భారతదేశం శుద్ధ శక్తి వైపు వేగంగా ముందుకు సాగుతున్న ఈ సమయంలో, ఒక కొత్త సమస్య ముందుకు వచ్చింది—రాత్రి సమయంలో పెరుగుతున్న విద్యుత్ కొరత. ఇటీవల UPSC కరెంట్ అఫైర్స్లో ప్రస్తావించిన ఈ విషయం, దేశం ఎదుర్కొంటున్న ఒక కీలక సవాల్ను చూపిస్తోంది. పగలు సౌరశక్తి సమృద్ధిగా ఉండగా, సాయంత్రం తర్వాత పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోవడం ఇప్పుడు ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
Grid India డేటా ప్రకారం, 2026 ఏప్రిల్ 25న దేశంలో విద్యుత్ డిమాండ్ రికార్డు స్థాయిలో 256 గిగావాట్లకు చేరింది. కానీ ఈ డిమాండ్లో ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే—సమస్య ఎక్కువగా రాత్రి సమయంలోనే ఏర్పడింది. పగటి సమయంలో సౌరశక్తి అందుబాటులో ఉండటంతో డిమాండ్ను పూర్తిగా తీర్చగలిగినా, సూర్యాస్తమయం తర్వాత విద్యుత్ సరఫరా తగ్గిపోవడంతో కొరతలు స్పష్టంగా కనిపించాయి.
ఈ పరిస్థితిని “సోలార్ ప్యారడాక్స్” అని పిలుస్తున్నారు. ప్రస్తుతం భారతదేశంలో దాదాపు 150 గిగావాట్ల సౌరశక్తి సామర్థ్యం ఉంది. ఇది ఒక పెద్ద విజయమే. కానీ అదే సమయంలో, సాయంత్రం తర్వాత ఈ శక్తి పూర్తిగా అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల సమస్యలు వస్తున్నాయి. ఈ పరిస్థితిని “డక్ కర్వ్” ప్రభావం అంటారు—పగలు ఎక్కువ ఉత్పత్తి, రాత్రి ఒక్కసారిగా తగ్గిపోవడం.
ఈ లోటును భర్తీ చేయడానికి బొగ్గు, గ్యాస్, హైడ్రో వంటి థర్మల్ ప్లాంట్లపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. అయితే ఈ సంవత్సరం తీవ్ర వేడి కారణంగా ఈ ప్లాంట్లు కూడా పూర్తిగా పనిచేయలేకపోయాయి. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు యంత్రాలపై ప్రభావం చూపడంతో అనేక ప్లాంట్లు అనుకోకుండా నిలిచిపోయాయి. ఫలితంగా, అందుబాటులో ఉండాల్సిన సామర్థ్యం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది.
ఈ సమస్య ప్రభావం విద్యుత్ ధరలపై కూడా కనిపించింది. Indian Energy Exchange Data ప్రకారం, పగటి సమయంలో ధరలు యూనిట్కు ₹1.5 వరకు తగ్గిపోతే, రాత్రి సమయంలో ₹10 వరకు పెరిగాయి. ఒకే రోజులో ఇంత పెద్ద మార్పు రావడం మార్కెట్లో ఉన్న ఒత్తిడిని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది.
ఇంకా ఒక ముఖ్యమైన విషయం—ఈ ఏడాది డిమాండ్ చాలా ముందుగానే పెరిగింది. సాధారణంగా జూన్ లేదా జూలైలో వచ్చే పీక్ డిమాండ్, ఈసారి ఏప్రిల్లోనే చేరింది. దీనికి ప్రధాన కారణం తీవ్ర హీట్వేవ్. దీంతో విద్యుత్ వ్యవస్థకు సిద్ధం కావడానికి సమయం తక్కువైంది.
ఈ సమస్యకు పరిష్కారంగా అనేక మార్గాలు సూచిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్ (BESS) ద్వారా పగటి సమయంలో ఉత్పత్తి అయిన సౌరశక్తిని నిల్వ చేసి రాత్రి ఉపయోగించవచ్చు. అలాగే పంప్డ్ హైడ్రో స్టోరేజ్, డిమాండ్ మేనేజ్మెంట్, మరియు ట్రాన్స్మిషన్ నెట్వర్క్ను బలోపేతం చేయడం కూడా అవసరం. థర్మల్ ప్లాంట్లను వేడి పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మెరుగుపరచడం కూడా కీలకం.
మొత్తంగా చూస్తే, 2026 విద్యుత్ సంక్షోభం ఒక హెచ్చరిక. ఇది కేవలం ఒక సమస్య కాదు—భారతదేశం శక్తి మార్పిడి ప్రయాణంలో ఎదుర్కొంటున్న ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. సౌరశక్తిలో మనం సాధించిన విజయాన్ని నిలబెట్టుకోవాలంటే, నిల్వ సాంకేతికత, మౌలిక సదుపాయాలు, మరియు ప్రణాళిక—all సమానంగా అభివృద్ధి చెందాలి.
చివరగా, ఈ పరిస్థితి మనకు ఒక స్పష్టమైన సందేశం ఇస్తోంది—విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం మాత్రమే కాదు, అవసరమైన సమయంలో అందుబాటులో ఉంచడం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. అదే నిజమైన శక్తి భద్రత.
