రమం, ప్రయాగం, కాశీ, ద్వారక, పూరీ, ఇతర విష్ణు క్షేత్రాలు, శివ క్షేత్రాలు వివిధ సందర్భాల్లో మహిమాన్వితంగా చెప్పబడతాయి. పుణ్యక్షేత్రాలు ఎందుకు ముఖ్యమో కూడా పురాణం ద్వారా అర్థమవుతుంది. మనిషి రోజువారీ జీవితంలో కోరికలు, బాధ్యతలు, అలజడి, పోటీ, భయాలు, అసూయలతో బిజీగా ఉంటాడు. క్షేత్రయాత్ర అతనికి ఆగి ఆలోచించే అవకాశం ఇస్తుంది. “నేను ఎవరు? నా జీవితం ఎందుకు? నేను చేసే పనులు ధర్మానికి అనుకూలమా?” అని ప్రశ్నించుకునే వాతావరణం యాత్రలో లభిస్తుంది. అందుకే పురాణాలు తీర్థయాత్రను పుణ్యకార్యంగా పేర్కొంటాయి.
పద్మ పురాణంలో వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, పూజలు, దానాలు గురించి కూడా విస్తృతంగా చెప్పబడింది. వ్రతం అంటే కేవలం భోజనం మానేయడం కాదు. వ్రతం అంటే మనస్సును నియంత్రించడం, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టడం, ఒక పవిత్ర సంకల్పంతో జీవించడం. ఏకాదశి వ్రతం విష్ణుభక్తిలో ముఖ్యమైనదిగా ప్రసిద్ధి. ఉపవాసం శరీరానికి క్రమశిక్షణను, మనస్సుకు స్థిరత్వాన్ని నేర్పుతుంది. కానీ ఉపవాసం చేస్తూ కోపం, అసూయ, అహంకారం పెంచుకుంటే వ్రతం ఫలించదు. వ్రతం యొక్క అసలు ప్రయోజనం మనస్సును శుద్ధి చేయడం. దానం కూడా అదే విధంగా స్వార్థాన్ని తగ్గించడానికి, కరుణను పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
పద్మ పురాణంలో తులసి మహిమ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడుతుంది. తులసి మొక్క విష్ణుభక్తులకు అత్యంత పవిత్రమైనది. తులసి పత్రం చిన్నదైనా, భక్తితో సమర్పిస్తే పరమాత్మ సంతోషిస్తాడని పురాణ భావన. ఇది మనకు ఒక గొప్ప పాఠం చెబుతుంది. దేవునికి కావలసింది బాహ్య వైభవం కాదు, హృదయ భక్తి. బంగారం, రత్నాలు, గొప్ప నైవేద్యాలు లేకపోయినా, స్వచ్ఛమైన మనసుతో సమర్పించిన తులసి దళం పరమమైన పూజగా మారుతుంది. అందుకే భక్తిలో హృదయం ముఖ్యం, ప్రదర్శన కాదు. తులసి సేవనం, తులసి పూజ, తులసి నామస్మరణ భక్తుల జీవితంలో పవిత్రతను పెంచుతాయని సంప్రదాయం చెబుతుంది.
ఈ పురాణంలో సత్సంగం, పురాణశ్రవణం గొప్పతనం కూడా చెప్పబడుతుంది. మంచి వ్యక్తుల సమీపం మనసును మార్చుతుంది. చెడు సాంగత్యం మనిషిని లోపల నుంచి బలహీనపరుస్తుంది. ఒక వ్యక్తి ఏ ఆలోచనలు వింటాడో, ఏ మాటలు మాట్లాడుతాడో, ఎలాంటి వారితో కలిసుంటాడో, అతని జీవితం ఆ దిశగా సాగుతుంది. పురాణాలు వినడం, భగవంతుని కథలు తెలుసుకోవడం, ఋషుల ఉపదేశాలు గ్రహించడం మనిషిలో నీతి, భక్తి, ధైర్యం, శాంతి పెంచుతాయి. అందుకే పూర్వం ఇళ్లలో, ఆలయాల్లో, యాత్రామండపాల్లో పురాణ పారాయణం చేసేవారు. అది కేవలం మతాచారం కాదు; సమాజానికి నైతిక విద్య.
పద్మ పురాణంలో పాపపుణ్యాల ఫలితాలు స్పష్టంగా చెప్పబడతాయి. అసత్యం, హింస, దొంగతనం, పరుల ధనంపై ఆశ, పరుల భార్యపై దృష్టి, గురుద్రోహం, తల్లిదండ్రులను అవమానించడం, పేదలను బాధించడం, జంతువులను హింసించడం, దైవనింద వంటి పనులు పాపానికి కారణాలు. సత్యం, దయ, దానం, పూజ, జపం, తీర్థయాత్ర, పితృసేవ, గురుభక్తి, అన్నదానం, పరులకు సహాయం, నామస్మరణ వంటి పనులు పుణ్యానికి కారణాలు. ఈ పాపపుణ్య సిద్ధాంతం భయపెట్టడానికి మాత్రమే కాదు; మనిషిని జాగ్రత్తగా జీవించడానికి మార్గదర్శనం చేయడానికి. మనం చేసే ప్రతి పని మన అంతరంగాన్ని నిర్మిస్తుంది.
ఈ పురాణంలో పితృకార్యాలు, శ్రాద్ధం, పూర్వీకుల స్మరణ గురించి కూడా బోధ ఉంది. మన జీవితం కేవలం మన వ్యక్తిగత కృషి వల్ల మాత్రమే కాదు. తల్లిదండ్రులు, పూర్వీకులు, గురువులు, సమాజం, ప్రకృతి — వీరి సహకారంతో మనం నిలిచాం. అందుకే కృతజ్ఞత ధర్మంలో ముఖ్యమైనది. పితృస్మరణ అంటే భయంతో చేసే కర్మ కాదు; అది కృతజ్ఞత వ్యక్తీకరణ. తల్లిదండ్రులు బ్రతికుండగా సేవ చేయడం అత్యున్నత ధర్మం. వారు లేకపోయినా వారిని స్మరించడం, వారి పేరుతో దానం చేయడం, మంచి పనులు చేయడం మన సంప్రదాయంలో పుణ్యకార్యంగా భావించబడుతుంది.
పద్మ పురాణం గృహస్థుడి జీవితానికి కూడా మంచి మార్గదర్శి. గృహస్థుడు కుటుంబాన్ని పోషించాలి, కానీ ధర్మాన్ని మరచిపోకూడదు. సంపాదన నిజాయితీతో ఉండాలి. భార్యాభర్తలు పరస్పరం గౌరవంతో ఉండాలి. పిల్లలకు విద్యతో పాటు సంస్కారం నేర్పాలి. అతిథిని దేవునిగా భావించి ఆదరించాలి. ఇంట్లో పూజ, నామస్మరణ, మంచి మాటలు, పెద్దల గౌరవం ఉంటే ఆ ఇల్లు పవిత్రమైన క్షేత్రంలా మారుతుంది. ధనం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఇల్లు గొప్పది కాదు; ధర్మం ఉండటం వల్ల గొప్పది. ఈ భావం పద్మ పురాణ బోధనలో తరచుగా కనిపిస్తుంది.
ఈ పురాణంలో స్త్రీశక్తి, లక్ష్మీ తత్త్వం, భూదేవి మహిమ కూడా ప్రతిఫలిస్తాయి. లక్ష్మీదేవి కేవలం ధనానికి ప్రతీక కాదు; శుభం, మంగళం, సౌందర్యం, దయ, కరుణ, సంపద, ధర్మసంపన్న జీవనానికి చిహ్నం. భూదేవి సహనం, పోషణ, క్షమకు ప్రతీక. మనం భూమిని తల్లి అని పిలవడం వెనుక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక భావన ఉంది. భూమి మనకు అన్నం, నీరు, జీవనం ఇస్తుంది. ప్రకృతిని దుర్వినియోగం చేయడం, భూమిని కలుషితం చేయడం, జంతువులను హింసించడం ధర్మానికి విరుద్ధం. పురాణాల ప్రకృతి దృష్టి మనకు ఈ రోజుకీ చాలా అవసరం.
పద్మ పురాణం మోక్షమార్గాన్ని సులభంగా చెప్పుతుంది. మోక్షం అంటే పరమాత్మతో ఐక్యం, జననమరణ బంధనాల నుండి విముక్తి. కానీ అది కేవలం శరీరం విడిచిన తర్వాత వచ్చే విషయం మాత్రమే కాదు. మనసులోని అహంకారం, కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మత్సరం తగ్గినప్పుడు మనిషి ఇహలోకంలోనే శాంతిని అనుభవిస్తాడు. భక్తి, జ్ఞానం, ధర్మం, దయ, నామస్మరణ, గురువుల ఉపదేశం, సత్సంగం ఇవి మోక్షానికి దారులు. ముఖ్యంగా హరి భక్తి సులభమైన మార్గంగా పద్మ పురాణంలో పలుచోట్ల మహిమ పొందుతుంది. భక్తుడు తనను దేవుని సేవకుడిగా భావిస్తే అతని జీవితం పవిత్రమవుతుంది.
ఈ పురాణం మనకు ఒక ముఖ్యమైన హెచ్చరికను కూడా ఇస్తుంది. బాహ్య ఆచారాలు అవసరమే, కానీ అంతరంగం లేకపోతే అవి ఖాళీ రూపాలు మాత్రమే. స్నానం చేసి, పూజ చేసి, దానం చేసి, తీర్థయాత్ర చేసినా మనసులో ద్వేషం, అహంకారం, క్రూరత్వం ఉంటే ఆచారానికి అసలు ఫలితం రాదు. ఒక చిన్న మంచి పని కూడా నిజమైన హృదయంతో చేస్తే గొప్ప పుణ్యంగా మారుతుంది. ఈ భావం సాధారణ ప్రజలకు చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. అందుకే పద్మ పురాణం ధర్మాన్ని కఠినమైన తత్త్వంగా కాకుండా, రోజువారీ జీవితంలో పాటించగల మార్గంగా చూపిస్తుంది.
మొత్తంగా పద్మ పురాణం మనిషికి పవిత్ర జీవనానికి ఒక సుందర మార్గపటం. ఇది సృష్టి రహస్యాన్ని చెబుతుంది, దేవతల మహిమను తెలియజేస్తుంది, విష్ణుభక్తిని ప్రోత్సహిస్తుంది, శివతత్త్వాన్ని గౌరవిస్తుంది, తీర్థయాత్రల అంతరార్థాన్ని వివరిస్తుంది, వ్రతాలు మరియు దానాల విలువను బోధిస్తుంది, కుటుంబ ధర్మాన్ని గుర్తు చేస్తుంది, పాపపుణ్యాల న్యాయాన్ని చెబుతుంది, మోక్షానికి భక్తి మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ పురాణాన్ని సులభంగా అర్థం చేసుకుంటే ఒక మాటలో చెప్పవచ్చు: మనిషి తన హృదయాన్ని కమలం లాగా పవిత్రంగా ఉంచుకోవాలి. కమలం నీటిలో పుట్టినా నీటిలో కలిసిపోదు; అలాగే మనిషి ప్రపంచంలో జీవించినా అధర్మంలో మునిగిపోకూడదు. భక్తి, ధర్మం, దయ, సత్యం అనే సువాసనతో జీవితం వికసించాలి. అదే పద్మ పురాణం అందించే గొప్ప సందేశం.
